Qamdanǵan qapy qalmaıdy

Salyqty retteıtin jol

Otyrysta qaralǵan qujattardyń ishinde Aqparatqa qol jetkizý jáne qoǵam­­dyq qatysý, Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaq sheńberinde medısınalyq buıym­dardyń biryńǵaı qaǵıdattary men qaǵı­da­lary týraly kelisim, Akvaósirý máse­le­leri, Qazaqstan Úkimeti men Túrkııa Res­pýb­lıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy halyq­aralyq quramdastyrylǵan júk tasymal­dary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý, Trans­ferttik baǵa belgileý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyq­­tyrýlar engizý, Eýra­z­ııalyq ekono­mıkalyq odaq týra­ly shart­qa Qyrǵyz Res­pýblıkasynyń qosy­lýy­na baılanys­ty birneshe qujatqa engizil­gen ózgeris týraly hattama týraly zań jobalary bar.

Transferttik baǵaǵa qatysty zań jobasyn Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, qujat Prezıdenttiń transferttik baǵa belgileý boıynsha baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes daıyndalyp otyr. Sol úshin zańǵa tıisti túzetýlerdiń jobasy ázirlengen. «Naryqtyq baǵany anyqtaý ádisterin qoldanýdy jetildirý kózdelip otyr. Qazir zańda naryqtyq baǵany anyqtaý ádisiniń 5 ıerarhııasy qarastyrylǵan. Mysaly, eger salyq tóleýshi besinshi ádisti qoldaný kerek dep sanasa, onda ol aldymen aldyńǵy tórt ádisti qoldaný múmkin emestigi týraly negizdemeler daıyndaý kerek. Osyǵan oraı halyqaralyq mámilelerdiń sıpatyn eskerip, naqty qaı ádisti qoldaný kerektigi anyqtalady. Bul sheshim salyq tóleýshiniń de, tekserýshilerdiń de ákimshilik shyǵyn­daryn azaıtýǵa múmkindik beredi», deıdi mınıstr. Sonymen qatar naryqtyq dıapazondy aıqyndaý tetigin engizý de qarastyrylǵan. Búgingi kúni baǵa dıapazony men rentabeldilik, naryqtyq baǵalardyń mınımaldy jáne maksımal­dy mánderimen aıqyndalady. Bul naq­ty baǵalarǵa sáıkes kelmeýi múm­kin. Zań jobasynda neǵurlym ádil baǵa­lar­dy belgileý maqsatynda dıapazon­dy taryltý usynylǵan. Sondaı-aq kapı­taldy shyǵarýǵa baqylaýdy kúsheı­tý maqsatynda taraptardyń ózara baı­lanystylyǵyn aıqyndaý keńeıtiledi. Keıbir iri salyq tóleýshiler jasandy del­­daldyq qurylymdar qurady. Olar ózara baılanysty taraptar bolyp sa­na­l­maǵandyqtan eksporttala­tyn ónimdi odan ári satý kezinde táýe­kel­derdiń deńgeıi tómen bolady. Osy­laı degen ol: «Shıkizat ónimderin sondaı «eksklıýzıvti» treıderlerge tómendetilgen baǵamen satý fakti­leri bar. Bul rette ondaı treıderler bo­ıynsha qarjylyq eseptilikti alý múmkin emes. Iаǵnı tekseriletin mámileler boıynsha jetkilikti aqparattyń bolmaýyna baılanysty elden kapıtaldy alyp ketý táýekeli týyndaýy múmkin. Sol úshin ózara baılanysty taraptar uǵymyn keńeıtý­di usynyp otyrmyz. Budan basqa taýar bırjalarynda jasalǵan mámilelerdiń transferttik baǵa belgileýi boıynsha baqylaý júrgiziledi», dedi.

Al «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosy­lýy­na baılanysty Qyrǵyz Respýblı­kasynyń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyna kiretin jekelegen ha­lyqaralyq sharttardy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdarynyń aktilerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrda qol qoıylǵan hattamaǵa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyna Májilistiń barlyq komıteti oń qorytyndy berip otyr. Qujatty qaraý kezinde Jumys toby men Qarjy jáne bıýdjet komı­teti­niń keńeıtilgen otyrysyna da múd­de­li memlekettik organdar ókilderi qaty­syp, óz usynystaryn jetkizipti. Hatta­mamen Qyrǵyz Respýblıkasy úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyn quraıtyn halyqaralyq sharttar men aktilerdiń kedendik quqyqtyq qatynastardy retteıtin talaptaryna sáıkes Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń keden shekarasyndaǵy ótkizý pýnktterin jańǵyrtýdy júrgizý merzimin 96 aıdan 108 aıǵa deıin uzartý usynylǵan.

