Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» Joldaýynda bıýdjettiń kiris bóliginiń oryndalmaı jatqanyna arnaıy toqtaldy. Joǵary aýdıtorlyq palatanyń (JAP) málimetine qaraǵanda, jergilikti atqarýshy organdar áli de túpki nátıjege qol jetkizýge emes, el qazynasynan bólingen qarajatty qalaıda ıgerýge basymdyq berip otyr. Muny JAP-tyń tapsyrmasy boıynsha Abaı oblysynyń tekserý komıssııasy júrgizgen aýdıt qorytyndysy aıǵaqtap berdi.
Onda óńirdegi birde-bir memlekettik organ alǵan nesıeniń oblystyń qarjylyq jaǵdaıyna tıgizetin áserine turaqty taldaý júrgizbeıtini, memlekettik boryshtyń bıýdjetke, ekonomıkalyq ósýge jáne basqa kórsetkishterge qalaı áser etetinin baǵalaý joqtyǵy atap kórsetilgen. Saldarynan oblysta 2022-2023 jyldary, negizinen, qurylys pen aýyl sharýashylyǵy salalarynda jınaqtalǵan borysh kólemi 69 mlrd teńgeden asyp túsken. Aýdıt barysynda jalpy somasy 1,1 mlrd teńgege jetken qarjylyq buzýshylyqtar da anyqtalǵan.
«Ashyǵyn aıtýymyz kerek, bizde respýblıkalyq bıýdjettiń kiris bóligi oryndalmaı jatyr. Bul – burynǵy men qazirgi Úkimet jumysyndaǵy úlken olqylyq. Mundaı jaǵdaı jıi qaıtalansa, túptep kelgende, el damýyn tejeıdi. Sondyqtan oǵan jol bermeý qajet. Bıýdjet qarjysyn tıimdi paıdalanyp, onyń shyǵys bóligin shektep, qatań baqylaýda ustaǵan jón», dedi Memleket basshysy.
Elimizde bes jyldan beri júzege asyrylyp kele jatqan «Aýyl – el becigi» baǵdarlamasyna bólingen mol qarjynyń da túpki nátıjesi jete oılastyrylmaǵan bolyp shyqty. Naqty aıtsaq, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi ázirlegen ádistemege sáıkes, aýyldardyń ekonomıkalyq áleýetin anyqtaýda jaldanyp jumys isteıtin adamdar sany jáne mal sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵynyń jalpy qosylǵan quny ǵana esepke alynady eken. Alaıda aýyldyq jerlerde jańa turaqty jumys oryndaryn qurý ındıkatory qarastyrylmaǵan. Al álemdik tájirıbe boıynsha kóptegen elde aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik retteý negizinen jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim jáne kiris, jumyssyzdardyń úlesi sııaqty kórsetkishter alynǵan. Dúnıejúzilik banktiń esepteýinshe, Qazaqstan jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim kórsetkishi boıynsha tabys deńgeıi tómen elder tobyna jatady. Elimizde aýyl sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń deńgeıi 1 aýyl turǵynyna shaqqanda Reseıge qaraǵanda – 1,8 ese, Ońtústik Koreıaǵa qaraǵanda – 7,5 ese, Fransııaǵa qaraǵanda – 8,8 ese, Belgııaǵa qaraǵanda 43 ese tómen. Jýyrda osy másele jóninde Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan Senat depýtaty Serik Shaıdarov aýyldyq aýmaqtardy damytý jónindegi memlekettik saıasat aýyldyq ekonomıkany damytý perspektıvalaryna negizdelýge tıis dep sanaıdy.
«Úkimet otyrysynyń birinde Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarov sońǵy 10 jylda elimizde 583 aýyl jabylǵanyn, búginde respýblıkada 6 256 aýyldyq eldi meken bar ekenin málimdegen bolatyn. Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń 2004-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyra bastaǵan kezde elimizde 7 660 aýyl bolǵanyn eskersek, arada ótken 20 jyl ishinde 1 404 aýyldyq eldi meken jabylǵan. Eger árbir on jyl saıyn 700 aýyldyq eldi mekenniń tútini óshse, «Aýyl – el besigi» jobasy da basqa memlekettik baǵdarlamalardyń taǵdyryn qaıtalamaı ma? Buǵan jol bermeý úshin memlekettik qoldaý retinde bólinetin barlyq nesıeni «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy arqyly aýyldyq eldi mekenderdi qarjylandyrýmen baılanystyrý jáne olardaǵy salalar boıynsha jalpy qosylǵan qunnyń ósýine jyl saıyn monıtorıng júrgize otyryp, jańa turaqty jumys oryndaryn ashýdy aıqyndaý usynylǵan edi. Bul usynys oryndaýǵa qabyldanǵan da bolatyn. О́kinishke qaraı, Joǵary aýdıtorlyq palatanyń qorytyndysy men Úkimettiń esebinde biz bul jumystyń nátıjesi men tıimdiligin kóre almadyq. Is júzinde bıýdjet qarajatyn ádettegideı ıgerý júrip jatyr. Eger turaqty jumys oryndary qurylmasa, memleket salynǵan qarajattan tıisinshe nátıje ala almaıdy», dedi ol.
Osyǵan oraı senator «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasynyń maqsattaryna qol jetkizýge, aýyldyq eldi mekenderdiń ekonomıkasyn damytýǵa jan-jaqty taldaý júrgizýdi, sondaı-aq atalǵan jobaǵa kirgizilgen aýyldarda turaqty jumys oryndaryn qurýdy, ınfraqurylymdy damytýdy qatar júrgizýdi jergilikti atqarýshy organdarǵa tapsyrýdy usyndy.
Jalpy, Memleket basshysy Úkimettiń aldyna el ekonomıkasynyń kólemin 2029 jylǵa qaraı 2 ese ulǵaıtý mindetin qoıyp otyrǵan qazirgi ýaqytta qaı salaǵa bolsyn bólingen qarjynyń qumǵa sińgen sýdaı bolmaı, tıisti qaıtarym berýin talap etý qajet.