Byltyr 1 naýryzdan bastap elimiz biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshkeni málim. Nátıjesinde, qoldanatyn ýaqytymyz elimizdiń batys óńirlerimen, sondaı-aq kórshiles О́zbekstan jáne Qyrǵyzstan memleketterimen teńestirildi. Biraq Úkimettiń bul sheshimin kópshilik qoldaǵanymen, oǵan qarsy shyqqandar qarasy da az bolǵan joq. Almaty qalasynyń turǵyny jarııalaǵan petısııaǵa bir jarym aı ishinde 50 myń adam qol qoıǵany – sonyń aıǵaǵy.
Ýıkıpedııada jazylǵanyndaı, beldeýlik ýaqyt alǵash ret AQSh-ta 1883 jyly, KSRO-da, onyń ishinde Qazaqstanda 1919 jyly 1 shildede engizilgen. Elimizdiń aýmaǵy 5, 6-saǵattyq beldeýge jatqyzylǵan. Tabıǵı jaryqty tıimdi paıdalaný jáne elektr energııasyn únemdeý maqsatynda 1930 jylǵy 16 maýsymda KSRO Halyq komıssarlary keńesiniń qaýlysy boıynsha keńes odaǵynyń barlyq jerinde saǵat tili 1 saǵat ilgeriletilgen. Osyǵan sáıkes 5-saǵattyq beldeýdegi sol kezdegi astanamyz – Almaty qalasynyń ýaqyty 6-saǵattyq beldeýge kóshirilgen.
Bıotehnolog mamandardyń aıtýynsha, keńes dáýirinde elimizdegi ýaqyt beldeýi ekonomıkalyq múdde úshin 8 ret ózgertilgen. Sóıtip, otandastarymyz bir ǵasyrǵa jýyq tabıǵı sıklge úılespeıtin qate ýaqyt beldeýlerinde ómir súrip keldi. Sonyń saldarynan adamdardyń uıqysy qanbaı, kúızelisi artyp, obyr, júrek-qan tamyr aýrýlary, sýısıd, tipti ajyrasý da kóbeıe túsken. Al 5-ýaqyt beldeýine kóshý halqymyz úshin jańa ýaqyt beldeýi nemese jaı eksperıment emes, kerisinshe, tarıhı ári tabıǵı ýaqytqa oralý bolyp sanalady. «Geografııa jáne sý qaýipsizdigi ınstıtýty» AQ-nyń málimetinshe, Qazaqstan aýmaǵy 4 saǵattyq beldeýde ornalasqan. El aýmaǵynyń 7 paıyzyn – UTC +3, 40,1 paıyzyn – UTC +4, 48,5 paıyzyn – UTC +5, 3,7 paıyzyn UTC +6 qamtyp otyr. UTC+5 ýaqyt beldeýi el halqynyń 76 paıyzdan astamyna – 15 mln 240 myńnan asa turǵynǵa óte qolaıly ekeni anyqtaldy.
Ýaqyt beldeýin ózgertýge Qostanaı oblysynyń turǵyndary bastamashy bolǵan. Sebebi bul óńirde tabıǵı ýaqyttan 1 saǵat 46 mınýt aıyrmashylyq bar edi. Qostanaılyqtar úshin UTS +5 emes, UTS +4,5 tıimdi bolyp shyqty. Biraq olar ózderi úshin tıimdi ýaqytty emes, paıdalanýǵa qolaıly ýaqytty tańdapty. О́ıtkeni 5-ýaqyt beldeýi shetelderge saparǵa barǵanda qarym-qatynas jasaýǵa ońtaıly.
Úkimet ýaqyt beldeýin ózgertýge qarsylyq bildirýshilerdiń petısııasyn qaraý úshin 60 adamnan turatyn arnaıy jumys tobyn qurǵan. Onyń otyrystarynda jergilikti turǵyndardyń, memlekettik organdar ókilderiniń, ǵalymdar men sarapshylardyń pikirleri muqııat eskerilgen. Topqa múshe bolyp kirgen astronomdar men astrofızıkter talqylaý barysynda astronomııalyq turǵydan 5-ýaqyt beldeýi elimiz úshin eń qolaıly ýaqyt sanalatynyn alǵa tartyp, engizilgen ózgeris utymdy ekenin dáleldegen. Olar jańa ýaqyt beldeýine kóshken kezde uıqynyń buzylýy, sharshańqylyq sııaqty ýaqytsha qıyndyq týyndaıtynyn da jasyrmaǵan. Sebebi otandastarymyzdyń 94 jyl buryn buzylǵan bıologııalyq yrǵaǵyn qalpyna keltirýge biraz ýaqyt kerek. Al ýaqyt beldeýiniń ózgerýi adam aǵzasyna teris áser etetini týraly naqty dáıekti ǵylymı derek joq. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵynyń ókilderi adamdardyń bıologııalyq yrǵaǵyn saqtaý myqty densaýlyqtyń, jumysqa qulshynystyń jáne uzaq ómir súrýdiń negizi deı kelip, elimizdiń biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshýi halqymyzdyń ómirdiń tabıǵı yrǵaǵyna oralýyna múmkindik bergenin rastaǵan. Sondyqtan jumys toby el turǵyndarynyń osy ýaqytqa beıimdelýi úshin erte jatyp, erte turýǵa úırenýi jáne fızıkalyq belsendilikti arttyrýy qajettigin atap aıtqan.
Alaıda kún sáýlesi ózge aımaqtarǵa qaraǵanda áldeqaıda erte túsetin kendi Altaı óńiri jurtshylyǵynyń jańa ýaqyt beldeýine kóndigýi qıynǵa soǵyp, shaǵymdanýyn jalǵastyra berdi. Olar: «Eger buryn tań bizde saǵat 3.30-da atatyn bolsa, qazir 2.30-da atady. Kún buryn saǵat 8-de batatyn bolsa, qazir 7-de batyp ketedi. Malymyzdy buryn tańǵy 6-da óriske shyǵaratyn bolsaq, endi saǵat 5-te shyǵaratyn boldyq», degen ýáj aıtty. Osyǵan oraı ýaqyt beldeýi týraly máseleni talqylaý jónindegi jumys tobynyń músheleri ótken jyldyń sońynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Katonqaraǵaı aýdanyna baryp, jergilikti turǵyndarmen kezdesti. Nátıjesinde, qanatqaqty joba retinde bıyl aýdanda jumys kúnin saǵat 8.00-den bastap, 17.30-da aıaqtaý týraly sheshim qabyldandy. Túski úzilis kúndizgi saǵat 12.00-den 13.30-ǵa deıin bolyp belgilendi. Aýdandaǵy 40 mekemeniń barlyǵy jańa jumys kestesine kóshti. Al burynnan tańǵy saǵat 8-den bastap jumys istep kele jatqan mektepter, balabaqshalar men aýrýhanalar jumys ýaqytyn ózgertken joq. Jańa jumys kestesin jergilikti kásipkerler de qoldady. Osy qanatqaqty jobaǵa aqpan aıynda – Marqakól, Úlken Naryn aýdandary, naýryz aıynda Tarbaǵataı, Zaısan, Kúrshim jáne Samar aýdandary qosyldy. Bul jergilikti turǵyndardyń jaryq merzimdi bir saǵat uzaǵyraq paıdalanýyna múmkindik berdi. Osylaısha, týyndaǵan máseleni daýryqpaı-aq sheshý joly tabyldy. Bul – Memleket basshysynyń azamattardyń muqtajdyqtaryn óteýde bıýrokratııalyq kedergilerdi boldyrmaýǵa baǵyttalǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń nátıjesi.