Áıgili jazýshy Lev Tolstoı kitap oqýdyń mańyzy týraly: «Jaqsy kitap oqý – aqyldy adammen syrlasqanmen birdeı», dep jazǵan eken. Alaıda qazirgi «aqparat ǵasyrynda» qajetti maǵlumatty ǵalamtordan izdeýshiler kóbeıgenimen, tereń bilim men rýhanı tárbıeniń qaınar kózi – kitaptyń oqyrman qatary sırep bara jatyr.
Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev byltyr Túrkistanda ótken Ulttyq quryltaıda: «Qazir elimizdegi mektep kitaphanalarynda 130 mıllıonnan astam kitap bar. Biraq ondaǵy kórkem ádebıettiń úlesi mardymsyz. Shyn máninde, kitap oqıtyn el zııaly ultqa aınalady. Biz jas urpaqtyń kitapqa qushtarlyǵyn oıatýymyz kerek. Bul qıyn másele ekenin túsinemin. Ásirese olardyń bar nazary áleýmettik jelide bolǵan kezde tipti qıyn. Biraq bul máselemen aınalysý kerek. Basqa jol joq. Sondyqtan «Balalar kitaphanasy» atty jańa baǵdarlamany qolǵa alýdy tapsyramyn. Qazaq ádebıetiniń túrli kezeńin jáne janrlaryn qamtıtyn arnaıy tizim jasalýǵa tıis. Sol tizimdegi kitaptar barlyq balaǵa qoljetimdi bolýy kerek», degen bolatyn.
Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyna sáıkes Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitaphanasynda «Balalar kitaphanasy» baǵdarlamasyna usynylatyn kitaptar tizimi jasalyp, oǵan qazaq ádebıeti tarıhynyń barlyq kezeńi men janryn qamtıtyn 1 770 shyǵarma engizilgen. Onyń 76 paıyzy – otandyq, 24 paıyzy – álem ádebıetiniń injý-marjandary. Olardy irikteý úshin arnaıy qurylǵan komıssııa qazaq tili jáne ádebıeti páni muǵalimderi men mektep kitaphanashylary arasynda júrgizilgen saýalnama nátıjelerin eskergen.
«Balalar kitaphanasy» baǵdarlamasyn júzege asyryp, oqýshylardyń kórkem ádebıetke qyzyǵýshylyǵyn arttyrý – muǵalimdermen qatar, mektep kitaphanashylarynyń da tikeleı mindeti. Shyntýaıtynda, olardyń bul baǵytta burynnan atqaryp kele jatqan isteri de az emes. Máselen, mektep kitaphanashylary jańa kitaptardy qabyldap, esepke alý, oqyrmandarǵa berý, kitaphana qorynyń saqtalýyn qamtamasyz etý jáne odan sapasy men mazmuny jaǵynan eskirgen ádebıetti shyǵarý, oqýshylar men ustazdarǵa qajetti oqýlyqtar men ádistemelik quraldarǵa tapsyrys berý, dástúrli jáne elektrondy katalogter qurastyrý, taqyryptyq kartoteka jasaý, kitaphana kúndeligin júrgizý, oqý-tárbıe úderisin aqparattyq qamtamasyz etý, kitap kórmeleri men oqyrmandar konferensııalaryn, «Demalysta oqý» is-sharasyn, ekskýrsııalar, konkýrstar, sholýlar, chellendjder uıymdastyrý sııaqty jumystarmen udaıy aınalysady. Buǵan qosa olar 2020 jyldyń qarasha aıynan bastap «Oqıtyn mektep – oqıtyn ult» arnaıy jobasy aıasynda oqý-tárbıe jumystaryna muǵalimdermen qatar atsalysyp júr. Osyǵan oraı ózderiniń «Oqý mektebi» jobasyn ázirlep, is-sharalardy oflaın jáne onlaın formatta ótkizip keledi.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qazirgi kezde mektep kitaphanashylaryna úlken talap qoıylyp otyr. Olar da muǵalimder sııaqty biliktilikti arttyrý kýrsynan ótkendigi týraly sertıfıkat alýǵa, pedagogıkalyq keńesterde, ata-analar jınalystarynda sóz sóıleýge, buqaralyq aqparat quraldarynda maqala jarııalaýǵa, ulttyq bilim berý derekter qoryn toltyrýǵa tıis.
