Mıllıon oqýshyǵa mektepten oryn taba alamyz ba?

Túski as ýaqytynda sabaq oqıdy

Iá, qazirdiń ózinde 225 myń balaǵa oryn jetispeıdi. Olar úsh aýysymdy mektepterde bilim alyp júr. Úkimet bul máse­leni qalaı sheshpek? Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń málimdeýin­she, respýblıka kóleminde bas-aıaǵy 137 úsh aýysymdy mektep bar. Sonyń árqaısysynda qanshama júzdegen, keıbirinde tipti myńdaǵan bala laıyqty, yń­ǵaıly deńgeıde bilim ala al­maı otyr. Biraq munyń ózi ata-analarǵa úırenshikti jaǵ­daı­ǵa aınalǵandaı. Jaýapty vedomstvonyń deregi boıynsha, úsh aýysymdy mektepter sany eń kóp úsh óńirdiń biri – Mańǵystaý. Osy oblystyń ortalyǵy Aqtaý qalasynda turatyn Qýansyn Quljanovanyń bastaýysh synypta oqıtyn balasy úsh aýysymdy mektepke barady.

«Balam 2-synypta oqıdy. Úsh aýysymdy mektepke barady. Sa­baǵy 11:15-te bastalyp, 14:15-te aıaqtalady. Sodan keıin kelip túski asyn ishedi. Sonda bir kúnde 40 mınýttan 4 sabaq bolady. Qazir keıbir pánderdi onlaın oqytýǵa múmkindik berildi ǵoı. Balam dene shynyqtyrý, ózin-ózi taný, mýzyka sabaǵyn úıde oqyp jatyr. Onda da aptasyna 3 ret bolatyn dene shynyqtyrý sabaǵynyń bireýi ǵana úıden, qalǵany mektepte oqytylady. Ata-ana retinde balama qıyndyq týyp jatpaǵandyqtan, oqý yńǵaısyz dep aıta almaımyn. Qazir mektepke baryp negizgi pánderden jańa taqyryptaryn úırenip keledi, sol sebepti de asa qınalmaıdy. Úı tapsyrmalaryn ózi oryndap júr. Osyǵan da qýanamyz, áıtpese buǵan deıin qashyqtan oqydyq qoı. Sonda ózim birge otyryp sabaq oqytatynmyn», deıdi Q.Quljanova.

Biz qashyqtan oqý kezinde qoǵam bolyp shýlap júrip birinshi kezekte bastaýysh synyptyń oqýshylaryn dástúrli oqytý formatyna aýys­tyrdyq. Sebebi bilim berýdiń bul satysynda mu­ǵalimniń kómegi qalaıda kerek. Kompıýter tú­gili, áripter men dybystardy áli tolyq meń­ger­me­gen 1-synyp oqýshylaryna tipti qıyn bolǵany belgili. Endi jańa oqý jylyn dástúrli formatta bastaǵanda bastaýysh synyp oqýshylarynyń ishinara sabaqtaryn onlaın oqytyp jatqany­myz qalaı boldy? Iá, kóp ata-ananyń uǵymynda dene shynyqtyrý – «qol silteı salatyn» sabaq. Alaıda dál osy qalypty ómirimizge kesirin tıgizgen pan­demııa densaýlyqtyń, salamatty ómir saltyn saq­taýdyń, sportqa bala kezden úıir etýdiń qan­sha­lyqty mańyzdy ekenin anyq uǵyndyrǵan joq pa? Sonda dene shynyqtyrý sabaǵyn negizgi pánniń qataryna jatqyzǵymyz kelmeıtini qalaı? Ári býy­ny bekimegen bastaýysh synyptyń balalaryna jattyǵý jasaýdyń jón-josyǵyn eń aldymen mektepte júıeli úıretý kerek qoı. Jaraıdy, sabaqtyń qandaı formatta bolsa da ótkizilgeni mańyzdy ǵoı. Alaıda naq joǵarydaǵy ata-ananyń balasyndaı, úsh aýysym­nyń ortasyndaǵy ýaqytta oqıtyn bala­larǵa qıyn. Baıqadyńyz ba, ata-ana balasynyń dál túski as kezinde sabaqta bolatynyn aıtty. Bala ómi­ri men densaýlyǵyna ýaqtyly ta­maqtanýdyń mańyzy bólek emes pe? Osynyń bári túptep kelgende úsh aýysymda oqytýdyń sebebinen bolyp otyr. Bulaı bolmaǵanda barlyq pán óz kestesimen, muǵalimniń aldynda óter edi. Ekinshi aýysymda bilim alatyn balalar ýaqtyly tamaq­tanyp, úshinshi aýysymda oqıtyn oqýshylar úıine qarańǵy túspeı qaıtar edi.

