Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» Joldaýynda Úkimetke kóshi-qon saıasatynyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyra otyryp, el ishindegi eńbek kúshiniń utqyrlyǵy máselesine qatysty da jańa ustanymdar qajettigin atap kórsetkendigi málim.
Bul tapsyrma ishki kóshi-qondy retteý arqyly jumys kúshi tapshy, joǵary jáne kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndaryndaǵy stýdentter sany az óńirler men artyq jumys kúshi bar, joǵary jáne kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynda oryn jetispeıtin óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy teńgerimsizdikti boldyrmaý maqsatynda 2014 jyldan beri iske asyrylyp kele jatqan«Máńgilik el jastary – ındýstrııaǵa!» – «Serpin-2050» áleýmettik jobasyna da qatysty ekeni anyq. О́ıtkeni onyń tıimdiligin arttyrý máselesi qoǵamda keıingi kezde jıi talqylanyp júr.
1989 jyly júrgizilgen halyq sanaǵy boıynsha Soltústik Qazaqstan oblysy turǵyndarynyń nebári 18 paıyzyn qazaqtar quraǵan eken. Al qazir bul kórsetkish 35 paıyzdan asypty. Elimiz táýelsizdigi jyldarynda paıda bolǵan osy oń úrdis kóńilge jubanysh bolǵanymen, Qyzyljar óńirinen ózge jaqtarǵa kóship ketýshiler legi tolastamaı, oblys turǵyndarynyń sany jyldan-jylǵa kemip bara jatqany alańdatpaı qoımaıdy.
Úkimet tarapynan atajurtqa oralǵan qandastar kóshin soltústikke burý, elimizdegi jumys kúshi artyq óńirlerdiń turǵyndaryn erikti qonys aýdarý, «Serpin» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha ońtústik jastaryn oqýǵa jiberý syndy ıgi ister atqarylyp jatqanymen, olardyń nátıjeleri kóńil kónshiterlikteı emes. Bulardyń eshqaısysy óńirdegi kóshi-qonnyń teris saldosyn túzete almaı, oblys halqynyń sany byltyr taǵy 5 myń adamǵa kemip, bıylǵy jyl basynda nebári 543,6 myń adamdy qurady. Jalpy, sońǵy jıyrma jyl ishinde soltústikqazaqstandyqtardyń qatary 169,9 myń adamǵa kemigen. Osylaısha, elimizdiń «soltústik qaqpasy» sanalatyn oblys elimizdiń turǵyndary eń az óńirine aınalyp otyr.
«Serpin» sııaqty memlekettik baǵdarlamalar júzege asyrylyp jatqan ózge soltústik jáne soltústik-shyǵys óńirlerdegi demografııalyq ahýal da áli ońalyp kete qoıǵan joq. Atap aıtqanda, Qostanaı, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary turǵyndary sanynyń jyldan-jylǵa kemý úrdisi jalǵasý ústinde. Bul óńirlerde de kóship kelýshilerden góri kóship ketýshiler qarasy áldeqaıda kóp. Mysaly, Shyǵys Qazaqstan oblysyna byltyr 38051 adam kóship kelse, kóship ketkender sany – 49880 adam, al osy jónindegi kórsetkishter Pavlodar oblysy boıynsha tıisinshe 26103 jáne 30331 adam, Qostanaı oblysy boıynsha 28260 jáne 33334 adam bolǵan.
2014 jyly Petropavlǵa alǵash ret at basyn tiregen serpindikterdiń alǵashqy legin oısyrap turǵan ortamyzdy toltyryp, teriskeı óńirge kúngeıdiń jylylyǵyn ala keletin «ońtústik qarlyǵashtaryna» balaǵan edik. Olardyń ortaq ótinishine qulaq asqan Parlament Májilisiniń depýtattary keıin Qyzylorda– Petropavl baǵytynda jolaýshylar poıyzynyń qatynaýyna uıytqy bolyp, jurt ony jaqsy yrymmen «Qudalar poıyzy» dep atap ketken...
Alaıda arada ýaqyt óte kele «Serpin» baǵdarlamasynyń nátıjeliligi kúmán týdyra bastady. Buǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 17 mamyrda ótkizgen eńbek jáne jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jıynda nazar aýdaryp, «Serpin» baǵdarlamasynyń tıimdiligin arttyrý qajettigin aıtqan bolatyn. Sebebi osy áleýmettik joba boıynsha ýnıversıtetter men kásiptik-tehnıkalyq kolledjderdi támamdaǵan serpindikterdiń ózderi bilim alǵan óńirlerde jumysqa ornalasýy qanaǵattanarlyqtaı bolmaı shyqty. 2018 jyly joǵary oqý oryndaryn bitirgen alǵashqy túlekterdiń 23 paıyzyǵana oqyǵan óńirlerinde jumysqa ornalasqan. Sondaı-aq kolledjderdi támamdaǵan serpindikterdiń 24 paıyzy ǵana ózderi bilim alǵan óńirlerde jumysqa qalǵan.
