Aýyl eńsesin kóteretin kez

Sondyqtan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jańa jetijyldyq merzimge saı­lanǵannan keıin alǵashqy Jar­lyǵyn aýyl sharýa­shyly­ǵyn damytýǵa arnaǵany málim. Memleket basshysy bıyl­ǵy «Ádiletti Qazaqstan­nyń ekonomıkalyq baǵdary» Jol­daýynda da osy salaǵa erekshe nazar aýdardy.

«Biz agroónerkásip kesheninde naqty serpilis jasaýymyz kerek. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń áleýeti orasan zor. Biraq biz qolda bar múmkindikterdi áli de tolyq paıdalanbaı otyrmyz.

Qazaqstannyń aınalasynda ónim ótkizetin óte úlken naryqtar bar. Onda sapaly azyq-túlik ónimderi tapshy. Qazaq­stannyń strategııalyq maq­saty – Eýrazııa qurly­ǵyndaǵy basty agrarlyq ortalyqtyń biri­ne aınalý. Osy maqsatqa qol jetkizemiz desek, eń aldymen, ónimdi joǵary deńgeıde óńdeýge kóshýimiz qajet», dedi Prezıdent. Memleket basshysy óndirilgen ónimdi óńdeýge yntalandyrý maqsatynda Úkimetke salyq saıasatyn qaıta qaraýdy tapsyrdy.

Sondaı-aq osy salada iri kompanııalar kóbirek bolsa, naqty serpilis jasaýǵa bolatynyn, eksportty ulǵaıta otyryp, ishki naryqty da ustap turý úshin sapaly ónimdi qajetti kólemde turaqty usyna alatyn kásiporyndar qajettigin aıtty.

Bul rette «Soltústik» áleý­met­tik-kásipkerlik korporasııasy arqyly kórsetilgen 100 mlrd teńge memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde búginde 100-den asa iri sút-taýar fermasy salynyp jatqan Soltústik Qazaqstan oblysynyń jetistikterin ózge óńirlerge úlgi etip, qus fabrıkalaryn, kókónis qoımalaryn, et ónimderin shyǵaratyn kásip­o­ryndar salǵan kezde de sol­tús­tikqazaqstandyqtardyń tá­jirıbesin basshylyqqa alýdy tapsyrdy. Al Soltústik Qa­zaq­stan oblysynyń burynǵy ákimi, aýyl sharýashylyǵynyń bilikti mamany Aıdarbek Sapa­rov­tyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri bolyp taǵaıyndalýy osy salada sony serpilis jasaý úshin qajetti de qısyndy sheshim boldy dep sanaımyz.

Oılap qarasaq, Memleket basshysynyń elimizdiń agro­óner­kásip keshenin damytýda iri kásiporyndarǵa arqa súıeý týraly paıymy táýelsizdik jyl­­­­darynda qalyptasqan ómir shyn­­­­dyǵyn eskerýden jáne ha­lyqaralyq tájirıbeni taldaýdan týyndaǵan tárizdi. Sebebi ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyl­daryndaǵy keńsharlardy jap­paı jekeshelendirýdiń saldarynan aýyl sharýashylyǵy quldyrap, altyn besik – aýyl­da­rymyzdyń kópshiliginiń toz-tozy shyqqany belgili. Al iri aýyl sharýashylyǵy kásip­oryn­da­ryn saqtap qalǵan Belarýs Respýblıkasy azyq-túlik ónim­de­rin óndirý men óńdeýde eleý­li jetistikke jetip, qazir Eýr­azııa­lyq ekonomıkalyq odaq nary­ǵy­na básekege qabiletti taýarlar shyǵaryp otyr. 

