Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» Joldaýynda elimizde bıylǵy kóktemde bastalǵan «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq ekologııalyq aksııasy jyl boıy jalǵasa berýge tıistigin aıta kelip: «Halqymyzdyń boıynda jaqsy qasıetter óte kóp. Mysaly, ózge elder bizdi qonaqjaı, aqkóńil halyq retinde biledi. Dál solaı tazalyq jurtymyzdyń qanyna, janyna sińgen qasıet bolýy kerek. «Taza Qazaqstannyń» aımaqtarda sapaly júzege asýyna ákimder tikeleı jaýapty. Olar jurtqa istiń mán-mańyzyn túsindirip, jumysty durys úılestirýge mindetti», dedi.
Osy oraıda jýyrda Altynbek Nýhuly bastaǵan Parlament Senatynyń bir top depýtaty Úkimetke depýtattyq saýal joldap, onda «Taza Qazaqstan» jobasy Qyzylorda oblysynda óńir basshysynyń tikeleı uıytqy bolýynyń arqasynda oıdaǵydaı júzege asyrylyp jatqanyna nazar aýdardy. Syr óńirine kóshpeli otyryspen barǵan senatorlar oblys ortalyǵynyń tap-tuınaqtaı tazalyǵyna kóz jetkizgen. Qyzylorda qalasynyń sanıtarlyq tazalyq jumystaryna osy jyly jergilikti bıýdjetten 2 mlrd teńgeden asa qarjy bólingen. Kommýnaldyq mekemelerge 50-den asa jańa arnaıy tehnıka satyp alynǵan. «Qyzylorda tazalyǵy» kásiporny jumysshylarynyń aılyq jalaqysy ósirilip, olarǵa qalalyq qoǵamdyq kólikte tegin júrý quqyǵy berilgen. Buǵan qosa Qyzylordanyń jol-kólik ınfraqurylymyn damytýǵa 36 mlrd teńge bólinip, kósheler keńeıtilip, tórt jolaqty jolǵa aınaldyrylyp jatyr. Osyndaı ıgi isterge jumyssyz azamattar tartylǵan. Qalany abattandyrýǵa demeýshiler bólgen 60 mlrd teńgeden astam qarjyǵa «Anaǵa taǵzym» ortalyǵy, 350 oryndyq zamanaýı Oqýshylar saraıy salynyp, ortalyq alań jańǵyrtylǵan.
«Qyzylorda oblysynyń eldi mekenderdi abattandyrý, sanıtarlyq tazalyqty saqtaý jónindegi jumys tájirıbesin ózge óńirlerge taratýdy usynamyz. Sondaı-aq Úkimet tarapynan «Taza qala», «Jańarǵan aımaq», «О́sken óńir» sekildi atalymdar belgilenip, reıtıngtik baǵalaý qolǵa alynsa, quba-qup bolar edi», dedi Altynbek Nýhuly.
Senatorlardyń depýtattyq saýalyna Premer-mınıstr Oljas Bektenov bergen resmı jaýapta 2029 jylǵa deıingi ulttyq damý josparynyń strategııalyq baǵyttaryna qol jetkizý maqsatynda negizgi ulttyq ındıkatorlar kartasy qalyptastyrylyp, oǵan «Halyqtyń ekologııalyq ómir sapasyna qanaǵattaný deńgeıi» kórsetkishi engizilgendigi, al jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetin baǵalaý Memleket basshysynyń «Ortalyq memlekettik organdar men oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń jergilikti atqarýshy organdary qyzmetiniń tıimdiligin jyl saıynǵy baǵalaý júıesi týraly» Jarlyǵyna sáıkes júrgiziletini málimdelgen.
Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstrligine qarasty Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty jyl saıyn júrgizip kele jatqan «О́ńirlik ál-aýqat ındeksi» zertteýindegi mańyzdy kórsetkishtiń biri – qorshaǵan orta sapasyna qanaǵattaný ekendigin aıtqan jón. О́tken jyldyń qorytyndysyna qatysty júrgizilgen áleýmettik saýalnama, rasynda da, Qyzylorda oblysynda qorshaǵan ortanyń sapasyn jaqsartý baǵytynda qyrýar jumys atqarylyp jatqandyǵyn aıǵaqtady. Syr óńiri turǵyndarynyń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattaný deńgeıi 2022 jylǵy 41,6 paıyzdan byltyr 60,1 paıyzǵa deıin kóterilgen. Sonyń ishinde respondentterdiń 7,1 paıyzy qanaǵattanatyndyqtaryn bildiripti. Osy kórsetkish burnaǵy jyly nebári 0,6 paıyz bolǵan edi. Alaıda qyzylordalyqtardyń 40,4 paıyzynyń pikirinshe, qorshaǵan ortanyń qoqyspen lastaný deńgeıi áli de joǵary.
Salystyrmaly turǵydan qaraǵanda, qorshaǵan ortanyń sapasy eń jaqsy óńir – Túrkistan oblysy. Bul óńir turǵyndarynyń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylyǵy 65,4 paıyzdan 83,3 paıyzǵa deıin jetken. Sonyń ishinde qanaǵattanýshylyq bildirgenderdiń úlesi – 7,4 paıyz. Alaıda túrkistandyqtardyń 45,8 paıyzy qorshaǵan ortanyń qoqyspen lastanýyna shaǵymdanǵan.
Al qoqystan eń taza aımaq – Soltústik Qazaqstan oblysy. Soltústikqazaqstandyq respondentterdiń 35,8 paıyzy ǵana qorshaǵan ortanyń qoqyspen lastanýy joǵary dep sanapty. Qyzyljar óńiri turǵyndarynyń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylyǵy 63,4 paıyzdan 67,2 paıyzǵa deıin artqan.
