Allanyń aldynda tur Alash anam

Osydan 24 jyl buryn Alash anamyz aıaq-qolyn jınap, aman-esen bosandy. Jaryq dúnıege Azattyq atty sábı keldi. Anamyz ony altyn qursaǵynda 9 aı 9 kún ǵana emes, 300 jyl boıy kóterip edi. Alash ana Azattyqqa bosandy!!! Búginde ol at jalyn tartyp minetin azamat jasynda. Táńirge – táýbe! Osy sátte meniń kóz aldyma Amerıka úndisteri eles­­teıdi: Iаman taıpasynyń soń­ǵy tuıaǵy HH ǵasyrdyń 80-jyldary Mek­sıkanyń bir shaharynda jan tásilim etken eken. Sol bir keleńsiz kezdi óz kózimen kórip turǵan AQSh jýrnalısi: «O, sumdyq-aı! Bir adam emes – bir taıpa halyq! Osylaı quryp kete me?!» dep ań-tań qalǵanda, ajal aýzynda jatqan taıpanyń sońǵy tuıaǵy: «Adamzat – qyzyq, óltirip alyp,  óltirgen – kim dep suraıdy?!» dep, jahannamǵa jónep ketipti... Jandy túrshiktiretin oqıǵa –  bul. Ǵalamda tutas bir ulttyń nemese ulystyń ólýinen ótken qasiret joq! Dúnıejúzinde jyl saıyn birneshe ulystar quryp ketip jatady. Táńiri olardy týra Injildegi kúnáharlar mekeni Sodom men Gomorra syndy bir-aq kúnde joq qylady. Nege? El bola almaǵanynan qurıdy! Bir-birin etekten tartqan alty baqan alaýyz­­­dyǵynan, ıt minip, ırek qam­shylaǵan pendeliginen, «ózinde barymen kózge uryp» (Abaı), ózgeden artylmaq pıǵy­lynan, «edınısa bolmasa», nól­diń túk­ke turmaıtyndyǵyn túsin­be­gendikten quryp jatyr olar! Táńirge táýbe deıik: Alashymyz – aman, basymyz – azat. Tórt qubylamyz túgendelip qaldy. Altaý ala bolmasa, aýyzdaǵy ketpeıdi. Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi. Tósekte basy, tóskeıde maly qosylǵan Ibir-Sibir jurtynyń  ajal aýzyndaǵy keskinine qarańyz: túri – túrki, túbi de – túrki. Dili – slavıan, tili de, aty-jóni de – oryssha. Sary orys ony qara orysqa aınaldyryp  jibergen... Qulda qun bolmaıdy! Qul – ul bolmaıdy! Ul – qul bolmaıdy! Adamzattyń materıaldyq jáne rýhanı qundylyqtaryn jasaǵandardyń bári de noqtaǵa asaý basy syımaǵan azat adamdar: Nıýton men ál-Farabı, Pýshkın men Abaı, Álıhan Bókeıhan men Baýyrjan Momyshuly, Qasym Amanjolov pen Muqaǵalı Maqataev! Úndister jat elge op-ońaı bodan bola saldy ma? Ata jaýyna qarsy eńký-eńký jer shalyp, egeýli naıza qolǵa alyp kúrese alǵan joq dep kim aıtty? Táńirdiń mańdaıǵa jazǵany osy boldy: kóp – qorqytty, tereń – batyrdy, ajdaha – jutty! Táýbege keleıik. Bizge Kók Táńirdiń kózi tústi! Kókbóriniń rýhy, Kúlteginniń arýaǵy jebedi bizdi! 