Memleket basshysynyń: «Dú­nıe­júzilik saýda uıymynyń ba­ǵalaýynsha, bizdiń eldegi ishki naryqty qorǵaý deńgeıi tómen, nebári 128 tarıftik emes shara. Sondyqtan biz saýda-sattyq saıa­satynda jańa ári batyl qadam ja­saýymyz kerek. Memleket otandyq ónim óndirýshilerdi qor­ǵaý­ǵa mindetti. Bul – bizdiń ekonomıkamyz ózgeler úshin jabyq degen sóz emes. Ekonomıkamyz basqa elderge árdaıym ashyq bo­lýǵa tıis. Biraq ulttyq bız­nes­tiń múd­desin qorǵaý kerek», degen us­tanymy da qazirgi zaman shy­ndyǵyna den qoıǵan ári der kezinde qabyldanǵan sheshim dep bilemiz. Ol ekonomıkanyń bar­lyq salasynyń, sonyń ishinde agroónerkásip kesheniniń aldyna qoıylǵan aýqymdy mindetterdi tabysty iske asyrýǵa oń yqpalyn tıgizeri sózsiz.

Osy oraıda Úkimet qazirdiń ózinde otandyq bıznesti qor­ǵaý sharalaryn qolǵa alyp otyr­ǵanyn aıta ketken jón. Má­se­len, Aýyl sharýashylyǵy mı­­nıstrligi bıylǵy jyldyń sáýir aıynda  kontrabandamen kúresý úshin Reseı bıdaıyn avtokólikpen jetkizýge jartyjyldyq ty­ıym saldy. Keıin bul tyıym 2024 jyldyń sáýirine deıin uzar­tyl­dy. Sondaı-aq 2023 jylǵy 11 qazannan bas­tap atal­ǵan kórshi eldiń bıdaıyn temir­jolmen ákelýge de shekteý engi­zilip, tek un tartatyn kásip­oryn­dar­ǵa, qus fabrıka­la­ryna jáne lı­senzııalanǵan eleva­tor­larǵa ruq­sat berildi.

Memleket basshysy aýyldy kórkeıtý úshin shaǵyn sharýa­shylyqtardy qoldaýdyń da óte mańyzdy ekenin aıta kelip, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń ke­lesi kezeńinde jeńildetilgen nesıe berýmen shektelip qalmaı, jeke qosalqy sharýashylyq ıe­leriniń ózara birigýi úshin qajetti jaǵdaı jasaýdy usyndy.

«Bul – quptarlyq usynys. Osy­­dan bes-alty jyl bu­ryn teris­keıdegi tanymal serik­tes­tik­terdiń biri aýylyna 174 mln teńgege sport keshenin sa­lyp berdi. Bárimiz jarysa jaz­dyq, maqtadyq. Keıin álgi sharýa­shylyq bir jylda memleketten 2 mlrd teńgedeı sýbsıdııa alǵanyn bildim. Bıdaıyn, eti men sútin satqannan túsetin paıdadan bólek, ıaǵnı qaıtarymsyz kelgen aqshanyń 10 paıyzdaıyn ǵana jumsaǵan. Oǵan da shúkir. Al qaltasyna basyp alyp jatqan­dary qanshama?!

Prezıdent aıtqandaı, mashına-traktor parkiniń ábden eskirip, tozýy kúrdeli máselege aınaldy. Sonaý keńes zamanynda shyǵarylǵan eski traktorlardy jamap-jasqap júrip jatqandar – shaǵyn sharýashylyqtar. Son­dyq­tan sýbsıdııany birinshi ke­zekte solarǵa berý kerek», deıdi Soltústik Qazaqstan oblys­tyq más­lıhattyń depýtaty, jýrnalıst Erbaqyt Amantaı.

Aýyldy órkendetý úshin aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna sýbsıdııa berýde tártip ornatýmen qatar, búginde ózderin ba­ıa­ǵynyń pomeshıgindeı sezi­ne­tin kóptegen sharýashylyq basshysynyń qa­ra­maǵyndaǵy jumys­kerlerge laıyqty jalaqy tólemeıtinin de esten shyǵar­maǵan jón. Sonyń saldarynan qazir eń tómengi ortasha ja­la­qy aýyl sharýashylyǵy salasyna tıesili bolyp otyr. Sol sebepti sharýa qojalyqtary men seriktestikterdiń basshylaryn túsken tabysty ádil bó­lý­ge mindetteıtin zańnamalyq sheshimder qabyldaý qajet dep oılaımyz.

