Jastar jaldamaly páterin bosata ma?

Osy bastama keıingi jyldary jalǵasyn taýyp, búginde jumys istep júrgen 10 myńǵa jýyq jas maman satý quqyǵynsyz jaldamaly páterlerde turyp jatyr. Áýelde mundaı páterler bes jylǵa berilgen edi. Biraq byltyrǵy 27 naýryzda Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstriniń 2019 jylǵy 29 tamyzdaǵy «Ju­mys istep júrgen jastarǵa satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beri­letin turǵynjaı berý qaǵıdalaryn bekitý týraly» buıryǵyna en­gi­zilgen ózgeriske sáıkes atalǵan mer­zim úsh jylǵa deıin qys­qar­tyldy.

Bul rette bir aıta keterlik jaıt – normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń keri kúshi joqtyǵyna baılanysty jaldamaly páterge ótken jylǵa deıin qol jetkizgen jumysker jastar sol ýaqytsha baspanalarynda bes jyl tura alady. Al osyndaı turǵynjaıǵa 2019 jylǵy kúzde kirgen jas azamattar shartta kórsetilgen turý merzimi bıyl aıaqtalýyna baılanysty birneshe aıdan soń jaldamaly páterlerin bosatýǵa tıis.

Shyntýaıtynda, páterdi satyp alý quqyǵynsyz jalǵa berý tetigi jastardyń óz turǵynjaılaryn satyp alýǵa arnalǵan bastapqy jarna qarajatyn jınaýǵa baǵyt­talǵan edi. Ol jas azamattardy óz qarajattaryn únemdep jum­sap, masyldyq pıǵyldan ary­lýǵa yntalandyrýǵa tıis bo­la­tyn. Múddeli memlekettik or­gandar ókilderiniń oıyn­sha, osy tetik jaldamaly páter- l­erdi jalǵa alýshylardyń jıi aýy­syp turýy jáne jańa jal­ǵa beriletin kóppáterli tur­ǵyn úılerdi salý esebinen tur­ǵynjaıǵa muqtajdardyń basym bóligin qamtýy kerek-tuǵyn. Buǵan Almaty jáne Astana qalalarynda, sondaı-aq Abaı, Aq­tóbe, Almaty, Atyraý, Jam­byl, Jetisý, Qaraǵandy, Qos­tanaı, Ulytaý oblystarynda iske asyrylyp jatqan, son­daı-aq basqa óńirlerde de qolǵa alý kózdelgen jastarǵa 5 paıyz­dyq mólsherlememen nesıe­lik turǵyn úı berýdiń óńirlik baǵdar­lamalary septigin tıgizetini daý­syz. Mundaı baǵdarlamalarǵa 2017-2022 jyldar aralyǵynda jergilikti bıýdjetterden Otbasy ban­kine 65,2 mlrd teńge bólinip, osy qarajat esebinen atalǵan qarjy uıymy 5 myńǵa jýyq ótinimdi maquldaǵan. Áıtse de, jal­damaly páterlerde turyp jat­qan jumysker jastardyń kóbi turǵynjaı satyp alýǵa arnalǵan bastapqy jarnaǵa qajet qara­jatty jınaı almaǵany anyq.

«Búginde megapolısterdegi jaldamaly páterlerde turyp jatqan jumys isteıtin jas­tardyń dalada qalý qaýpi joǵary. Olardyń óz jalaqysynan qar­jy jınap, baspana ala almaýynyń ózindik sebepteri bar. 2019 jyldan beri ınflıasııa deńgeıi sharyqtap, úı baǵasy jyldan-jylǵa ósti. Osydan 5 jyl buryn respýblıka boıynsha páterdiń sharshy metriniń or­tasha baǵasy 200 myń teńge bolsa, qazir 400 myń teńgege jýyqtady. Iаǵnı 2 esege deıin ósti. Shyndyqqa týra qarasaq, jas­tar úshin baspanaǵa qarjy jınaýdan góri, qymbatshylyq qys­paqqa alyp, kúnkóris máselesi aldyńǵy orynǵa shyqty», deıdi Parlament Májilisiniń depýtaty Dáýlet Muqaev.

Ol ótken jylǵy 6 qyrkúıekte osy másele boıynsha Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa depýtattyq saýal joldap, jaldamaly páter­lerde turyp jatqan jumysker jastardyń ózderi turyp jat­qan baspanany jyldyq mólsher­lemesin 5 paıyzdan asyrmaı, kóp degende 10 paıyzdyq bas­tapqy jarnamen satyp alýyna múmkindik berý máselelesin qarastyrýdy suraǵan eken.

Oǵan berilgen resmı jaýap­ta: «Qoldanystaǵy tetikter bo­ıynsha jastardyń basym kóp­shiligine memlekettik qoldaý kór­setý maqsatynda, sondaı-aq tur­ǵyn úımen qamtamasyz etý má­selesinde halyqtyń áleýmet­tik osal toptarynyń basymd­y­ǵyn eskere otyryp, osy kezeńde jastardyń jaldamaly páter­lerin satyp alý quqyǵyn berý merziminen buryn dep paıymdaımyz», delinipti.

Halyq qalaýlysy ózine kelip túsip jatqan jastar ótinish­terine oraı, olardyń kókeıkesti máse­lesine bıyl taǵy oralyp, 15 ma­myrda Premer-mınıstr­diń orynbasary Qanat Bozym­baevqa depýtattyq saýal joldapty. Onda Májilis depýtaty jumys isteıtin jastardyń ózderi turyp jatqan baspanasyn jeńildikti kredıt arqyly satyp alýyna múmkindik berýdi nemese jaldama­ly páterde turý merzimin uzartýdy usynǵan. Bizdiń oıymyzsha, sońǵy usynysty qoldap, jumysker jastardyń jal­damaly páterlerde turý merzi­min uzartyp, olardyń jastar­ǵa arnalǵan turǵyn úı baǵ­dar­lamalary arqyly turǵyn­jaı satyp alýǵa qajet bas­tapqy jarnaǵa qarajat jınaýy­na qolaıly múmkindik bergen jón tárizdi. О́ıtkeni Dáýlet Mu­qaevtyń: «Jastar eldegi oqı­­ǵalardyń bel ortasynda júr. Elimizde bolǵan tótenshe jaǵ­daılarda tóbe kórsetetin de – jastar, qoldaýshylar da – jas­tar. Al bizde Úkimet tarapy­nan jastarǵa tıisti deńgeıde kóńil bólinip otyr ma? Eń basty qajettilik – baspana máselesi de sheshimin tappaı tur», degen pikirimen kelispeý qıyn.

Qalaı bolǵanda da, múddeli memlekettik organdar bıyl kúzde jaldamaly páterde turý merzimi aıaqtalatyn 1 myń jas azamattyń baspana máselesine muqııat nazar aýdaryp, utymdy shara qoldansa, quba-qup.