Taıaýda «Amanat» partııasynyń hatshysy bolyp taǵaıyndalǵan Sholpan Karınova eńbek jolynyń 18 jylyn bilim salasyna arnaǵan. Memlekettik qyzmettiń eń tómengi satysynan bastap, Oqý-aǵartý mınıstriniń birinshi orynbasary laýazymyna deıin joǵarylaǵan bilikti maman keıingi tórt jyl jaýapty saıası laýazymda qyzmet atqardy. «Elimizdegi jetekshi partııanyń laýazymdy qyzmetine usynylǵannan bastap, «Amanat» jumysyna qandaı úles qosa alamyn, halyqpen jumys isteýde maǵan qandaı senim artylyp otyr, ony qalaı atqara alamyn degen másele mazalaǵany ras. Partııalyq qyzmetke kelerde ózime artylǵan jaýapkershilik pen senimniń salmaǵy joǵary ekenin túsindim», degen partııa hatshysyna jolyǵyp, suraq qoıýdyń sáti tústi.
– Sholpan Tańatqyzy, partııa jumysyna endi ǵana kirisip jatyrsyz. Jalpy, saıası jumysqa qaı kezden bastap aralasa bastadyńyz?
– Partııaǵa joǵary oqý ornyn bitirip, aýyl mektebinde muǵalim bolyp jumysymdy bastaǵan kezde múshelikke kirgenmin. Mekteptegi bastaýysh partııa uıymynyń belsendi múshesi bolyp, saıası partııalyq qurylymnyń damýyna úlesimdi sol kezden bastap qosyp kelemin. Osy tusta partııalyq jarna tóleý týraly da birer sóz aıta keteıin. Jarna tóleý eń aldymen adamdy jaýapkershilikke tárbıeleıdi, onymen qosa ózińdi eldik istiń bólshegi retinde sezinýge, ortaq kúsh bolyp birigýge, úlken saıası úrdiske qatysyń bar ekenin uǵynýǵa áser etedi. Men ony partııaǵa múshe bolǵan alǵashqy jyldardan bastap-aq uqtym.
Sodan beri shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótti. Árıne, ózim súıip tańdaǵan muǵalim mamandyǵy boıynsha basty maqsatym – balaǵa bilim men tárbıe berý. Alaıda munymen shektelmeı, sol kezden-aq qoǵamdyq-saıası jumysqa aralasa bastadym. Aýyl ishinde, aýdan men oblys kólemindegi túrli jınalysta, memlekettik ustanym boıynsha pikir aıtyp, qoǵamdyq pikir qalyptastyrý úshin eńbektendim. Eldik iske nemquraıdy qaramaı, belsendi, jaýapty bolý sala qyzmetkeri retinde kásibı ósýge de sebepshi bolǵany anyq. Sondyqtan muǵalimder partııaǵa múshelikke kirý qajet pe dep keńes surasa, kidirmesten «ıá» dep jaýap berer edim. Bul – adamnyń ózi úshin, qoǵam men memleket úshin ıgi is.
– Qazir qoǵam transformasııa kezeńinde tur. Jańa qyzmette sizge qandaı mindetter júktelip otyr? Partııanyń baǵyt-baǵdaryna da toqtala ketseńiz.
– Partııa basshylyǵynda maǵan tapsyrylǵan baǵyttar – Saıası menedjment akademııasyn, Respýblıkalyq qoǵamdyq qabyldaýlar jumysyn, úsh respýblıkalyq keńes jumysyn úılestirý. Sonymen qatar bıyl alǵash ret qurylǵan partııanyń Áıelder qanatyn damytý. Atalǵan baǵyttarda atqarylyp jatqan jumystyń bárin birdeı aıtý kóp ýaqyt alady, sondyqtan keıbirine toqtalaıyn.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev túbegeıli betburysqa jol ashqan aýqymdy memlekettik reformalardy iske asyryp keledi. Memleket basshysy byltyr jarııalaǵan qoǵamdyq-saıası transformasııa aıaqtaldy. Saılaý júıesine partııalyq tizimmen ǵana emes, bir mandatty okrýgterden saılaný engizildi. Aýyldyq okrýg, aýdan, qala ákimderiniń saılaýy ótti. Konstıtýsııalyq sot qaıta qurylyp, Joǵarǵy aýdıtorlyq palata jańa mártebe men quzyretterge ıe boldy. Osylaısha, demokratııalyq ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa jáne elimizdi damytýǵa baǵyttalǵan eleýli ózgerister jasaldy. Al «Amanat» eń iri saıası qozǵaýshy kúsh retinde Prezıdenttiń reformalyq baǵytyn júzege asyrýda mańyzdy fýnksııa atqardy jáne partııa da óz jumysyn jan-jaqty jańǵyrtty.
