«Kógildir otyn» – kópten kútken ıgilik

Qazirgi tańda úılerge «kógildir otyn» kirgizý úshin tehnıkalyq sharttardy alý prosesi jeńildetilgen. Osyǵan baılanys­ty úı-jaıyn ekologııalyq taza otynmen jylytqysy kelgen tur­ǵyn­­dardyń qatary da kóbeıe tústi. De­gen­men mun­daı ıgilikti paıdalanýǵa qoly jetpeı júrgen otbasylar da joq emes.

Turyp jatqan úıine gaz tartqysy kelse de, oǵan áleýmettik jaǵdaıy kelmeı, qınalyp júrgen otbasylardyń biri – Talǵat Sansyzbaıuly Tashkeev pen onyń jubaıy Zylıha Ahanqyzy Qalbaeva. Biraq olar da «QazaqGaz» ulttyq kompanııasy arqyly «kó­gildir otynnyń» qyzyǵyna kenelgeli otyr.

Erli-zaıyptylar áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasy sanalady. Otaǵasy zeınetker bolsa, zaıyby densaýlyǵyna baılanysty esepte turady. Sondyqtan otbasynyń gaz tartqyzýǵa ketetin shy­ǵyn­dardy kóterýge jáne oǵan qajetti qu­ryl­ǵylardy satyp alýǵa qarjylaı múmkindigi joq.

«Bizdiń otbasynyń jalpy kirisi máz emes. Men – zeınetkermin, al áıelim jarty kúnge tazalyqshy bolyp jumys isteıdi. Ekeýmizdiń aılyq tabysymyzdy qosqanda, 130 myń teńgeden aspaıdy. Osydan eki jyl buryn bizdiń kóshege gaz tartylatynyn estidik. Qýa­ny­shymyz qoınymyzǵa syımaı, bar­lyq ruqsat qaǵazdaryn jınap, je­ke­menshik kompanııaǵa habarlastyq. Sóıt­sek, úıge gaz qubyryn júrgizip, qazandyq ornatý úshin shamamen 1 mıl­­lıon teńge kerek eken. Mundaı qarjy bizde qaıdan bolsyn?! Tabysymyz mar­dymsyz bolǵandyqtan, bankter bizge nesıe­ de bermeıdi. Sóıtip, gazdan úmi­ti­miz­di úzgen edik», deıdi otaǵasy.

Gazben jabdyqtaýshylar ál-aýqaty tómen osyndaı otbasylardy nazardan tys qaldyrmaı, áleýmettik qoldaý kórsetip keledi. Talǵat Sansyzbaıuly qalalyq ákimdik bergen áleýmettik kómek alýshylardyń tiziminde aldyńǵy qatarda tur. Kópten kútken ıgilikke qol jetkizetinine rıza bolǵan zeınetker kómir jaǵyp kúneltýdiń kúıbeńi kóp ekenin aıtady. Olar úıin jylytý úshin qys boıy 10 tonnadaı kómir jaǵady eken. Byltyrǵy qysta kómirdiń ár tonnasyn 22 myń teńgeden satyp alǵan. Oǵan gaz ballonyn toltyrýǵa ketetin aı saıynǵy myń jarym teńge shyǵyndy qosyńyz.

«Bul úıde turyp jatqanymyzǵa 20 jyl boldy. Osynsha ýaqyt boıy kúl tasyp, kómir jaǵýdyń qıyndyǵyn bir kisideı kórdik. Kómirdi shelektep tasydyq. Biraq jas ulǵaıǵan saıyn shelekpen kómir tasý ońaı emes eken. Qolymyzda qolǵanat ta joq. Aqyry, kómirdi ózimiz kótere alatyndaı etip az-azdan ákep júrdik. Bul mandymaıdy. Ári az-azdan satyp alýdyń shyǵyny da kóp. Al qazir úıimizge gaz kelip, bul qıyndyqtan da qutylatyn boldyq. Qýanyp júrmiz. Gaz qyzmetiniń mamandaryna alǵysymyz sheksiz. Úıimiz gazǵa qosylsa, qysqy otynǵa ketetin shyǵyndarymyz on ese, tipten odan da kóp qysqarǵaly tur. Bul degenińiz – biz sııaqty tabysy az jandarǵa úlken kómek. Otbasylyq bıýdjetimiz de únemdeletin boldy ári ekologııalyq taza otyn qorshaǵan ortaǵa da tıimdi ekeni aıtpasaq ta túsinikti», deıdi Talǵat Tashkeev.

«QazTransGaz Aımaq» AQ («Qazaq­Gaz» UK» AQ-nyń enshiles kompanııa­sy) ókilderiniń aıtýynsha, úılerine gaz jelisin tartqyzǵan zeınetkerler qarjylaı jaǵynan edáýir utady. Sebebi qys mezgilinde aýmaǵy 100 sharshy metrdi quraıtyn úıdi gazben jylytý úshin olar aıyna nebári 16-17 myń teńge tóleıdi. Buǵan qosa, gazben jylytylatyn jeke turǵyn úılerde ystyq sý da qajetinshe árdaıym aǵyp turady. Mamandar «kógildir otyndy» úıge kirgizý, ásirese jasy kelgen egde adamdar úshin óte utymdy ekenin, olarǵa artyq aýyrtpalyq túsirmeıtinin, ýaqyt jaǵynan da únemdi bolatynyn aıtady.

