Uly Abaı óz zamanynda kórshi jurttardyń tynymsyz qareketine qarap, qamsyz júrgen qazaǵynyń jaıbaraqat tirligine qarny ashyp: «Ne ǵylym joq nemese eńbek te joq, eń bolmasa kettiń ǵoı mal baǵa almaı...» dep ashyna jazǵany málim. Sodan beri bir jarym ǵasyrdan asa ýaqyt ótse de halqymyz óz boıyndaǵy keritartpa kemshilikterinen áli túgel arylyp bolmaǵany anyq.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy 8 aqpanda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde: «Adal eńbek etý – bárimizge ortaq mindet. О́kinishke qaraı, keıde jurt, ásirese jastar mańdaı terin tógip, jumys istegisi kelmeıdi. Aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen júrgendi jón kóredi. О́ıtkeni olar bizde adal eńbek laıyqty baǵalanbaıdy dep oılaıdy. Jastar bastyqtar men aýqattylarǵa jaqyn júretin túrli alaıaqtardyń, jemqorlardyń shalqyp ómir súrip jatqanyn kórip otyr. Tipti solarǵa qarap boı túzeıtin boldy. Qoǵamda tabysqa jetýdiń tóte joly osy degen qate túsinik ornyǵýda. Oǵan qosa taǵy bir jaǵymsyz úrdis bar. Keıbireýler adal eńbekpen jetistikke jetetin múmkindik joq ekenin kórgen soń esh áreketsiz qol qýsyryp otyrady. Jumys isteýdiń ornyna jaqyndaryna da, memleketke de masyl bolýda. О́zine járdemaqy men jeńildik talap etip, alaqan jaıýdan arlanbaıdy. Tipti jergilikti bılikke qoqan-loqy kórsetýden de taıynbaıdy. Ultty jegideı jeıtin osy keselder elimizdi keri tartýda. Mınıstrden malshyǵa, qarjygerden qara jumysshyǵa deıin árqaısymyz bul týraly tereń oılanýymyz kerek. Tıisti qorytyndy jasap, durys áreket etýimiz qajet. Sonda ǵana biz órkenıetti qoǵam qura alamyz», dedi.
Rasynda da, ǵulama aqyn babamyzdyń «esektiń artyn jýsań da mal tap» dep eńbekke úndep ketken úlken ósıetin ómirlik qaǵıdatyna aınaldyrǵan aǵaıyndarymyz kóp deý qıyn. Ásirese, aýyldy jerlerde.
Osydan biraz jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysyna qarasty Ýálıhanov aýdanynyń ortalyǵy – Kishkenekól aýylynda aýdan ákiminiń turǵyndar aldynda esep berý kezdesýine bardyq. Sonda osy jıynǵa arnaıy kelip, qatysyp otyrǵan oblys ákimine bir áıel: «Bizdiń kóshede turatyn adamdardyń sıyrlaryn baǵatyn baqtashy tabylmaı, kúnde qıyndyq kórip júrmiz. Siz osy máseleni sheshýge kómektesińizshi...» dep qıyla ótinish aıtty. О́ńirdiń birinshi basshysy dereý Kishkenekól aýylynyń ákimin ornynan turǵyzyp: «Osy aýylda qansha jumyssyz bar?», dep surady. «200 adam jumyssyz júr», dep jaýap berdi ol. «Sol 200 adamnyń ishinen bir baqtashy bolǵysy keletin kisi shyqpasa, onda sizder maldy jaıylymǵa shyǵaryp baqpaı-aq qoıyńyzdar, japondar sııaqty qorada baǵyńyzdar...» dep ázildep, jurtty kúlkige qaryq qyldy oblys basshysy. Biraq arada bir apta óter-ótpeste jergilikti turǵyndarmen jumysty durys uıymdastyra almaǵany úshin aýdan ákimin qyzmetinen bosatty.
Qazir de teriskeı óńirlerdegi kóptegen aýyldyq eldi mekende baqtashy, shopan, jylqyshy tabý ońaı emes. Ásirese, jylqyshylar tapshy. Ana bir jyldary mal urlyǵy beleń alyp turǵan kezde qapııada baǵyp júrgen jylqylarynan aıyrylyp qalǵan talaı jylqyshy tıisti sot sheshimine sáıkes mal ıelerine joǵalǵan maldarynyń qunyn tóleı almaı, qatty qınalǵanyn, tipti qaısybiri sol sebepti ózine qol jumsaǵanyn bilemiz. Sony estip, jadyna túıgen jastar jaǵy jylqyshylyqtan at-tondaryn ala qashatyn bolǵan.
Al atakásibimizdi ardaqtaı almaýymyzdyń saldarynan basqa da keleńsizdikter týyndap jatyr. Byltyr batys óńirlerde uıymdasqan urylar dalada jaıylyp júrgen jylqylardy myltyqpen atyp óltirip, soıyp, basyn, ishek-qarynyn, terisin ıt-qusqa qaldyryp, tek etin ǵana alyp ketkenin estigenimizde jaǵamyzdy ustaǵan edik. Jýyrda áleýmettik jeliden soǵymdyq jylqyny ata dástúrimizben aıaqtaryn baılap, jerge jyǵyp baryp baýyzdaýdyń ornyna, qaq mańdaıynan myltyqpen atyp qulatqan aǵaıyndardy kórip, aza boıymyz qaza boldy. Qasıetti Qambar ata túligin qasterlep ósken qazaǵymyzdyń osyndaı masqarashylyqqa deıin jetkeni qabyrǵamyzdy qaıystyrarlyq jaǵdaı emes pe?!