300 jyl boıy qara jerge sińgen qyzyl qan úsh mıllıard gúlge aınaldy. Búgin Alash Allanyń aldyna kelip tur – keýdesine Ata Zańyn ustap! HII ǵasyrda oǵan: – Quldaryńdy Qudaıyna qaraǵan, Suqban Iem, saqta, pále-jaladan! – dep, Qoja Ahmet Iаsaýı barǵan. – Aıtar bolsań – Allany aıt! – dep, HVIII ǵasyrda Buqar jyraý – kómekeı áýlıe barǵan. – «Allanyń ózi de – ras,  sózi de ras», – dep HIH ǵasyrdyń sońy, HH ǵasyrdyń basynda Allaǵa Abaı jetken edi. Alash ana júregin jaýlyǵyna túıip alyp, Allaǵa bara jatyr. Allaǵa jetip jyǵylý úshin áýeli Abaıǵa júginýimiz kerek. Iisi qazaqtan Táńirge alǵash til qatyp, onyń taǵylymyn jany men tánine sińirgen osy Abaı bolatyn. Bodan kezimizde boıymyzǵa juqqan ótirik, ósek, maqtanshaq, kúndestik, beker mal shashpaq, daraqylyq syndy HIH ǵasyrdan HHI ǵasyrǵa alyp kelgen antıadamzattyq qasiretimizdi talaq qylar kezeń keldi. Quran da, Qudaı da ony ońdyrmaı minegen-di.  Senbeseńiz, Qurannyń «Ǵasyr» súresin oqyńyz: «Zamanǵa sert! Al osymdy qaperge, Pende bitken týa qaýip-qaterde, Iman aıtyp, Adaldyqpen júrse jurt, Aqıqattyń ne ekenin bilse qyrt, Azabyna sabyr qylsa zarlanbaı, Sol qııannan jol tabady – Sandalmaı!». Qazaqstan keýdesin ashyp Abaı deıtin alyp rentgenniń aldynda tur. Abaı kitabynan ár paraǵy Qazaqstan júreginiń kardıogrammasy. Kókirektegi dertimiz ben órtimiz sodan taıǵa tańba basqandaı, aıqyn kórinedi. Tarıhtyń soıqan daýyldarynda myń ólip, myń tirilgen Qazaq eli nebir «Aqtaban shubyryndy – Alqakól sulamadan» – otarshyldyq oırany men ashtyq, azap, revolıýsııa, repressııa­lardan aman ótip, Atyraýdan – Arqa – Alataý – Altaıǵa deıingi ulan-ǵaıyr aımaqty kóziniń qarashyǵyndaı saqtap qalǵanyn aıtyp tur! Adamzattyń bireýin de  alalamaı, Abaısha baýyryna tartqanyn aıtyp tur! HH ǵasyrda: – «Júregim, men zarlymyn jaralyǵa, Sum ómir abaqty ǵoı sanalyǵa. Qyzyl til – qolym emes – kisendeýli, Sondyqtan janym kúıip, janady da. Qý ómir qyzyǵy joq qajytqan soń, Tolǵanyp qaraýym sol baıaǵyǵa... Ertegi ýatpaı ma balany da, Sóz sıqyr ǵoı, jazbaı ma jarany da? Aqyn da bir bala ǵoı aıǵa umtylǵan, Erkimen ózi-aq otqa barady da; Jaı taqtaq jabaıydan jol qalǵanda, Qandy ór bop aqyn joly qalady da; Oılaıdy, kúńirenedi, tolǵaıdy aqyn, Kúrsinip kózine jas alady da, Aqynda adamzattan dos bolmaıdy, Jalǵyz-aq syryn sóıler qalamyna!» – dep Táńiriniń aldyna Maǵjan barǵan-dy. HH ǵasyrdyń sońyn ala oǵan: – «Iа, Allam! Jaratýshy Jalǵyz Iem, Medet ber, japandaǵy jalǵyz úı em; Hal surar, jaı túsiner bir pende joq, Júrek – jún, oıym – opat, jandy – júıem, Iа, Allam! Jaratýshy Jalǵyz Iem!» – dep Muqaǵalı keldi! Tarıhta ataýsyz quryp ketken el-jurt qanshama?! Qazaq bolsa: – «Eı, tákappar Dúnıe! Maǵan da bir qarashy, Tanısyń ba sen meni, Men – qazaqtyń balasy!» (Qasym) – dep jumyr jerdiń ústinde aıaǵyn nyq basyp tur. Adamzat úmbetine aspannan qaraıtyn Eýropanyń jaqsysy men jaısańyn Elbasynyń bedelimen Alash jurtynyń aldyna alyp keldik. Keshe ǵana qoly kisendeýli, bireýdiń bodanyndaǵy jurt edik. Aınalasy 