Jylý energetıkasyndaǵy táýekelder

Budan keıin ádettegideı Úkimettiń aldyna áleýmettik-ekonomıkalyq mańyzdy máselelerdi sheshý týraly saýalmen shyqqan depýtattardyń aıtary kóp boldy. Bul joly olar eldegi ózekti degen máselelerge qatysty onǵa jýyq saýal joldap, óz usynystaryn jasady.

Depýtat Erlan Saırov Mınıstrler kabınetiniń múshelerin qaqaǵan qysta kabınette otyra bermeı, halyqtyń qazirgi jaǵdaıymen tanysyp qaıtýǵa shaqyrdy. «Prezıdent Úkimet aldynda elimizdiń turǵyndaryn jylýmen turaqty qamtamasyz etý boıynsha naqty tapsyrmalar qoıdy. Degenmen birinshi aıaz túsýimen elimizdiń kommýnaldyq ınfraqurylymynyń syr bere bastaýy dástúrge aınalyp otyr. Ras, respýblıka boıynsha tozyǵy jetken jylý ortalyqtary men ınfraqurylym 80 pa­ıyzdan asyp ketti. Al onyń kóbin biz 50 jyldan astam ýaqyt paıdalanyp kelemiz. Bul – qaýipti jaǵdaı. Byltyrǵy Ekibastuz, Rıdder, Balqash, Kókshetaý, Qaraǵandy, Temirtaý, Petropavl qalalaryndaǵy apattar – qordalanǵan máselelerdiń aıqyn kórinisi», dedi ol. Soǵan qaramastan jylyna bul salada tek 5-7 paıyzǵa jańa­ryp otyrǵanyn aıta kelip, bul tipti eldegi eskirý úrdisiniń ornyn toltyrmaıdy dep otyr. Bulaı jalǵasa berse, eldegi jylý energetıkasynda kollaps ornaýy bek múmkin. Onyń aıtýynsha, shirigen trýba, eskirgen qazandyq, keńestik zamannan qalǵan nasostardy aýystyratyn ýaqyt ótip ketti. Byltyr ǵana jylý salasyndaǵy ınfraqurylymnyń tozýyn azaıtý maqsatynda arnaıy 160 mıllıard qarjy bólinse de, sý jańa qurylǵylar syqyrlaǵan aıazǵa tótep bere alar emes. «Jyl basynda Parlamentte Joǵarǵy aýdıtorlyq palatasynyń «Jylýmen jabdyqtaý salasy» boıynsha qorytyndy esebinde 100-den asa naqty usynys pen júıeli syn aıtyldy. Usynys retinde berildi. Biraq sol usynystar boıynsha ne jaýap, ne atqarylǵan isti kórmedik. Osylaı tizip kete berýge bolady. Sondyqtan bul saladaǵy menedjment pen baqylaýdy kúsheıtý ýaqyt kúttirmeý kerek», dedi depýtat. Mysaly, byltyr «Amanat» partııa­synyń ókilderi Ekibastuz halqyna myńdaǵan jylytqysh pen jyly kórpe tasyp, halyqty jylytqan. Onyń aıtýynsha, bıyl osyndaı olqylyq bolmas úshin Úkimet barlyq jınalysyn qysqartyp, jyly kabınetterinen shyǵyp, jylý ortalyqtarynyń basy-qasynda baqylaý júrgizý kerek. Ekinshiden, 2022-2023 jyldary Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen bólingen qarajat esebine qatań taldaý jasalýǵa tıis. Úshin­shiden, osy kúnderi óńirlerdegi opera­tıvti shtabtardyń jumysyn eki eselengen 24/7 rejimine kóshirip, ákimdikter men Úkimet osy saladaǵy óńirlik qaýipti zonalar bo­ıynsha «Táýekelder kartasyn» daıarlap, olar boıynsha naqty maqsattyq algorıtm josparyn daıarlap qoıýǵa tıis.

Ulttyq baıandama tolyqtyrylady

Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa saýal joldaǵan depýtat Juldyz Súleımenova Memleket basshysynyń alqaly jıynda bilim máse­lesiniń nátıjelerine arnaıy toqtal­ǵanyn atap ótti. Aıtýynsha, osyndaı aýqym­­dy jumystyń nátıjesi sol, halyq­ara­lyq PISA reıtıngi boıynsha elimizdegi orta bilimniń sapasy edáýir artty.

