Opa bermes oıynqumarlyq

Bas prokýratýranyń de­rek­­terine qaraǵanda, ótken jy­ly tirkelgen 157 myńnan astam qylmystyq quqyq buzýshy­lyqtyń 31 myńnan astamy, ıaǵnı 20 paıyzy – qumar oıyndardyń saldary eken. Buǵan qosa, byltyr jasalǵan 3 676 sýısıdtiń de árbir besinshisi oıynqumarlarǵa tıesili. Qumar oıyndar men býkmekerlik keńseler arqyly usynylatyn bás tigýler talaı taǵdyrdy tas-talqan qylyp, talaı shańyraqty ortasyna túsirip, qanshama adamǵa qaıǵy-qasiret shektirip jatyr. Oıynqumarlyq derti asqynyp, suraǵanynda aqsha taýyp bermegen ata-anasy men jaqynyna qol jumsaǵan, tipti olardy mert qylýǵa deıin barǵan jap-jas adamdar túrmege toǵytylyp, aqyl-esterin temir tordyń arǵy jaǵynda ǵana jıyp, ózekterin ókinish órtep, óksip júr.

Býkmekerlik keńse arqyly bás­ tigýdiń zardaby qumar oıyndar­dan­ kem soqpaıtyn, tipti keıde asyp túsetin bolyp shyqty. My­saly, byltyr Almaty qala­syn­daǵy bir jaýapkershiligi shek­teýli seriktestiktiń qarjy dırek­to­ry úsh jylda 467 mln teń­ge­ni jymqyryp, sonyń bárin býk­mekerlik keńsede bás tigýge jum­sa­ǵany úshin sot úkimimen 7 jyl mer­zimge bas bostandyǵynan aıy­ryl­dy.

Oıynqumarlyq emi tabyl­ma­ǵan­ qaterli indet sekildi, memle­ket­ tarapynan qoldanylǵan shek­­teý sharalaryn eleń qylmaı, tip­ti eregise túskendeı bolyp, jyl­dan-jylǵa órship barady. Má­se­len,­ 2007 jyly kóptegen qala men iri eldi mekendegi kazınolar ja­by­lyp, qumar oıyn oryndary tek Al­maty oblysynyń Qapshaǵaı qalasy men Aqmola oblysynyń Býra­baı kýrortynda ǵana qaldy­ryl­ǵan bolatyn. Alaıda qumar oıyn­dardyń qyrsyǵy tıgender­ sa­ny azaımaq túgil, odan ári kó­beıip, qoǵam narazylyǵy arta tústi. Sol sebepti 2020 jyl­ǵy­ 2 shildede qabyldanǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­ma­lyq aktilerine oıyn bıznesi máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa sáıkes oıyn avtomat­tary zaldary, býkme­ker­lik­ keńseler men totalızatorlar da Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵa­la­ýyna jəne Býrabaı aýdanyna kóshirildi. Biraq bul sharany da zamanaýı aqparattyq tehnologııa­lar men Internettiń kómegine súıengen oıyn bıznesimen aınalysýshylar da, oıdaǵy-qyrdaǵy oıynqumarlar da bógesin sanap otyrǵan joq. «Jarnama týraly» zańda kazıno men ınternet-kazıno qyzmetterin jarnamalaýǵa ǵana tyıym salynǵandyqtan, býkmekerlik keńseler jurtty bás tigýge barynsha kóp tartý úshin jarnamaǵa mıllıondaǵan teńge qarajat jumsap, ony, ásirese telearnalar jurt qyzyǵa qaraıtyn sport jarystaryn kórsetken kezde jıi jarııalatyp otyr. Saldary san soqtyrarlyqtaı.

