Jol sapasy jaqsarsyn desek...

Dúnıejúzindegi toǵyzyn­shy aýmaq atanǵan elimiz qazir avtojoldardyń uzyndyǵy bo­ıynsha – 32-oryndy, sapasy boıynsha – 93-oryndy mise tutyp otyr. Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, eko­nomıkalyq ósim, qoǵamdyq op­tımızm» Joldaýynda jol­­dyń sanynan góri sapasy mańyz­dyraq ekenin qadaı aıtyp, salada ınnovasııalyq zamanaýı ádis-tásilderdi keńinen qol­da­nýmen qatar, qoǵamdyq baqy­laýdy kúsheıtýdi tapsyrdy.

Shynynda da, memlekettik bıýdjetten jyl saıyn bólinip kele jatqan qyrýar qarjyǵa salynǵan avtojoldardyń sapasyn qamtamasyz etý úshin Tehnıkalyq qadaǵalaý qyzmeti men Jol aktıvteriniń sapasy jónindegi ulttyq ortalyqtyń baqylaýy jetkiliksiz ekenin ómir kórsetip berdi. Tek el ishindegi azamattyq ustanymy berik, belsendi azamattar der kezinde dabyl qaqqannan keıin salynyp jatqan joldardaǵy kórineý aqaýlar joıylǵan mysaldar az emes. Máselen, by­ltyr Soltústik Qazaqstan ob­lysynyń Aıyrtaý aýdanyn­daǵy Saýmalkól – Syrymbet – Svetloe avtojolyn qaıta qury­lymdaý barysynda mer­diger uıym tarapynan jol berilgen óreskel kemshilikterdi tıisti qyzmetter men jergilikti sheneýnikter baıqamaǵan syńaı tanytqandyqtan, olardy qara­paıym turǵyndardyń óz­deri áshkerelep, áleýmettik jeli­­de shý kótergen. Aqyry jol­­shy­larǵa tıisti shara qol­dany­lyp, sapasyz salynǵan jol ýchas­keleri qalpyna keltirildi.

Bıyl Qaraǵandy oblysy Shet aýdanynyń turǵyn­dary Qaraǵandy – Balqash avto­jolynyń keıbir ýchaskelerin qaıta qurylymdaý barysynda jol berilgen aqaýlarǵa sha­ǵymdanǵan. Osyǵan oraı Sybaı­las jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agenttigi qur­ǵan ar­naıy monıtorıng toby sapar­ǵa shyǵyp, jol jabyny aqaý­larynyń negizgi sebebi – aýyr júk kólikteriniń qoz­ǵa­lysynan túsetin júkteme ekendigin anyq­taǵan. Nátı­jesinde, kemshilik­terdi joıýdy túrik qosalqy merdigeri óz moınyna alypty.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń Ulytaý oblysy boıynsha departamenti qurǵan monıtorıngtik top bıylǵy maýsym jáne shilde aılarynda Sátbaev – Malshybaı – Joshyhan, Dombaýyl kesenesi, Qarajal – Atasý jáne A-16 Jezqazǵan – Petropavl (143-163 km) jol ýchaskelerinde ártúrli aqaýlardy anyqtaǵan. Merdiger uıym barlyq kemshilikti joıýǵa mindettelgen.

Monıtorıngtik top Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Bar­bas­taý – Aqjaıyq – Inder avtojolyn qaıta qurylymdaý kezinde asfaltbeton ja­by­nynyń buzylǵanyn áshkere­legen. Osyǵan baılanysty, bas merdigerge eskertý jasalyp, bar­lyq aqaýdy joıý jáne qa­jet tustaryna jańa jabyndy ornatý talap etilgen. Osyndaı kemshilikter Ulytaý, Abaı, Jetisý, Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Almaty, Aqmola, Qaraǵandy, Atyraý, Jambyl jáne basqa oblystar men qalalarda anyqtalǵan. О́ńirlerdegi monıtorıngtik toptar joldardy salý jáne jóndeý aıaqtalǵansha aı saıyn saparǵa shyqpaqshy.