Biz tildesken mektep dırektorlary mektep kitaphanashylary kóp jumys atqarady, júktemeleri mádenıet salasyndaǵy áriptesterinikinen áldeqaıda artyq, alaıda olarmen salystyrǵanda jalaqylary edáýir tómen degen pikir aıtty. Muǵalimder men mádenıet salasyndaǵy kitaphanashylardyń jalaqylary kezeń-kezeńmen arttyrylyp otyrǵanymen, mektep kitaphanashylary mundaı áleýmettik qamqorlyqtan tys qalǵan.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, bıylǵy oqý jylynda bilim berý uıymdarynda 7822 kitaphanashy jumys istep júr. Olardyń 6840-ǵy – mektepterde, 337-si – qosymsha bilim berý uıymdarynda, 645-i – tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynda. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekteri boıynsha 2023 jyly memlekettik bilim berý uıymdary kitaphanashylarynyń ortasha aılyq nomınaldy jalaqysy 114 446 teńge, mádenıet salasyndaǵy kitaphanashylardiki 174 387 teńge bolǵan. Sebebi azamattyq qyzmetshilerge eńbekaqy tóleý júıesine sáıkes bilim berý uıymdarynyń kitaphanashylary «S – ákimshilik personal» fýnksııalyq blogine, al mádenıet salasynyń kitaphanashylary «V2 – basqa salalardyń negizgi personaly» fýnksııalyq blogine jatqyzylǵan. Mádenıet salasynyń kitaphanashylary erekshe eńbek jaǵdaılary úshin laýazymdyq jalaqysynyń 35 paıyzy mólsherinde ústemeaqy da alady.
Bilim berý uıymdarynyń kitaphanashylaryn mádenıet salasyndaǵy áriptesterine teńestirip, V2 fýnksııalyq blogine jatqyzý jáne olarǵa da 35 paıyzdyq ústemeaqy tóleý úshin memlekettik bıýdjetten qosymsha qarjy bólý qajet. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń esepteýinshe, bul maqsatqa aldaǵy úsh jyldyq kezeńde boljamdy qajettilik shamamen 20,1 mlrd teńgeni quraıdy, sonyń ishinde 2024 jyly – 5,9 mlrd teńge, 2025 jyly – 7,1 mlrd teńge, 2026 jyly – 7,2 mlrd teńge.
Jalpy, mektep kitaphanashylaryn bilim berý uıymynyń negizgi personalyna jatqyzbaı, ákimshilik hám kómekshi personalǵa jatqyzýmen kelisý qıyn. О́ıtkeni mektep kitaphanasy – jaı ǵana kitap qoımasy emes, shyn máninde zııatkerlik ortalyq. Al onyń qyzmetkerleri – kitaphanashylar shákirtterdiń oqý saýattylyǵyn arttyrý jáne olarǵa rýhanı tárbıe berý isinen áste de shet qalyp júrgen joq. Bul rette orta bilim berý kóshbasshylary sanalatyn jáne ózge mektepterge úlgi retinde usynylyp otyrǵan Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń kitaphanashylaryna «pedagog-kitaphanashy» mártebesi berilip, olarǵa laıyqty jalaqy tólenip otyrǵandyǵyn da eskergen jón.
Shynyn aıtsaq, qazirgi ýaqytta mádenıet salasynyń kitaphanalaryna baryp, kitap alyp oqıtyn oqyrman onsha kóp emes. Ásirese aýyldy jerlerdegi kitaphanalardyń qyzmetin paıdalanýshylar neken-saıaq. Sony kórip-bilip júrgen mektep kitaphanashylary «Ádildik qaıda?» degen saýaldaryn ártúrli deńgeıdegi sheneýnikter men depýtattarǵa aıtýdaı-aq aıtyp júr. Tek odan ázirge esh nátıje shyqpaı tur.