Aýyl sharýashylyǵyn damy­týǵa derbes Sý resýrstary jáne ır­rıgasııa, Kólik mınıstrlikteri qu­ryl­ǵanynyń da oń áseri tııý­ge tıis. Memleket basshysy sýdyń sapasy jáne onyń ha­lyq­qa qol­jetimdi bolýy asa ma­­ńyzdy bolyp turǵanyn aıta ke­lip, Eýrazııa qurlyǵyndaǵy ózender men kanaldardy paıdalaný boıynsha kórshiles ári dos­tas eldermen árdaıym ózara kelisimge kelý kerektigine, al sharýalar men ónerkásip ókilderine sýǵa qatysty sapaly saraptamalar men boljamdar qajettigine, son­daı-aq ishki sý resýrstaryn únemdep paıdalaný óte mańyzdy ekenine basa nazar aýdardy. Bul rette bıylǵy shilde aıynda Jambyl oblysynda aýa raıynyń qalyptan tys ystyq bolýy jáne sýdyń tapshylyǵy saldarynan  jergilikti sharýalar shyǵynǵa batqandyǵyna baılanysty alty aýdanda tabıǵı sıpattaǵy tó­tenshe jaǵdaı jarııalaýǵa týra kelgeni oıǵa oralady. Sý máse­lesi ózge óńirlerde de ózekti.

«Sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa mınıstrligine úlken úmit artamyz. Mysaly, Ertis ózeniniń sýyn utymsyz paıdalaný Pavlodar oblysynyń jaıylymdyq jerlerinde shóptiń quryp ketýine ákeldi. Budan óńir turǵyndary zardap shegip otyr. Strategııalyq nysan dárejesine ıe – Sátbaev kanalynyń jaǵdaıy da qyl ústinde. Sý sharýashylyǵy nysandarynyń qurylysy jyldar boıy aıaqtalmaı jatyr», deıdi Parlament Májilisiniń depýtaty Nurjan Áshimbetov.

Kólik mınıstrligin qaıta qurý qajettigi týraly aıta kelip, Mem­­leket basshysy: «Avtokólik joldarynyń qurylysy máselesi sheshimin tabýǵa tıis. Qazir onyń sapasy syn kótermeıdi. Tıisti jumystar ýaqtyly jáne sapaly jasalmaıdy. Jemqorlyq beleń alyp tur, báseke de joq­tyń qasy. Munyń bári – osy salada ábden tamyr jaıǵan kem­shi­lik­ter. Sondyqtan jyl sońyna deıin naqty sharalar qabyldaý qajet. Mindetin adal atqarmaǵan bar­lyq kompanııa zań boıynsha jaýapqa tartylady», dep qatań eskertti. Shynynda da, jurtshylyq óńirlerde salynyp jatqan avtokólik joldarynyń sapasyzdyǵy týraly jıi dabyl qaǵyp júr. Máselen, jaqynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aıyr­taý aýdanyndaǵy Saýmal­kól-Svetloe baǵytyndaǵy jolǵa jasalyp jatqan jón­deý ju­mys­tarynyń syn kóter­meı­tin­i jaıly shaǵymǵa baılanys­ty habar­las­qanymyzda óńir basshy­lyǵy merdiger uıym­nyń atqarǵan sapasyz jumy­sy qabyl­danbaıtynyn má­lim­de­di. Bul joldyń endi qashan jón­delip bitetini belgisiz. Kólik mınıstrligi osyndaı berekesizdik pen bylyq-shylyqtyń aldyn alý sharalaryn qoldansa, quba-qup.

Túıindeı kele, Memleket bas­shysynyń Joldaýy el ekonomıkasynda sony serpilis ja­saýǵa múmkindik beretin naq­ty baǵ­darlardy aıqyndap ber­di. Demek aýyldyń eńsesi kóteriletin kez de keldi.