Ulttyq statıstıka­ bıýro­sy­nyń­ málimetine júginsek, qumar oıyn­dardy uıymdastyrý jáne bás tigý boıynsha kórsetilgen qyzmet­terdiń kólemi 2020 jyly 89,7 mlrd teńgeni quraǵan bolsa, 2021 jyly 501,2 mlrd teńgege jet­ken, al 2022 jyly 600 mlrd teńge­den asyp túsken. Bul soma eli­mizdegi birqatar oblystyń jyl­dyq bıýdjetinen áldeqaıda kóp. Osy oraıda «Amanat» par­tııa­synyń Qoǵamdyq saıasat ınstıtýty júrgizgen áleý­met­tik zertteý halyqtyń 73,7 paıyzy lýdomanııaǵa úlken alań­daý­shy­lyq bildirip, býkmekerlik keń­se­lerdiń jumysyna qatań tyıym salýdy quptaıtynyn kórset­ken. Al Májilis depýtattary qumar oıyndarǵa baılanysty keıingi ýaqytta Úkimetke bir­ne­she depýtattyq saýal joldap,­ qoǵam­dy tolǵandyryp otyrǵan keleń­siz qubylyspen kúresý jolda­ryn usyndy. Sonyń ishinde buqara­lyq aqparat quraldary men syrtqy jarnama arqyly býkme­ker­lik keńselerdiń qyzmetin jarna­malaýǵa, banktik kartalar, POS-termınaldar, uıaly baılanys operatorlary arqyly oıyn shottarynyń tólemderin qa­byldaýǵa, alǵan nesıesi boıyn­sha­­ 3 aıdan astam ýaqyttan beri tó­­lem jasaı almaǵan adamdardan­ onlaın jáne oflaın bás tigýdi qa­byl­daýǵa zańnamalyq deńgeıde ty­­ıym salýdy engizý sharalary bar.

Prezıdent Qasym-Jomart To­qaev burynǵy Ulttyq qoǵam­dyq­ senim keńesiniń 2021 jylǵy 25 aqpanda bolǵan otyrysynda keıin­gi kezde jastar arasynda qumar oıyndarǵa táýeldilik beleń alyp bara jatqanyna alań­daýshylyq bildire kelip: «Býk­me­kerler men kazınolar ınternette tolas­syz jarnama jasap, jurtty erik­siz eliktirýde. Memleket buǵan shekteý qoıý úshin birqatar ma­ńyzdy sharany qabyldady. Biraq bul sharalar, árıne, jetki­lik­siz. Jas urpaqty qumar oıyn­nyń zııandy yqpalynan jan-jaqty qorǵaýymyz kerek. Balalardy jáne kánigi qumar­paz­dardy oıynǵa tartqan nemese sondaı jaǵdaıǵa jol bergen zańdy tulǵalar ákimshilik ja­ýapkershilikke tartylýǵa tıis.­ Qajet bolsa, olardy lısen­zııa­synan aıyramyz. Qazir osyn­daı zańsyz qyzmeti úshin jeke tulǵalarǵa 200 aılyq esep­tik kórsetkish kóleminde ǵana­ aıyppul salynady», degen edi. Osyǵan oraı, jetinshi shaqy­­rylymdaǵy Parlament Máji­lisiniń bir top depýtaty «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine oıyn bıznesi, lotereıa jáne lotereıa qyz­meti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engi­zý týraly» jáne «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Kodeksine ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly» zań jobalaryn ázirlegen bolatyn. Bul zań joba­lary aıasynda sheteldikter oıyn bıznesin zańsyz uıym­das­tyr­­ǵan kezde olardyń qarjy ope­rasııalaryn júrgizýine jol ber­meý, buqaralyq aqparat qural­darynda býkmekerlik keńse­ler men totalızatorlardyń jarna­ma­syn­ shekteý, aqparattyq-tele­kom­­­­­­mý­nıkasııalyq jelilerdi, sonyń ishinde Internet jelisin, baı­la­nys quraldary men lotereıa­ ter­­mı­naldaryn paıdalana otyryp,­ lotereıa bıletterin taratýǵa tyıym salý, 21 jasqa deıingi adam­dardy qumar oıyndarǵa jáne bás tigýge tartý úshin zań­dy tul­ǵalardyń ákimshilik jaýap­ker­shi­ligin belgileý qaras­ty­ryl­ǵan. Qazirgi ýaqytta osy zań jobalary boıyn­sha Úkimet qory­tyndylaryn Mádenıet jáne sport mınıstrligi múddeli memle­kettik organdarmen birle­sip­ pysyqtaý ústinde.

