Qarjylyq saýat – ýaqyt talaby

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda atalǵan jobanyń tıimdiligin erekshe atap ótip, ony aldaǵy ýaqytta da jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtalǵan bolatyn. Osyǵan sáıkes, ótken jyly «E», «D» sanatyndaǵy 22 200 azamat jobaǵa tartylyp, nesıe tólemi 90 kúnnen astam mer­zim­ge keshiktirilgen turǵyndarǵa tegin zańgerlik kómek kórsetildi.

Qarjylyq saýat pen quqyqtyq túsindirý dáris­te­ri Shymkent qalasyndaǵy birqatar áleýmettik, mem­lekettik mekemede uıymdastyryldy. Atap aıt­qan­da, «Analar úıinde», áleýmettik qyzmet kórsetý, Jastar ortalyqtarynda, sondaı-aq qorǵanys jáne áskerı qurylymdarda arnaıy kezdesýler ótip, turǵyndarǵa qaryzdy qaıta qurylymdaý, sotqa deıingi retteý, buǵattalǵan shottardy sheshý, bankrottyq rásimderi jóninde keńester berildi.

Jalpy, jobaǵa el kóleminde 862 myńnan astam adam júgingen eken. Olardyń basym bóligin halyq­tyń áleýmettik osal toptary men jumyssyz azamattar quraıdy. О́tinishterdiń deni nesıeni qaıta qurylymdaý, shottarǵa qoıylǵan shekteýlerdi sheshý, sottan tys bankrottyq rásimderine qa­tysty.

«Keıbir azamattar qarjylyq saýattyń jetkilik­siz­diginen nesıe júktemesin durys baǵalamaı, qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp jatady. Bul – tek bir otbasynyń emes, tutas qoǵamnyń máselesi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda «Amanat» partııasy «Qaryzsyz qoǵam» jobasyn júıeli túrde júzege asyryp keledi. Shymkent qalasynda bul baǵyttaǵy jumystar jos­pardan asyra oryndalyp otyr. Bul – halyqtyń jobaǵa degen senimi men suranysynyń joǵary ekenin kórsetedi. Aldaǵy ýaqytta da turǵyndardyń qarjylyq mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan bastamalarymyzdy jalǵastyra beremiz», dedi «Amanat» partııasy Shymkent qalalyq fılıalynyń tóraǵasy Murat Joldyhojaev.

Aıta keteıik, Shymkent qalasynda joba kórset­kish­teri aıryqsha joǵary. Qalanyń barlyq aýda­nynda jospar asyra oryndalyp, jalpy 34 814 adam qamtyldy (jospardyń 156,8%-y). Nátıjesinde, megapolıs respýblıkadaǵy úzdik 5 óńirdiń qataryna endi.

Jobanyń qarjylyq sarapshysy Aqbota Turarovanyń aıtýynsha, azamattar kóbine alaıaqtarǵa al­danyp nemese týystaryna nesıe áperip, sońynda qa­ryzdy ózi tóleýge májbúr bolǵandyqtan shaǵym­­da­na­dy. Maman eshqandaı jaǵdaıda ózge adamǵa nesıe rásimdemeý kerektigin eskertedi. Odan da qolda bar qarajatpen kómektesken abzal.

«Adamdar túrli máselemen kómek surap keledi. Máselen, densaýlyǵyna baılanysty týystarynan járdem alyp júrgen bir turǵyn qurbysynyń ótinishimen nesıe rásimdegen. Aqyry dosy qaryzdy tólemeı, saldarynan kelinshektiń esepshoty buǵattalyp qalǵan. Biz shotty ashýǵa kómektesip, tólem kestesin jańartyp berdik. Ataýly áleýmettik kómek alatyn taǵy bir jalǵyzbasty anaǵa nesıesin tóleı almaýyna baılanysty bankrottyq jarııalaýǵa járdemdestik. Nátıjesinde, onyń qaryzy keshirildi. Kásibi júrmeı, qaryzǵa belshesinen batqan jandarǵa da qolushyn sozyp, zeınetaqy shottary buǵattalǵan qarııalardyń máselesin sheshýge atsalysyp jatyrmyz. Tize bersek, mundaı mysaldar óte kóp. Qarjylyq saýattyń azdyǵy men zańdy bilmeý adamdardy tyǵyryqqa tirep, tipti ómirden túńilýge deıin aparyp jatady», deıdi A.Turarova.

Sarapshynyń aıtýynsha, tóleýge múlde múmkindigi qalmaǵan adam ózin bankrot dep jarııalaı alady, biraq onyń qujattyq rásimderin bilgen jón. Máselen, 1600 AEK somasynan asqan qaryzdar sot arqyly qaralady. Al odan tómen somadaǵy bereshekterdi ke­shirý máselesi memlekettik kirister organdary arqyly sheshiledi. Sondaı-aq maman kollektorlyq agenttikter tarapynan bolatyn qysymdardyń zańsyz ekenin, mundaı jaǵdaıda quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanýǵa bolatynyn atap ótti.

Mamandar paıyzdyq nesıeniń tek jeke adamǵa emes, tutas ekonomıkaǵa tıgizer keri áseri baryn alǵa tartady. Olardyń pikirinshe, paıyzdyq mólsherlemege negizdelgen júıe ınflıasııany órshitip, baǵanyń ósýine, valıýtanyń qunsyzdanýyna alyp keledi. Sonymen birge nesıelik aqshanyń maqsaty ústindegi paıyzynan tabys tabý bol­ǵan­dyqtan, ol ekonomıkanyń naqty paıdasyna jum­salmaıdy. Odan bólek, jaǵdaıy bar azamattar qarajatyn bankke depozıtke salady. Tabysy joqtar kerisinshe bankten nesıe alady. Bul adamdardyń bir shoǵyryn baıytyp, ekinshi bóligin kedeılendirýge ákelip soqtyrady. Iаǵnı qoǵamda baılyq pen tabys adamdarǵa ádil bólinbeıdi degen tujyrym jasaıdy sarapshylar. Sol turǵyda Memleket basshysynyń «Qaryzsyz qoǵam» jobasy óz jalǵasyn tabý kerek degen tapsyrmasy dál búgingi jaǵdaıda óziniń ózektiligin aıqyn kórsetip otyr.

ShYMKENT