Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde el sottarynyń 2014 jylǵy jumys qorytyndylary týraly brıfıng ótti. Oǵan Joǵarǵy Sottyń sýdıalary Morıak Shegenov, Nurjan Qaıypjan jáne Joǵarǵy Sot janyndaǵy Sottardyń jumysyn qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Ilııas Ispanov qatysty.
Olar Sýdıalar odaǵynyń VI sezinde Elbasynyń sot tóreligine qol jetimdiligin arttyrý týraly tapsyrmasy Joǵarǵy Sot arqyly is júzinde atqarylyp jatqandyǵyn aıtyp ótti. Memleket basshysy 2014 jylǵy 17 qarashada «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sot tóreligin iske asyrýdy odan ári jeńildetý, tóreshildik rásimderdi azaıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıǵany belgili. Zańdardyń erejeleri birqatar novellalardy engize otyryp, sondaı-aq sottardyń qyzmetin reglamentteıtin normalardy túzetý arqyly sot júıesin odan ári jetildirýge baǵyttaldy.
Bul oraıda óziniń baıandamasyn sabaqtaǵan Joǵarǵy Sot sýdıasy M. Shegenov ótken jylǵy sottardyń qyzmetine júrgizilgen taldaý sot tóreligin júzege asyrý sapasynyń jaqsarǵanyn jarııa etti. Máselen, sottarǵa 1,2 mıllıonnan astam ótinish pen is túsken. Osy rette shyǵarylǵan sot aktileriniń 98,7 paıyzy zańdy ári negizdi bolyp tabylady eken. О́ıtkeni, sýdıalar qyzmetine aryzdanatyn azamattar shaǵymy 5 paıyzǵa azaıǵan kórinedi. Endi bul kórsetkish odan ári jaqsara túsetin sekildi. Sebebi, sot júıesinde sybaılas jemqorlyqpen kúresti kúsheıtýdiń segiz baǵytynan turatyn keshendi sharalar qabyldandy. Olardyń qataryna sottar jumysynyń ashyqtyǵyn arttyrý, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý, sýdıalardy irikteý jumysyn qatańdatý, halyqty turaqty túrde áleýmettik zertteý qorytyndylarymen qamtý jáne t.b. bar. Sol sııaqty aǵymdaǵy jyldan bastap respýblıka sottary azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý kepildikterin kúsheıtýge baǵyttalǵan jańa qylmystyq zańnama sheńberinde jumys istep jatqandyǵy da belgili.
M.Shegenov jurtshylyqtyń túsinigi sottar týraly ekige jarylyp jatatyndyǵyn, soǵan baılanysty halyq arasynda eki udaı pikir qalyptasatynyn, sóıtip bireýler olardy jaqtaıtynyn, endi bireýler synaıtynyn da jasyrmady. Baıandamashy onyń syryn da ashyp berdi. Muny ol sot úrdisiniń tabıǵatymen, sot sheshimi eki tarapty da birdeı qanaǵattandyra almaıtyndyǵymen, sondyqtan eki jaqtyń biri qaıtken kúnde de sot sheshimine kóńili tolmaıdy dep túsindirdi. Soǵan qaramastan ótken jyl sot damýynyń jyly bolǵan kórinedi. Onyń birden-bir dáleli, ulttyq sot júıesiniń ǵalamdyq básekege qabilettilik kórsetkishteriniń jaqsarǵanymen atap ótýge bolady eken. Qazirgi kezde sot júıesi sonaý 2011 jylmen salystyrǵanda 25 kórsetkishke alǵa jyljyǵan. Buǵan adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń qorǵalý tetikterin ári qaraı kúsheıtýge jáne ony tolyqqandy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan zańnamalyq sharalardyń septigi zor áserin tıigizipti.
Byltyrǵy jyly sot qyzmetine kóptegen jańa ınstıtýttar men túrli jańalyqtardy engizýdi kózdeıtin Qylmystyq, Qylmystyq prosessýaldyq jáne Qylmystyq atqarý kodeksteri qabyldandy. Bulardyń bári bıylǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine endi. Soǵan saı Joǵarǵy Sot ázirlegen Azamattyq is júrgizý kodeksi men «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine azamattyq is júrgizý zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańnyń jobalary ótken jylǵy jeltoqsanda-aq Parlament Májilisiniń qaraýyna jiberilgen.
Árıne, sottardyń basty mindeti – sot tóreligin ýaqytyly jáne sapaly oryndaý bolyp tabylady. Sottardyń 2014 jylǵy qyzmetin taldaý elimizdegi sot tóreligin júzege asyrý kórsetkishterine saı jaqsaryp otyr deımiz. О́tken jyly respýblıka sottaryna 43878 qylmystyq is túsken. Olardyń 93,3 paıyzy óndirispen aıaqtalǵan.Aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 4 aýmaqta sottarǵa túsken qylmystyq isterdiń sany kóbeıdi. Olar Ońtústik Qazaqstan jáne Batys Qazaqstan oblystary men Astana jáne Almaty qalalary bolyp otyr. 20 573 qylmystyq is boıynsha úkim shyǵaryldy. Olardyń arasynda 3 420 adamǵa urlyq boıynsha úkim kesilgen. Sol sııaqty adam tonaý, alaıaqtyq, esirtki zattaryn zańsyz paıdalaný sekildi ister de kóp qaralyp otyr, dedi sýdıa M. Shegenov.
Al sýdıa N.Qaıypjan 2014 jyly sot tóreligi júıesin damytý jumysy sot isin júrgizýdi jeńildetýge, daýlardy sotqa deıingi retteý tájirıbesin jaqsartýǵa, zańnamany jańǵyrtýǵa, sottan tys tetikterdi qoldanýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. О́tken jyly aýdandyq jáne oǵan teńestirilgen sottarǵa 1 177 133 azamattyq jáne ákimshilik ister men ótinishter túsken. Bul 2013 jylǵa qaraǵanda 8,6 paıyzǵa artyq eken. Statıstıka 2013 jylmen salystyrǵanda medıatorlardyń qatysýymen qaralatyn azamattyq ister sanynyń 4 esege artqandyǵyn kórsetken.
Sol sııaqty I.Ispanov ta sot júıesine elektrondy sot isin júrgizýdi engizýdiń barysy týraly aıtyp berdi. Ol sot qujattaryna qol jetkizýdiń biryńǵaı tetigi bolyp tabylatyn «Sot kabıneti», «Sot qujattarymen tanysý» qyzmeti, sot prosesterin aýdıo jáne beıne tirkeý júıesi, gıbrıdti elektrondy poshta, SMS jáne elektrondy habarlamalar taratý sekildi jobalarǵa keńinen toqtaldy. Osylaısha Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetine kelgen Joǵarǵy Sottyń sýdıalary Morıak Shegenov, Nurjan Qaıypjan jáne Joǵarǵy Sot janyndaǵy Sottardyń jumysyn qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Ilııas Ispanovtyń aıtýlary boıynsha sot júıesi óz qyzmetin jyldan jylǵa jaqsartý ústinde kórinedi. Bul, eń aldymen, Elbasynyń sot korpýsynyń aldyna qoıǵan mejeli mindetterdiń oıdaǵydaı oryndalý barysy bolsa, ekinshiden sýdıalardyń halyq aldyndaǵy óz isterine adaldyǵy men ádildigin pash etý kórinisi eken.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».