Elordada eskererlik jaılar bar

Eń aldymen, megapolısti jylý­men qamtamasyz etý júıe­siniń or­nyqtylyǵyn arttyrý tap­sy­ryl­ǵan bolatyn. Jýyrda Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek Memleket basshysyna elordanyń áleýmettik-ekonomıkalyq, ınfra­qu­rylymdyq damýy jóninde esep berip, byltyr «Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansasyn, «Turan» gaz jylý stansasy men № 3 jylý elektr ortalyǵynyń birinshi ke­zeń­derin paıdalanýǵa berý nátı­jesinde qalada jylý qýaty alǵash ret artyǵymen óndirile bastaǵanyn málimdedi. Atalǵan nysandar Astanany 1100 Gkal/caǵattan astam jylý qýatymen qamtamasyz etti. Jyl sońyna deıin «Turan» gaz jylý stansasynyń ekinshi kezeńin aıaqtaý josparlanyp otyr. Ol shaharǵa qosymsha 250 Gkal/saǵat jylý beredi.

О́tken jyly jazda Astanada aýyzsý tapshylyǵy týyndap, kóp­páterli turǵyn úılerde tura­tyn astanalyqtardyń birazy nara­zy­lyq mıtıngisine shyqqan bolatyn. Osy keleńsiz jaǵdaıǵa baılanysty Memleket basshysy Úkimet pen megapolıs ákiminen jol berilgen kemshilikterdi joıatyn shuǵyl sha­ralar qoldanýdy talap etken edi. Nátıjesinde, byltyr Astana sý qoımasynan shaharǵa jańa sý qubyryn tartý jumysyn aıaqtaý tezdetilip, jańa «SSS – 3» sorǵy-súzgi stansasy da iske qosyldy. Bul elordada táýliktik qajettilikten 100 myń tekshe metr artyq aýyz­sý bolýyna múmkindik berdi. Alaıda qazir Astanada aýyz­sý jet­kilikti bolǵanymen, onyń sapasyna shaǵym aıtýshylar az emes. Ekonomıkalyq zertteýler ınstı­týty ótken jyly júrgizgen áleý­mettik saýalnama elordalyq res­pondentterdiń 68,9 paıyzy aýyz­sýdyń lastaný deńgeıi joǵary dep sanaıtynyn kórsetti.

Prezıdent qalany damytý isinde birizdilik bolmaǵandyqtan, jeke kompanııalardyń múddesi basym túsip, áleýmettik nysan­dar men qoǵamdyq oryndar bolýǵa tıis jerlerde turǵyn úı keshen­deri salynǵanyn synaǵan edi. Osy jemqorlyq ıisi múńkip turǵan kere­­ǵarlyqtyń saldarynan tur­ǵyn­dar qalanyń basqa bólik­te­rinde ornalasqan áleýmettik mekemelerdiń qyzmetine júginýge májbúr bolǵan. Al olardyń kóbi turǵyn úılermen syǵylystyra ornalasqandyqtan, kólikter men júrginshilerdiń júrip-turýyna tarlyq qylyp tur. Munyń ózi órt shyǵýy sııaqty tótenshe jaǵdaı týyndaı qalsa, jedel qyzmet kólikteriniń kirýine de bógesin bolyp, adamdardyń ómirine qaýip tóndirýi múmkin. Sondyqtan da tur­ǵynjaı qurylysynyń qar­qyny árqashan áleýmettik ınfra­qu­rylymnyń damý qarqy­nyna sáıkes kelýge tıis. Áıteýir bul máselede de seń qozǵalyp, qurylys barysynda arhıtektýralyq-qury­lys normalarynan aýytqý­dy bol­dyrmaý, yqtımal quqyq buzý­shylyqtardyń aldyn alý maq­satynda qala qurylysy sarap­tamasy ınstıtýtyn engizý, qu­ry­lys jobalaryn bekitpes buryn olardy qoǵamdyq talqy­laý­­dan mindetti túrde ótkizý jó­ninde normatıvtik aktiler qa­byl­dan­dy. Buǵan qosa, qala qury­ly­sy kadastry men jyljy­maı­tyn múlik kadastry júıe­lerin ın­teg­rasııalaýdyń nátı­je­sinde qa­jetti ınjenerlik ınfra­qu­rylym tartylmaǵan jaǵdaıda jer ýchaskesin berýge tyıym salýǵa ońtaıly múmkindik týdy.

Memleket basshysy elordada saly­nyp jatqan nysandar bir-birimen úılespeıtinin, bárine ortaq stıl joqtyǵyn, súreńsiz «qorap-ǵımarattar» qaptap ketkendigin synap, Astana sáýletiniń biryńǵaı kelbetin qalyptastyrýdy tapsyr­ǵan edi. Osyǵan oraı megapolıs máslıhatynyń 2024 jylǵy 27 tamyzdaǵy sheshimimen Astana qalasynyń sáýlettik kelbetin qalyptastyrý, qala qurylysyn jos­parlaý qaǵıdalary beki­tildi. Soǵan sáıkes pandýstar, taktıldi plıtkalar, jaıaý júr­ginshiler ótkelderi qarasty­ryl­ǵan kedergisiz orta qurý, aýla­lardyń qaýipsizdigi men jaryq­tan­dyrylýyn qamtamasyz etý, qalany túngi sáýlettik jaryq­tan­dyrýdy uıymdastyrý, ǵıma­rattar men qurylystardyń aıryqsha estetıkalyq sıpattamalaryn qamtamasyz etý, qo­ǵamdyq keńistikterdi jobalaý, kóshelerdi rekonstrýksııalaý kezinde qoǵamdyq talqylaý ótkizý, áleýmettik, kólik ınfra­qu­rylymdaryn ornalastyrýda qadamdyq qoljetimdilikti eskerý, Astana qalasy Bas josparynyń nor­matıvtik tehnıkalyq talap­tarynyń oryndalýyn qadaǵalaý bo­ıynsha negizgi erejeler qabyl­dandy.