Ata-ana Q.Quljanova balasyn berip otyrǵan Aqtaý qalasyndaǵy №29 mekteptiń dırektory Jaına Izturǵanova úsh aýysym máselesi mektep ashyl­ǵannan beri bar ekenin, biraq jaqynda sheshi­letinin jetkizdi.

«Bizdiń mektep 2018 jyly qyr­kúıekte paıda­lanýǵa berildi. Oqý oshaǵy ashylǵannan beri úsh aýysym­men jumys isteıdi. 8 aýdannyń balalaryn qamtyp kelemiz. Negizi mektebimiz 900 orynǵa laıyqtalǵan, sol sebepti biz tek 1800 bala ǵana qabyldaı alamyz. Qazirgi ýaqytta bizde bastaýysh synyptyń balalary ǵana úsh aýysymda oqyp jatyr. Qalǵan synyptyń oqýshylary eki aýysymda bilim alyp júr. О́ıtkeni bizge jaqyn mańaıdan eki mektep salyndy. Buǵan deıin mektebimizge ja­qyn ornalasqan «Daryn» mektep-ınternatynda oqyttyq. Sonyń nátıjesinde oqý oshaǵymyz úsh aýy­symdy bolǵanymen, oqýshylarymyz eki aýysymda oqydy. Iаǵnı «Daryn» mektep-ınternatynda balalar bir aýysymda oqıdy, qalǵan ýaqytynda synyptar bos bolady. Sol bos ýaqytta biz úshinshi aýysymda bilim alýǵa tıis balalarymyzdy mektep-ınternattyń kabınetterin jalǵa alyp oqyttyq. Osylaısha, oqýshylarymyz eki mektepke aýysyp oqydy. Endi bastaýysh synyp oqýshylaryn da eki aýysymǵa aýystyrsaq deımiz. Bul baǵytta ju­mys júrgizilip jatyr. Naqty aıtsaq, mektebimizdiń janynan 400 oryn­dyq qosymsha qurylys salynýda. Jańa jyl­ǵa deıin qurylysty aıaqtaý josparda bar. Onyń ústine jaqyn aýdannan taǵy jańa mektep paıdalanýǵa berilmek. Sonda másele ózdigi­nen sheshiledi», deıdi J.Izturǵanova.

Bul – bir ǵana mekteptegi másele. Al elimizdegi 130-dan asa basqa mek­teptegi úsh aýysym máselesi qa­laı sheshiledi? Memleket basshysy Q.Toqaev bıylǵy Joldaýynda: «Orta bilim berý júıesindegi ótkir problemanyń biri – mektepterdegi oryn tapshylyǵy. 225 myń oqýshyǵa oryn jetispeıdi. Shuǵyl shara qa­byl­damasaq, 2025 jylǵa qaraı oryn tapshylyǵy 1 mıllıonǵa jetedi. Men 2025 jylǵa deıin keminde 800 mektep salý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn. Búgin onyń sanyn bir myńǵa jetkizýdi mindetteımin. Mektepterdi bıýdjet qarjysyna salýmen qatar, osy ózekti máseleni sheshýge jeke sektordy da tartqan jón», dedi.

Úsh aýysymdy mektepter sany boıynsha al­dyń­ǵy orynda turǵan taǵy bir óńir – Shymkent qa­lasy. Munda qazir 9 úsh aýysymdy mektep bar. Shym­kent qalalyq bilim bas­qarmasynyń basshysy Janat Tajıeva atalǵan túıtkildiń túıini 2023 jyly túbegeıli tarqatylatynyn aıtty. Buǵan Pre­zıdent aıtqan tıimdi tetikti qoldaný septigin tıgiz­bek.