Sonyń bir dáleli retinde partııa tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń partııanyń Áıelder qanatyn qurý týraly bastamany qoldaǵanyn aıtýǵa bolady. Sebebi bul – eń aldymen qoǵamnyń suranysy. Tarıhı ustanymda áıel zaty ádildik, tazalyq, tártippen baılanystyrylady. Sondyqtan qoǵamda turmystyq zorlyq-zombylyq, balalarǵa qatysty qatygezdik beleń alyp turǵan shaqta partııanyń bul qadamy ıdeologııa turǵysynan durys sheshim boldy. Bul sheshimdi qoǵam oń qabyldady. Osy arqyly partııa elimizde áıelge álimjettik jasaýǵa jol berilmeıtinin jarııa etti. Sonymen qosa Áıelder qanaty qyz-kelinshekterdi tolǵandyratyn ótkir de, ózekti máselelerdi sheshý jolyn izdeýdi josparlady. Bul – partııa ıdeologııasynyń halyq ıgiligine baǵyttalǵan basym baǵytynyń biri.
– Partııa ıdeologııasy dep qaldyńyz, onyń ózegi ne?
– Bizdiń partııa – qoǵamdyq pikir men azamattardyń saıası mádenıetin qalyptastyratyn alań. Halyq pen bılik arasyndaǵy altyn kópir. Memleket basshysy Túrkistanda ótken Ulttyq quryltaıda urpaq tárbıesine erekshe nazar aýdaryp, ıdeologııa jumysyndaǵy basty baǵyttyń biri – kitap basyp shyǵarý isin erekshe atap ótken bolatyn. Osy oraıda partııa «Kitap-Amanat» jobasyn qolǵa alyp, mańyzdy ıdeologııalyq máni bar is bastady. Sebebi Prezıdent aıtqandaı, elimizdiń kitap naryǵynda shetel ónimderi basym, ádebı kitaptardyń 90 paıyzǵa jýyǵy syrttan keledi. Bul rette Memleket basshysynyń ulttyq múddege saı keletin kitaptardy kóptep basyp shyǵarý óte mańyzdy degen tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda partııa osy jobany qolǵa aldy. Munymen qosa, bul rýhanı mańyzdy bastama qoǵamnyń da suranysy ekeni anyq. Kitap – aqyl-oıdyń sarqylmas keni. Biz jasandy ıntellekt dáýirinde ómir súrgenimizben, kitaptan bir sát qol úzbeýdi memlekettik ıdeologııaǵa aınaldyrýymyz kerek. Oqý saýattylyǵy adamnyń jalpy barlyq baǵytta saýatty bolýynyń negizi, onyń dálelin halyqaralyq salystyrmaly zertteýlerdiń qorytyndylary kórsetip keledi. Ulttyń jańa sapasyn qalyptastyryp, zııatker eko-qoǵam quramyz desek, tórde kitap turýǵa tıis.
Jobanyń negizgi maqsaty – otandyq ádebıetke degen qyzyǵýshylyqty arttyrý, otandyq avtorlar men kitap shyǵarýshylardy qoldaý. Biz joba arqyly qandaı nátıjege qol jetkizemiz? Birinshiden, bul rýhanııatymyzdyń kókjıegin keńeıtýge múmkindik beredi. Osylaısha, qazaq tilindegi kitap shyǵarý men kitap aınalymynyń úlesin ulǵaıtýǵa jol ashamyz. Ekinshiden, qalamgerlerdiń óz kitaptaryn naryqqa shyǵarýyna, shyǵarmashylyq belsendiligin arttyrýǵa kómektesemiz. Baspahanalar dúkenderdi qoljetimdi baǵadaǵy kitaptarmen qamtamasyz etip, oqyrmanǵa kedergisiz jetýin qamtamasyz etemiz. Sondaı-aq eń mańyzdysy, biz osy bastama arqyly jas urpaqtyń kitapqa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, kóp oqıtyn, bilimdi ult qalyptastyrýdy kózdeımiz.