Álbette, qumar oıyndar men býkmekerlik keńseler arqyly bás tigýdiń halqymyzǵa keltirgen zala­ly men tóndirip otyrǵan qaý­pi haqyndaǵy negizgi áńgime atal­ǵan zańdardyń jobalary boıyn­sha ­Úkimet qorytyndylary Máji­liske joldanǵannan keıin órbýge tıis. Aldaǵy talqylaýǵa qoǵam qaıratkerleri, táýelsiz sarap­shylar, saıası partııalar men úkimettik emes uıymdardyń ókil­deri, oıynqumarlyqtan zar­dap shekken jandar men olar­dyń ata-analary keńinen qatys­ty­rylsa, quba-qup. Osy oraıda májilismender ózderiniń depý­­­tattyq saýaldarynda halyq­ara­lyq tájirıbede býk­me­­kerlik keń­seler men tota­lı­za­tor­lar­dyń­­ qyzmetine tyıym salý bar eke­nine de nazar aýdarǵanyn aıta­ ketken jón. Mundaı qatań shara kórshiles Qyrǵyzstan men О́zbekstanda engizilgen. Qy­taı­da qumar oıyndarǵa tyıym sa­lynyp qana qoımaı, olardy­ ótki­zetin ınternet-saıttar tú­gel­ buǵattalyp tastalǵan. Eger onlaın-kazıno oıynshylary áshke­relense, onda olar bas bostan­dyqtarynan aıyrylyp, temir tordyń arǵy jaǵyna attandyry­lady. Tip­ti­ demokratııa­sy damyǵan Ko­reıa­ Respýblıkasy da óz azamat­ta­rynyń qumar oıyn­darǵa qaty­sýy­na tyıym salyp, oıyn meke­me­leriniń esikterin basqa memle­ket­terden kelgen meımandar úshin­ ǵana ashyp qoıǵan.

Alaıda bizdiń eldegi oıyn bız­­nesin uıymdastyrýshylar ótken jyly 109 mlrd teńge salyq tólegenin jáne sporttyq is-sharalarǵa udaıy demeýshilik jasap júrgenin, sondaı-aq júz­degen adamdy jumyspen qam­typ otyrǵanyn ýáj etetin memle­ket­tik organdarymyz qumar oıyn­dar­ men bás tigýden bas tartý týra­ly usynysty qoldaı qoıýy neǵaı­bil.

Bul rette Májilis depýtaty Rýslan Berdenovtiń: «Bir adamǵa shaq­qanda lýdomanııadan emdeý kýr­sy orta eseppen 400 myń teń­ge­ni quraıdy. Elimizde osyndaı 350 myńǵa jýyq adam bar eke­nin­ eskersek, olardy emdeýge jum­­sa­latyn shyǵyndar 140 mlrd teń­ge­ge deıin jetedi. Sondyqtan biz Qa­zaq­stanǵa deni saý ult kerek pe,­ álde býkmekerlik keńseler kerek­ pe­ degen saýalǵa jaýap izdep, ba­sym­dyq­ty anyqtaıtyn bolsaq, onda tań­daý aıqyn bolýǵa tıis. Biz balalarymyzdy, otbasymyzdy,­ dos­­ta­rymyzdy táýeldilikten qor­ǵaý­ úshin birigýimiz kerek. Sonda ǵana­ eli­mizdi qumar oıyndardan bosatyp, ony qaýipsiz jáne baqytty mekenge aınaldyra alamyz», degen sózi kimge bolsyn oı salǵandaı-aý.