«Jeke sektordy gazben qamtamasyz etýdiń tıimdi tustary kóp. «Kógildir otynmen» jylytylatyn peshti «só­nip qalady-aý» dep ýaıymdap, únemi qadaǵalap otyrýdyń qajeti joq. Úıdi bir ret jylytqannan keıin ózi­ńiz qalaǵan temperatýraǵa qoıyp alýǵa bolady. Qazirgi zamanǵy gazben jab­dyqtaý qurylǵylarynda adamǵa yń­ǵaı­ly barlyq jaǵdaı oılastyrylǵan. Qajet bolsa, úıdiń temperatýrasyn kóbeıtýge ne azaıtýǵa bolady. Sondaı-aq qurylǵynyń basqarý tetikteri ar­qy­ly gaz deńgeıin baqylaýǵa, qandaı da bir apattyq jaǵdaı týyndasa, gazdy dereý toqtatýǵa múmkindik bar. Za­ma­naýı gaz quraldary barlyq talapqa saı keledi: únemdi, yńǵaıly, eń bastysy, qaýipsiz», deıdi «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov.

Jalpy, «QazaqGaz» UK» AQ ha­lyq­tyń áleýmettik jaǵdaıy osal sanatyn qoldaý aksııasyn alǵash ret qolǵa alyp otyrǵanyn atap ótken jón. Osy baǵytta aýqymdy jumys atqarylyp, arnaıy sharttar ázirlendi. Kompanııa qalalyq ákimdikpen birlese otyryp, astanalyqtardyń ishindegi qamqorlyqqa muqtaj turǵyndardyń tizimin jasady. Endi sondaı azamattardyń úılerine gaz tartý jumystarynyń jospary py­syqtalyp jatyr.

«Naryqta gazdy qaqpadan úıge deıin qosyp beretin jeke kompanııalar da bar, biraq buǵan «QazaqGaz» ulttyq kompanııasynyń eshqandaı qatysy joq ekenin aıtqym keledi. Kezinde gazben jab­dyqtaý salasynda jekemenshik uıym­dardy kóbeıtý naryqtaǵy báseke­lestikti arttyrý maqsatynan týyndaǵan edi. О́kinishke qaraı, jeke paıdasyn kózdegen keıbir kompanııa ózara kelisip, gazdyń baǵasyn negizsiz kóterip otyr. Sondyqtan QazaqGaz jeke naryqqa básekeles bola alatyndaı jaǵdaıǵa qol jetkizý úshin Úkimetpen jumys júrgizip jatyr. Maqsatymyz – gazdandyrý salasynda turǵyndardyń qaltasy kóteretindeı tıimdi baǵany usyný», dep atap ótti «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov.

Aıtpaqshy, taıaýda Ulttyq kompanııa basshysy «kógildir otyn» qyzyǵyn kórýdi asyǵa kútip júrgen Talǵat Tash­keevtiń úıine arnaıy baryp, tabıǵı gazǵa qosatyn krandy óz qolymen ashyp berdi. Álbette, kópten kútken ıgilikke qol jetkizip, qýanyshqa kenelgen otbasy qonaqtardy úıine shaqyryp, sol sátte gaz peshine pisirilgen ystyq baýyrsaqtan dám tatqyzdy.

«Úıime «kógildir otyn» kelgenine sene alar emespin. Bul sátti biz kópten kúttik. Tipti gaz kelmeı qala ma dep te ýaıymdadyq. Endi, mine, tútinge tun­shyǵyp, kómir jaǵýdan, kúl tasýdan arylatyn boldyq. Osyny oılasam, bir aýyr jumysty artqa tastaǵandaı boıym jeńildep sala beredi. Búgin gaz kelip, kóńilim jaılanyp otyr. Buryn kómir saqtaǵan orynǵa endi gúl otyrǵyzamyn dep sheshtim», deıdi qýanyshyn jasyra almaǵan Zylıha Qalbaeva.

«QazTransGaz Aımaq» AQ mamandary gazǵa qosylýdyń eń yńǵaıly ýa­qyty jaz mezgili dep sanaıdy. Sebebi sýyq túse salysymen jurt úılerin «kó­gildir otynmen» jylytýǵa jappaı um­tylady eken. Osy kezeńde montaj jumystaryn júrgizetin brıgadalarǵa suranys kóbeıip, olar shamadan tys qarbalasqa túskenimen, tapsyrystardyń bárin ýaqtyly oryndaýǵa úlgermeı jatady. Sondyqtan mamandar «qys shanasyn jaz saılap», jyly úıdiń qamyn qazirden oılastyryp, erterek qamdanýǵa keńes beredi.