«Qalada sapaly bilim berý úshin jaǵdaı jasaý maqsatynda 2021-2025 jyldar aralyǵynda ke­shendi jospar ázirlendi. Sol josparǵa sáıkes 72 mek­teptiń qurylysy júrgiziledi. 2021 jyly 12 714 orynǵa arnalǵan 23 mektep qurylysy (4 memlekettik – 1 920 oryn 19 jekemenshik – 10 794 oryn) tapsyrylady. Onyń ishinde bıylǵy qyrkúıek aıynda 4 memlekettik, 15 jekemenshik mektep paıdalanýǵa beriledi. Nátıjesinde, jańa oqý jylynda apatty mektep máselesi tolyǵymen joıylyp, úsh aýysymdy mektepter sany 14-ten 9-ǵa tómendeıdi. Al 2023 jyly úsh aýysymdy mektepter máselesin túbegeıli sheshpekpiz», dep túsindirdi.

Shymkent qalalyq bilim basqar­masy bas­shy­synyń aıtýynsha, qazir megapolıstegi úsh aýy­sym­dy 9 mektepte 16 myńnan asa bala bilim alyp jatyr.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵam­betov Memleket basshy­synyń úsh aýysymdy mektepterge qatysty tapsyrmasyn oryndaýdyń 4 te­tigi baryn málimdegen. Bul týraly vedom­st­vo basshysy áleýmettik jelidegi resmı paraq­sha­syn­da: «Jol­daýda aıtylǵandaı, ýrbanızasııa jáne demografııalyq prosesterge baılanysty 2025 jyly mektepterde qosymsha shamamen 1 mln oryn qajet bolady. Bul máseleni sheshý úshin 1 myń jańa mektep salynady. Osy jyldyń ózinde 200 mektepti ashý josparlanyp otyr. Ákim­diktermen birlesip 4 tetik paıdalanylady. Atap aıtsaq, memleket-jekemenshik áriptestigi, jeke mektepter jelisin damytý, memlekettik bıýdjetten ny­sanaly qurylys jáne modýldik konstrýksııalardan mektepter salý tetigi», dep túsindirdi.

Aldyńǵy 3 tetik túsinikti, al sońǵy tetik týraly tolyǵyraq bilý maq­satynda tıisti vedomstvo­ǵa habar­lastyq. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «A.Aımaǵambetov aıtqan modýldik konstrýk­sııalardan mektepter salý qalaı júzege asyrylady?» degen saýalymyzǵa: «Josparǵa sáıkes 2021 jyldan bastap 2025 jylǵa deıingi kezeńde oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn joıý jáne úsh aýysymda oqytý problemasyn sheshý úshin 1000 mektep salý josparlanyp otyr. 1000 mektep salý úshin birneshe tetik qoldanylady. Sonyń biri – modýldik konstrýksııalardan mektepter salý, ıaǵnı tez salynatyn ǵımarattar. Mınıstrlik osy problemany aýyldyq jerlerde sheshý jáne bıýdjet qarajatyn tıimdi paı­dalaný maqsatynda modýldik kon­strýksııalar boıynsha mektepter salýdy usynady. Vedomstvo mo­dýldik mektepterdiń qurylysyna qajet­tilikti anyqtaý úshin taldaý júr­gizdi. Taldaý perspektıvaly el­di mekenderdi irikteý boıynsha júr­gizildi. Nátıjesinde, respýblıka boıynsha 200 modýldik mektep salý qajet ekeni anyqtaldy. Jalpy alǵanda, modýldik mektepterdiń mynadaı artyqshylyqtary bar: birin­shiden, qurylys montajdyq jumystardyń merzimi az (3 ese jyldam); ekinshiden, modýldik qurylystyń sıpattamalary mektep­terdiń joba­lyq qýatyn eń qysqa merzimde ulǵaıtýǵa nemese azaı­týǵa múmkindik beredi; úshinshiden, úlgi­­lik joba­lar­men salystyrǵanda modýl­dik mektep­terdiń neǵurlym tómen (20-40 paıyzǵa) quny; aýyl­dy jabý kezinde mektepti perspektıvaly óńir­lerge kó­shirý múmkindigi bar», dep jaýap berdi.