Memleket basshysynyń elor­da­ny kógaldandyrýǵa baı­lanys­ty aıtqan synynan da qory­tyn­dy shyǵarylyp, jasyl jelek otyrǵyzýdy retteıtin erejeler jıyntyǵynan turatyn «Kógal­dan­dyrý jarǵysy» ázir­­lendi. Onda elordanyń klı­mattyq jaǵdaıyna eń jaqsy beıim­delgen ósimdikterdiń túrleri kór­setilgen. Iri aǵashtardy otyr­ǵyzý baǵdarlamasyn iske asy­rýǵa Germanııadan maman­dar shaqyrylyp, olar óz tájirı­be­lerin jergilikti mamandarmen bólisti. Sóıtip, 2023 jyly 984 931 aǵash otyrǵyzyldy. Bul kór­set­kish 2024 jyly 1,1 mıl­lıon­ǵa jetkizildi. Sondaı-aq byltyr elordada 30 qoǵamdyq keńistik pen 140 aýla abattandyryldy. Eko­no­mı­kalyq zertteýler ınstıtýty júr­gizgen saýalnamaǵa qatysqan elor­dalyqtardyń 63,1 paıyzy aýanyń lastanýyna shaǵymdanǵan edi. Atqarylǵan jumystardyń nátıjesin kelesi áleýmettik zertteýden biletin bolamyz.

Astana turǵyndarynyń «bas aýrýyna» aınalǵan aqyly turaqtar men avtoturaq oryndary problemasyna qatysty qala ákimdigi byltyrǵy 31 mamyrda arnaıy qaýly qabyldady. Onda aqy­ly avto­turaqtardy ortalyq aýdan­dar, kólik toraptary, saıa­baq­tar, saýda ortalyqtary, keńse ke­shenderi sııaqty jıi kep­telis bolatyn jerlerde uıym­dastyrý kózdelgen. Ákimdik As­tana qalasynyń kólik júıesin damy­týǵa arnalǵan 2035 jylǵa deıingi keshendi baǵdarlamany da ázirleýge kiristi. Onda jyldam kólik dálizderiniń, kólik toraptary men parkıngterdiń qanatqaqty jobalaryn ázirleýge erekshe nazar aýdarylyp otyr. Bul sharalar qaladaǵy kólik júktemesin azaıtýǵa baǵyttalǵan.

Ekonomıkalyq zertteýler ıns­tıtýty júrgizgen saýalnamaǵa qatysqan astanalyqtardyń 52,1 paıyzy ózderin medısınalyq qyz­met sapasy qanaǵattan­dyr­maı­tynyna, 39,8 paıyzy – aýrýhana, 51,3 paıyzy – balabaqsha, 48,1 paıyzy mektep jetispeıtindigine shaǵymdanǵan. Bul rette Memleket basshysy Astananyń barlyq turǵynyna bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport nysandary, saıabaqtar men qoǵamdyq oryn­dar qol jetimdi bolýyn qam­ta­masyz etý týraly tapsyrma bergen. Soǵan sáıkes 2035 jylǵa qaraı elorda turǵyndarynyń sany 2,3 mıllıon adamǵa jetedi degen demografııalyq boljam eskerile otyryp, negizinen, turǵynjaı qurylysy qarqyndy júrgizilip jatqan aýmaqtarda 152 mektep, 65 balabaqsha, 68 densaýlyq saq­taý mekemesin, 26 sport nysanyn salý josparlandy. Sonyń ishinde byltyrdan beri 26 mektep, 8 balabaqsha, 10 medısınalyq ortalyq, 10 sport nysanyn, 5 Oqýshylar saraıyn salý qolǵa alynyp, birqatary iske qosyldy.

Áıtse de megapolıstiń shetki aýmaqtaryn damytýda áli de she­shimin tappaǵan máseleler bar. Naqty aıtsaq, qala orta­ly­­ǵynan on sha­qyrymdaı qashyq­tyq­ta or­na­las­qan «Úrker» turǵyn­jaı alabyn abattandyrý qar­qy­ny kóńil kónshitpeıdi. Qala bıýdjetinen bólingen qyrýar qarjy esebinen 2021 jyly qolǵa alynǵan «Ilın­ka kentiniń shyǵysyndaǵy jeke turǵyn úılerdiń ınjenerlik jeli­leri» jobasynyń 3-kezeńi boıynsha ortalyqtandyrylǵan káriz júıesin tartý isi kúni búginge deıin aıaqtalǵan joq. Otyz myńdaı turǵyny bar «Úrkerden» birde-bir mádenıet mekemesin de taba almaısyz. Ekinshi deńgeıdegi bankter de munda óz fılıaldaryn ashýǵa asyǵar emes. «Qazposhtanyń» bólimshesi bolmaǵandyqtan, jer­gilikti turǵyndar baspasózge ja­zyl­­­maıdy. Sebebi jazylǵan gaze­ti­ńiz ýaqtyly jetkizilmeıdi. Osy oraıda Memleket basshy­synyń: «Elordanyń sol jaǵalaýy ǵana emes, barlyq aýdany qolaıly bolýy kerek. Ádiletti qoǵam qurý osyndaı ustanymnan bastalady», degen sózin qala basshylyǵy esten shyǵarmasa, quba-qup.