«Shyn mánisinde, PISA-2022 halyq­ara­lyq zertteýleriniń nátıjelerine sáıkes qazaqstandyq oqýshylar matematıka­lyq saýattylyqtan 425 ball jınaqtap, Gresııa, Rýmynııa, BAÁ oqýshylarymen teń tústi. Oqý saýattylyǵynan 386 ball jı­naq­tap, Malaızııa, Saýd Arabııasy oqý­shylarymen teń bilim sapasyn kór­setti. Jaratylystaný baǵytynda zert­teýdiń 2018 jylǵy nátıjelerimen sa­lys­tyrǵanda kórsetkishteri +26 balǵa jo­ǵa­rylady. Bastysy, pandemııanyń saldarynan OESR elderiniń basym kópshiligi edáýir bilim sapasy boıynsha upaılaryn joǵaltsa, elimizde alǵa ilgeri­leý bar ekendigin, onyń ishinde mate­matıkadan 54-orynnan 46-orynǵa jáne jaratylystanýdan 69-orynnan 49-orynǵa kóterilgendigimizdi atap ótý qajet», deı kele «Barshaǵa qoljetimdi sapaly bilim» Ulttyq baıandamasyna áli de tolyqtyrý qajet ekenin jetkizip, usynys jasady. Onyń ishinde arnaıy sharalar jospary barlyq pedagogıkalyq qaýymdastyqpen talqylanýy shart. Kitaphana jumysynyń jańa mazmuny men kitaphanashylar mártebesin arttyrý jumysy júzege asyrylyp, muǵalimderdiń mártebesimen birge pedagogterdiń kásibı damýy jáne biliktiligin arttyrý júıesin jetildirýdi qolǵa alý kezek kúttirmeýge tıis. Sondaı-aq bilim mazmunyn jasandy ıntellekt zamanyn talaptaryna saı ózgertýge baılanysty, memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna ózgeris engizý men oqýshylardyń oqý jetistikterin monıtorıngileýge – táýelsiz syrtqy baǵalaý retinde tıisti qarajat bólinip, onyń sapaly, ádil, ashyq ótýine mınıstrlik naqty sharalar qabyldaý mańyzdylyǵyna erekshe toqtaldy.

Jeke derek qupııa ma?

Internetpen qatar damyp jatqan onlaın alaıaqtyqqa alańdaýshylyq bil­dirgen depýtat Danııar Qasqaraýov Ishki ister, Sıfrlyq damý jáne Ádilet mı­nıstr­lerine saýal joldady. Internet alaıaq­tarǵa qansha jerden tosqaýyl qoıyl­ǵanymen, olardyń aılasy asyp turǵa­nyn aıtqan ol: «Mysaly, ártúrli telegramm chattar arqyly qomaqty aqsha tabyńyz dep úıde otyrǵan talaı analardy aldap jatyr. Ishki ister mınıstrligimen qyl­mys­tyq ister qozǵalady, biraq alaıaqtyń ózin tabý múmkin emes. Sońǵy aqparattarǵa sáı­kes toǵyz aıda elimizde 15 myń ınternet alaıaq­tyq tirkelipti. Onyń ishinde 3 myń­­nan astamy resmı bankterdiń atyn ja­my­lyp azamattardy aldaǵan. Osy jerde naqty saýal týyndaıdy. О́zderiniń qury­ǵy­na túsiretin alaıaqtar azamattardyń jeke de­rek­terin, telefon nómirlerin qaı­dan alady? Olarǵa bul derekterdi kim beredi? Qansha jerden adamdardyń jeke derek­terin zańmen qorǵap, onyń taralýyn shektesek te alaıaqtar toqtaıtyn emes. Jeke derekter eshkimge qupııa bolmaı tur», dedi.

Depýtattyń aıtýynsha, jaqynda bir tanysy jeke kompanııasyn ashyp, qujat­taryn Egov elektrondy Úkimeti arqy­ly tirket­ken. Bul úderis eshkimniń qaty­sýynsyz, tek portalda jasalǵan. Degenmen sol kúni oǵan úsh birdeı bankten qońyraý shalyp, arnaıy eseptik shot ashýǵa usynys túsken. Ertesi kúni zańgerlik-býhgalterlik qyzmet kórsetetin jeke kompanııa ókilderi habarlasyp, óz qyzmetterin usynǵan. Eń soraqysy, jeke taksopark ókilderi tynymsyz habarlasyp, kólik qyzmetin usynypty. «Bul mekemeler jańadan seriktestik quryl­ǵanyn, onyń basshysy kim ekenin jáne keshe ǵana resmı tirkelgen kásipkerdiń jeke uıaly telefon nómirin qaıdan alyp otyr? Býhgalterlik kompanııalar men taksopark ókilderiniń qolyna túsken aqparat alaıaq­tarda da joq degenge kepildik bar ma? Iаǵnı bizdiń jasa­ǵan jumystarymyzdyń nátı­jesiz ekeni aı­qyn kórinip tur. Bul má­sele boıynsha der kezin­de shara qabyldaý­laryńyzdy suraı­myz. Jeke derekterdi qorǵaı alma­saq, el­di qalaı qor­ǵaımyz?», degen alańdaýshylyǵyn bildirdi.