Sonyń ishinde, M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin 2018 jyly bitirgen145 túlektiń 24-i ǵana oblys aýmaǵyndaǵy bilim berý uıymdarynda jumysqa ornalasqan, ıaǵnı 16,5 paıyzy ǵana. Sol jyly kolledj bitirgen 113 túlektiń ishinde 6 túlek qana Jaıyq óńirinde qalǵan, ıaǵnı 5 paıyzy ǵana.
Buǵan qosa, Májilis depýtattary «Serpin» áleýmettik jobasy men jumys kúshi artyq óńirlerdiń turǵyndaryn jumys kúshi tapshy óńirlerge qonys aýdarý baǵdarlamasynyń maqsaty bireý bolǵanymen, olardyń arasynda sáıkessizdik barlyǵyn anyqtaǵan. Atap aıtqanda, «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha Almaty, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Túrkistan oblystary mektepteriniń túlekterin basqa 9 óńirde(Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qostanaı, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda) oqytý kózdelgen bolsa, qonys aýdarý baǵdarlamasy boıynsha atalǵan oblystardan qonys aýdarýshylardy qabyldaýshy óńirler bolyp jumys kúshi tapshy ári demografııalyq jaǵdaıy máz emes 4 oblys qana aıqyndalǵan.
Sol kezde Serpin.KZ saıtynda: «Búgingi kúni bul jobanyń damýyna keıbir aımaqtardan qatysýǵa qarsylyq bildirýleri kedergi jasap jatqanyn da aıta ketý kerek», dep ashyq jazylǵandyǵy da bekerden-beker emes-tin. О́ıtkeni jumys kúshi jetkilikti, demografııalyq jaǵdaıy táýir óńirlerdiń «Serpin» áleýmettik jobasyna onsha yqylas tanytpaýyn túsinýge bolady. Olardyń basshylary, eń aldymen, jergilikti mektepter túlekteriniń alysqa ketpeı, óńirdegi ýnıversıtetter men kolledjderge túsip, mamandyq alýlaryna jáne keıin ózderi týyp-óskenóńirde jumysqa ornalasýyna múddeli ekendigi kámil.
Osyǵan oraı, Úkimet Májilis depýtattarynyń usynysyna qulaq asyp, «Serpin» baǵdarlamasyna qatysatyn oblystardyń sanyn 9-dan 6-ǵa deıin qysqartyp, jumys kúshi tapshy 4 óńirdi – Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryn jáne olardyń qataryna eldegi ishki kóshi-qon erekshelikterin eskere otyryp, jańadan qosylǵan Aqmola jáne Qaraǵandy oblystaryn qaldyrdy.
Áıtkenmen, «Serpinniń» tıimdiligin arttyrý úshin bul is-shara da jetkiliksiz bolyp shyqty. Esep komıtetiniń málimetine qaraǵanda, 2020 jyly joǵary oqý oryndary men kolledjderde oqytýǵa josparlanǵan 5132 granttyń 1004-i nemese 20 paıyzy ǵana ıesin tapqan. Al osy áleýmettik joba júzege asyrylǵan 6 jyldyń ishinde 8 325 grant kereksiztbolyp qalǵan. 6 jyl ishinde el qazynasynan bólingen 5 mıllıard teńgege jýyq qarjy ıgerilmegen. Buǵan qosa, «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha oqý bitirgen ýnıversıtetter men kolledjderdiń barlyq 11 myń túleginiń 2 myńnan astamy ǵana (19,5 paıyzy) oqýdy aıaqtaǵan soń, soltústik óńirlerde jumys isteýge qalǵan. Bul – jobanyń tıimdiligi tómen ekeniniń aıǵaǵy.
Bizdińshe, «Serpin» baǵdarlamasyn «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» Ulttyq jobasymen barynsha sáıkestendirý qajet. Naqty aıtqanda, «Serpin» áleýmettik jobasy boıynsha bólinetin memlekettik bilim granttaryn atajurtqa oralǵan qandastar men ońtústik óńirlerden soltústik óńirlerge qonys aýdarýshylardyń otbasylaryndaǵytmektep bitirýshi túlekterge ǵana beriletin bolsa, munyń ózi atalǵan eki memlekettik baǵdarlamanyń da tıimdiligin arttyrýǵa septigin tıgizer edi. Bul, ásirese, «Serpinge» jumsalǵan qarjynyń deni jelge ushýyn tyıary sózsiz.