Jambyl oblysynda qorshaǵan ortanyń sapasyna qanaǵattanýshylyq deńgeıi 59,8 paıyzdan 61,6 paıyzǵa deıin kóterilgen. Áýlıeata óńiri turǵyndarynyń 45,9 paıyzy ekologııanyń qoqyspen lastanýyna narazy.
Atyraý oblysynda byltyr ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylar sany sál kóbeıip, burnaǵy jylǵy 54,7 paıyzdan 56,6 paıyzǵa deıin jetken. Alaıda atyraýlyqtardyń 71,1 paıyzy aýanyń lastanýy joǵary dep sanaǵan. Munaıly óńirdegi qoqys ta az emes bolǵandyqtan, buǵan respondentterdiń 59,4 paıyzy renish bildirgen.
Qaraǵandy oblysynda da qorshaǵan orta sapasyna qanaǵattanýshylar qatary 33,9 paıyzdan 46,7 paıyzǵa deıin qalyńdaǵan. Alaıda kómirli óńirde qoqys áli de kóp bolǵandyqtan, respondentterdiń 71,3 paıyzy qorshaǵan ortanyń qaldyqtarmen lastanýy joǵary dep sanapty. Aýa sapasyna shaǵymdanǵandardyń úlesi de kóp – 66,2 paıyz.
О́zge oblystar men megapolısterdiń bárinde ótken jyly ekologııalyq jaǵdaı nasharlaı túskeni ańǵarylady. Ásirese Ulytaý oblysy turǵyndarynyń qorshaǵan orta sapasyna qanaǵattanýshylyq deńgeıi burnaǵy jylǵy 47,2 paıyzdan 12,3 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Mysty óńirdiń áleýmettik saýalnamaǵa qatysqan turǵyndarynyń 85,2 paıyzy aýanyń, 81,5 paıyzy sýdyń sapasyna qanaǵattanbaıtyndyǵyn bildirgen. 82,1 paıyzy ekologııany qoqys búldirip jatyr degen pikirde.
Pavlodar oblysynda qorshaǵan orta sapasyna qanaǵattanatyn turǵyndar sany aldyńǵy jylǵy 50,6 paıyzdan 30,5 paıyzǵa deıin azaıǵan. Ertis-Baıan óńiri turǵyndarynyń 80,2 paıyzy – aýanyń lastanýyna, 53,6 paıyzy qoqystyń kóptigi men aýyzsýdyń sapasyzdyǵyna shaǵymdanǵan.
Mańǵystaý oblysynda ekologııalyq jaǵdaıdy qanaǵat tutatyndar qatary 60,1 paıyzdan 33,8 paıyzǵa deıin kúrt túsken. Áýlıeli óńir turǵyndarynyń 92,9 paıyzy aýanyń sapasy nashar, 84,2 paıyzy ekologııany qoqys búldirip jatyr dep sanaıdy. Aýyzsýdyń tazalyǵyna kóńili tolmaǵandardyń úlesi – 79,8 paıyz.
Aqtóbe oblysy turǵyndarynyń 92,5 paıyzy qorshaǵan ortaǵa qoqys zalal keltirip jatqandyǵyna narazy. О́ńirde sý (87,4 paıyz) men aýanyń (85,4 paıyz) sapasyna shaǵymdanýshylar da kóp. Aqtóbelikterdiń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylyǵy 55,8 paıyzdan 37,7 paıyzǵa deıin quldyraǵan.
Qoqystyń kóptigine narazy turǵyndar qatary Shyǵys Qazaqstan (74,7 paıyz), Aqmola (73,9 paıyz), Qostanaı (53,6 paıyz), Abaı (52,9 paıyz) oblystarynda da qalyń kórinedi.
Megapolısterge kelsek, Shymkent qalasy turǵyndarynyń qorshaǵan ortanyń sapasyna qanaǵattanýshylyq deńgeıi 70,3 paıyzdan 43,3 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Shymkenttikter, ásirese aýa sapasynyń nasharlyǵyna (65,6 paıyz), qoqystyń kóptigine (65,4 paıyz) alańdaýshylyq bildirgen.
Almaty qalasy turǵyndarynyń 87,3 paıyzy aýanyń, 69,4 paıyzy sýdyń sapasy nashar degen syn aıtqan. 70,5 paıyzy ekologııaǵa qoqystan zalal kelip jatyr dep sanaǵan. Jalpy, ońtústik astana turǵyndarynyń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylyq deńgeıi 54,5 paıyzdan 44,3 paıyzǵa deıin tómendegen.
Astana qalasy turǵyndarynyń ekologııalyq jaǵdaıǵa qanaǵattanýshylyǵy da 58,4 paıyzdan 48,7 paıyzǵa deıin azaıǵan. Astanalyqtar aýanyń lastanýy (65,6 paıyz) men qoqystyń ýaqtyly jınap áketilmeýine (65,4 paıyz) kóńilderi tolmaıtyndyǵyn bildirgen.
Joǵaryda keltirilgen áleýmettik zertteý derekteri Memleket basshysy «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasyna der kezinde bastamashylyq jasaǵanyn kórsetedi. Osy jobany iske asyrý barysynda elimizdiń ekologııalyq jaǵdaıy jaqsara túskeni anyq. Bul rette, senatorlar usynǵandaı, qorshaǵan ortanyń sapasyn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa qol jetkizgen óńirlerdiń ozyq tájirıbesin jınaqtap, elge keńinen taratýdan utpasaq, utylmaımyz. «Jaqsydan úıren, jamannan jıren» deıdi halqymyz.