24 jylda aqyl-esimizdi jıyp, adamzatqa jón-joba kórsetetin deńgeıge jete bastadyq. Bul – aıtýǵa ońaı bolǵanymen, arqamyzǵa túsken zilmaýyr aýyr júk edi. Ony da belimiz qaıyspaı kóterdik. Mahambetshe aıtqanda, «qabyrǵasy qaıyspas qara nar kerek edi bul iske»! Memleketinde menshiktep armııa ustamaǵan el bul. Álemde eshbir eldi basa-kóktep, basyp almaǵan jurt ol! Polısııa, túrme degendi HIH ǵasyrda kórip, ań-tań qalǵan halyq – bul. – «Eńkeıgenge – eńkeı, ol – bireýdiń quly emes, Shalqaıǵanǵa – shalqaı, ol – Qudaıdyń uly emes!» – degen asqaq jurt osy edi. Alla, sonsoń ony aıalap tur! Sonaý Kók Túrikter zamanynda Kók Táńirmen tildesken, Uly Qaǵanat quryp, Shyńǵys hanmen búkil Eýrazııaǵa ámirin júrgizgen bul jurttyń da shalys basyp, shalqasynan qulaǵan, barmaǵyn tistep egilip jylaǵan kezderi de az emes-ti. Nege? Qudaıdyń aıtqanyn, Qurannyń sózin tyńdamaǵan kezderi bolǵan. Pendeniń aıtqanyna erip, aıdaǵanyna júrip qatelesti... Alla ne deıdi? – «Áı! Kápir! – de – sen tabynǵan dáldúrishke máńgirip, Táńiri bar da Men bas ımen! Máńgilik!». Táńiri bárin kórip tur! «Alla kónbes aıaryńa ne túrli» deıdi Qurannyń «Maǵun» súresi. Halyqtyń qazyna baılyǵyn kózin baqyraıtyp qoıyp urlap alyp, kottedj-vıllalarda yqylyq atyp otyrǵandar Qu­­ran­nyń «Humaza» súresin oqysa, ne betin aıtady?! – «О́ńsheń teksiz! Sum-zymııan! Qaıda – qyrt?! Malyn sanap, alǵan ishi maılanyp! Kúnniń kúni Hutamaǵa túsedi ol Alla aldyna keledi qaıtse de – Aınalyp!». Alashtyń aıtýly bir áýlıesi Máshhúr Júsiptiń qazaqqa «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaıtyn zaman keledi» degeni ańyzdan aqıqatqa aınalǵaly tur. Sol zamannyń altyn qaqpasyn  búgin Elbasynyń eren eńbegimen siz ben biz aıqara ashqaly jatyrmyz! Búgin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ata Zańyn keýdesine basyp,  Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasymyz Nursultan Nazarbaev  tur Allanyń aldynda – Alashymen birge! Adamzatta mańdaıy jarqyraǵan nebir marqasqa ǵulama aıtpaǵan sózdi bizdiń Abaı aıtqan: «Biz jaratýshy emes, jaratqan kóleńkesine qaraı biletin pendemiz. Sol mahabbat pen ǵadaletke qaraı tartpaqpyz, sol Allanyń hıkmetin bireýden-bireý anyǵyraq sezbekpen artylady». Pendeden – pende ǵana emes, memleketten – memleket te birinen biri Allanyń hıkmetin anyǵyraq sezinýimen asyp, asqaqtaıdy. «Adamshylyqtyń aldy – mahabbat, ǵadelet, sezim» (Abaı). Ata Zańynda mahabbat, ǵadelet sezimi aıqulaqtana kórinip turǵan elder órkenıet órine samǵap barady! Biz de solardan qalmaýǵa tıispiz! Saparyń sátti bolǵaı, Qazaq eli – Máńgilik Eli! Serik AQSUŃQARULY, aqyn, halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty. QARAǴANDY.