– Halyq arasynda da, BAQ-ta da bizde memlekettik ıdeologııa joq dep jıi aıtylady. Partııa ıdeologııasy men memlekettik ıdeologııany baılanystyra otyryp túsindirip bere alasyz ba?
– Partııa basshylyǵyndaǵy jańa tulǵa retinde atqarylyp jatqan qyrýar jumysqa syrt kózben qaraıtyn bolsam, partııamyzdyń «Aýyl amanaty», «Jer amanaty», «Qaryzsyz qoǵam» jobalary kóptegen azamattyń otbasylyq máselelerine qatysty sharýalar der edim. Osy jobalar aıasynda birneshe alańda kóterilip, sheshimin tappaı kele jatqan ózekti máseleler partııalyq alańda birtindep sheshimin taýyp jatyr. Halyq oǵan kýá.
Máselen, partııanyń qoǵamdyq qabyldaý bólmelerine osy jyldyń 11 aıynda 87,4 myń adam júgindi. Qabyldaýǵa kelgen azamattardy tolǵandyrǵan máselelerdiń 55 paıyzy oń sheshimin tapsa, ótinishterdiń 39 paıyzy boıynsha túsindirý jumysy júrgizildi, 6 paıyzy qazir baqylaýda tur. Barlyq másele birden sheshile salmaıtyny da túsinikti. Keı problemany sheshýge ýaqyt kerek, birneshe mekemeniń kúshin biriktirý qajet. Másele sheshilip jatsa, adamdar rıza bolyp, alǵysyn aıtyp jatady. Sheshilmeı jatsa, árıne, narazylyq tanytady.
Partııanyń kúndelikti jumysynyń ózi jeńil emes, ol jyldar boıy qordalanǵan máselelerdi retteýge baǵyttalyp otyr. Tek saılaý naýqanynda ǵana belsendi bolmaı, memlekettik apparatpen qatar halyqtyń muń-muqtajyna qulaq túrip, máselesin sheshý úshin qyzmet jasap keledi. «Amanat» elimizdegi jetekshi partııa retinde jaýapkershiligi joǵary, eńbektegen baladan bastap, eńkeıgen qarııanyń da múddesin qamtıtyn, el erteńi úshin mańyzdy jobalardyń júgin moınyna alyp otyr. Sondyqtan osy isterdi júzege asyrýda qıyndyqtyń bolatyny, syn aıtylatyny, árıne, zańdy. Kúrdeli máselelerdi kúrmeýi qıyn dep qaramaı, halyqtyń kótergen problemasyn sońyna deıin jetkizýge jumystar istelip keledi. Partııanyń basty kózdegeni, negizgi ıdeologııasy da osy. Partııany adam qaı kezde qoldaıdy? Partııaǵa senim qaı kezde bolady? Árıne, adamnyń ózine qatysty máselesi sheshilse, sol jerde senim paıda bolady. Biz – sol syndy kóterip, qıyndyqqa tótep bere alatyn partııamyz.
– Qazaqstan halqyn biriktiretin ıdeologııa – memleket qurýshy ulttyń qundylyqtary men memlekettik tildiń qoldaný aıasynyń keńeıýine tikeleı baılanysty. Elimizdi meken etetin basqa etnostar da memlekettik til men qazaqtyń mádenıetine, dástúrine qurmetpen qaraıtyny belgili. Atap aıtsaq, mysaldar óte kóp. Osy baǵytta partııanyń qandaı josparlary bar?
– Qazaq halqynyń ulttyq qundylyqtaryn dáripteý men memlekettik tildi damytý – basym baǵyttar. Kóp jaǵdaıda osy uǵymdar otansúıgishtik, tárbıelik, joǵarǵy azamattyq ustanymmen qatarlas keledi. Bul – ár adamnyń óz áreketimen, óz úlgisi arqyly dáleldeıtin isi. Degenmen de, partııamyzda iske asyrylyp jatqan jobalardyń ishinde «Sóıle» jobasy nátıjeli isterdiń biri ekenin, áriptesterimniń «Uly dala» respýblıkalyq shyǵarmashylyq baıqaýyn, «Altyn dombyra» respýblıkalyq aqyndar aıtysyn júıeli túrde ótkizip kele jatqanyn aıtý qajet. Bul alańdarda jańa esimder anyqtalyp, óner men mádenıette óz sheberlikterin shyńdap kele jatqandardyń qarasy kóbeıip keledi. Árıne, mundaı jumystar jalǵasyn tabady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Jadyra MÚSILIM,
«Egemen Qazaqstan»