Jalpy, Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy qyzmet bıyl elimizdegi 217 jol ýchaskesine monıtorıng júrgizýdi qolǵa alyp otyr. 12 aýqymdy joba – erekshe baqylaýda. Olardy salýǵa jáne jóndeýge bólingen memleket qarjysynyń kólemi – 2 trln teńgeden astam.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet júrgizgen taldaý barysynda 15 óńirde 6,9 mlrd teńgeniń qajetsiz, qaıtalama jumystardy, kútpegen shy­ǵystardy, onyń ishinde artyq paıdany qosý esebinen smetany asyra baǵalaýǵa baılanysty júıeli jemqorlyq táýekelderi áshkerelengen.

Jol qurylysy salasynda negizgi jemqorlyq táýekel­deri­niń biri – merdigerlik uıym­dar belgilegen kepildik merzimi. Osyǵan oraı Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy qyzmettiń usynymdary boıynsha Ulytaý jáne Aqtóbe oblystarynda jańa joldardy salý jáne qaıta qurylymdaý úshin kepildik merzimin 7 jylǵa deıin, al ortasha jóndeý úshin – 5 jylǵa deıin ulǵaıtý týraly sheshim qabyldanǵan. Al burynǵy kepildik merzimi nebári 2-3 jyl ǵana bolatyn. Bul shara merdigerlerdiń jaýap­kershiligin kúsheıtip, jol­dar­dy jóndeý jáne salý sapa­syn art­tyrýǵa septigi tıeri sózsiz.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet keıingi 3,5 jylda 65 jemqorlyq quqyq buzýshylyqty tirkegen. Olar boıynsha keltirilgen zalal shamamen 9 mlrd teńge bolǵan. Bıyl Soltústik Qazaqstan oblysy Taıynsha aýdany ákiminiń orynbasary, Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bóliminiń basshysy jergilikti jaýapkershiligi shekteýli seriktestiktiń dırektorynan aýdandyq mańyzy bar avtojoldardy aǵymdaǵy jóndeýden ótkizgendigi jónindegi aktilerge qol qoıý úshin 10 mln teńge para aldy degen kúdikpen ustalyp, úsheýi de tergeý sotynyń sanksııasymen qamaýǵa alynǵan.

Jýyrda Shymkent qala­sy­nyń qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq soty Turan aýdanynyń «Turan» kommýnaldyq mem­le­kettik mekemesiniń jáne Tólebı aýdanynyń «Ja­ryq-Jol» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń bas býhgalterlerine qatysty úkim shyǵardy. Olar jalǵan býhgalterlik qujattar jasaý arqyly úlestes kásip­oryndarǵa qarajatty zańsyz aýdarǵan, sondaı-aq ótken jyly naqty jumys istemegen adamdar­ǵa júıeli túrde jalaqy aýda­ryp otyrǵan. Osylaısha, jym­qy­rylǵan aqshanyń jalpy somasy 99 mıllıon teńgeden asqan. Sot úkimimen eki býhgalter sáı­kesinshe 8 jáne 7 jyl merzimge bas bostandyǵynan aıyryldy.

Kúz aılary – jol qurylysy jumystary aıaqtalatyn kez. Osy ýaqytta jergilikti jerlerdegi belsendi azamattar jańadan salynǵan jáne jóndelgen joldardyń sapasyna byltyr qabyldanǵan «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zańǵa sáıkes qoǵamdyq baqylaý ornatyp, baıqalǵan kemshilikter jóninde múddeli memlekettik organdar men Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmetti habardar etse, buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeli arqyly jarııalasa, quba-qup. «Kóptiń kózi – kóregen» demekshi, jol sapasyn osylaı ǵana túbegeıli jaqsarta alamyz.