Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan bıýdjet jobasy talqyǵa tústi. Budan basqa, depýtattar maqta salasyn damytý, oıyn bıznesi salalaryna qatysty zań jobalaryn, sondaı-aq, TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń ıntegrasııalanǵan valıýta naryǵyn uıymdastyrý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý máselesin qarady.
Aldymen kún tártibinde qaralǵan «2015-2017 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaev, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Qaırat Kelimbetov baıandama jasady.
Ulttyq ekonomıka mınıstriniń sózine qaraǵanda, ótken jyly munaı men temir keniniń álemdik baǵalary 2 esege tómendese de, el ekonomıkasy 4,3 paıyzǵa ósken. Munaıǵa degen baǵanyń 2 esege tómendeýin jáne ári qaraı da tómendeý yqtımaldyǵyn eskere otyryp, qara altynnyń bir barreline degen baǵa 50, 40 jáne 30 AQSh dollaryna deıin túskendegi jáne metalǵa baǵa ındeksiniń 5,0 paıyzǵa tómendeýi kezindegi Qazaqstan ekonomıkasy damýynyń boljamy ázirlengen. Bul rette barlyq úsh jaǵdaıda da munaı óndirý 2015 jyly 80,5 mıllıon tonnany, 2016 jyly – 80,8 mıllıon tonnany, 2017 jyly – 86,0 mıllıon tonnany, 2018 jyly – 90,0 mıllıon tonnany jáne 2019 jyly 93,0 mıllıon tonnany quraıtyndyǵy erekshe atap ótildi. IJО́-niń ósýi 2015 jyly 1,5 paıyzǵa, 2016 jyly 2,3 paıyzǵa jáne 2017 jyly 3,4 paıyzǵa deıin ósedi degen boljam jasalypty. Al ınflıasııa deńgeıi 6-8 paıyz mejede saqtalady dep kútilýde.
Sonymen, 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń (transfertter túsimin qospaǵanda) naqtylanǵan boljamy 3219,9 mıllıard teńge somasynda aıqyndalyp otyr. Onyń ishinde salyqtyq túsimder 959,6 mıllıard teńgege, al salyqtyq emes túsimder, kerisinshe, 20 mıllıard teńgege ulǵaıǵany belgili boldy. Taǵy bir atap keterligi, Ulttyq qordan beriletin kepildendirilgen transfert mólsheri bekitilgen 1702 mıllıard teńge deńgeıinde saqtalady. Túsimder boıynsha naqtylanǵan boljamdy jáne tapshylyqtyń ulǵaıýyn eskere otyryp, 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary bekitilgen kólemge qatysty 610,6 mıllıard teńgege azaıa otyryp, 7244,5 mıllıard teńgeni quraıtyn bolady.
Shyǵystardy ońtaılandyrý barysynda áleýmettik saladaǵy jańa bastamalardy iske asyrý merzimin 2016 jylǵa deıin aýystyrý; tıimdiligi tómen nemese onysy rastalmaıtyn baǵyttar men baǵdarlamalardy qysqartý; sondaı-aq, ákimshilik shyǵystardy, issapar jáne ókildik shyǵystaryn, taldamalyq jáne konsaltıngtik zertteýler júrgizýge arnalǵan shyǵystardy, aqparattandyrý salasyndaǵy jekelegen shyǵystardy jáne kúrdeli shyǵystardy qysqartý kózdeledi.
«B» korpýsy qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn arttyrý jáne azamattyq qyzmetshilerge eńbekaqy tóleýdiń jańa modelin engizý jónindegi jańa bastamalardy iske asyrý merzimderin 2015 jylǵy 1 shildeden 2016 jylǵy 1 qańtarǵa aýystyrýǵa baılanysty 189,9 mıllıard teńge somaǵa shyǵystar ońtaılandyrylyp otyr. El ekonomıkasyndaǵy ahýaldyń nasharlaýy múmkin ekendigi eskerilip, Úkimet rezervi 1 trıllıon teńge sheńberinde ekonomıkany yntalandyrý jónindegi ekinshi transhtan Problemaly kredıtter qoryn qosymsha kapıtaldandyrýǵa buryn kózdelgen 250 mıllıard teńgege ulǵaıa otyryp, 317,8 mıllıard teńge somasynda aıqyndalǵan. Munymen qosa, «Nurly Jol» ınfraqurylymdyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasynyń jobasy sheńberinde 101 mıllıard teńge qarajatty 2015 jyly jańa daǵdarysqa qarsy sharalarǵa qaıta bólý josparlanǵan.
Negizgi baıandamalar aıaqtalysymen depýtattardyń birqatar suraqtaryna jan-jaqty jaýaptar berildi. Ulasbek Sádibekovtiń suraǵyna oraı jaýabynda E.Dosaev 2015 jyly ekonomıka ósimi 1,5 paıyz deńgeıinde josparlanyp otyrǵandyǵyn, aldaǵy úsh jylda munaıdyń 1 barreline degen baǵa 50 dollar kóleminde belgilengenin alǵa tartty. Reseı rýbli baǵamynyń tómendeýimen bul eldiń taýarlary da qazaqstandyq nusqalaryna qaraǵanda eki esege deıin arzan ekendigin alǵa tartqan Serikjan Qanaev otandyq taýar óndirýshilerdi jeńildetilgen nesıelendirýmen nemese salyqtyq aýyrtpalyqtardy kemitýmen qoldaý jaıyn másele etip kóterdi. Depýtattyń bul saýalyna jaýap bergen Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev qazirgi kezde 80-nen asa otandyq kásiporyn úkimettik is-sharalar josparyna kirgendigin, olardyń óńirlerdegi jumysymen tanysý jumystary qolǵa alynǵandyǵyn aıtty. Sonyń negizinde temirjol jáne elektr qýatyna degen tarıfterdiń tómendetileri de atalmaı qalmady.
Osylaısha talqylaýdan ótken 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasy depýtattar tarapynan qoldaý taýyp, maquldandy.
Kún tártibinde eki oqylymda qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine maqta salasyn damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da depýtattar tarapynan maquldandy. Májilis depýtaty, Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Rozaqul Halmuradov bastaǵan bir top depýtat bastamashy bolǵan zańdyq qujat saladaǵy birqatar problemalardy sheshýge baǵyttalypty.
Sondaı-aq, keshe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine oıyn bıznesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da ekinshi oqylymda qoldaý tapty.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».