«О́resi bıik mamanǵa árkez jol ashyq»

– deıdi M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, akademık Jumahan MYRHALYQOV Elbasy N.Nazarbaev «Nurly Jol – bolashaqqa bas­tar jol» Joldaýynda «Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý» memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńi boıynsha elimizdegi 10 aldyńǵy qatarly joǵary oqý ornynda bilikti de sapaly maman daıarlaýdyń mán-maǵynasyn aıryqsha atap kórsetip, baǵyt-baǵdaryn aıqyndap berdi. Búginde osy mindetti júzege asyratyn joǵary oqý oryndary anyqtalyp, olar Joldaýda aıtylǵan talaptyń údesinen shyǵý úshin iske kirisip ketti. Mundaı erekshe senim artylyp, ondyqqa engen oqý ornynyń biri – M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti. Indýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý memlekettik baǵdar­la­masynyń ekinshi kezeńi aıasynda mamandar daıarlaý qajettigi jóninde ber­gen tapsyrmasy elimizdegi joǵary oqý oryndary úshin aýqym­dy úlken Ulttyq jobaǵa aınaldy. M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıver­sıtetiniń ujymy muny álemdik tájirıbege negizdelgen, bilim men óndiristi ushtastyryp, naqty nátıjege qol jetkizetin bastama dep otyr. Álemdik tájirıbe dep tekten-tekke aıtylyp otyrǵan joq. Mamandar bastamany kezinde Germanııada júzege asyrylǵan «Úzdik nátıjelerge jetý bastamasymen», Qytaıdaǵy «Joba – 985» dep atalǵan ulttyq jobasymen salystyrady. Degenmen, qazaqstandyq jobanyń ózindik ereksheligi bar. Bul bastamanyń bir artyqshylyǵy – jaýapkershiligi óte joǵary. Bes ınstıtýttyq reformany jú­zege asyratyn Ult josparynyń «100 naqty qadamynda» 10 jetekshi joǵary oqý ornynyń kadrlar daıyndaýdaǵy mindeti arnaıy bekitilgen. Iriktelgen bul 10 ýnıversıtettiń aldyna qoıylǵan jaýapty tapsyrma bú­ginde Úkimettiń, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tikeleı ba­qylaýyna alynǵan. Joǵary oqý oryndaryna naqty talaptar usynylyp, olardyń áleýeti men aımaqtyq mamandandyrý jaǵyn da keńinen tarazylaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstrligi magıstratýranyń 24 baǵytyn anyq­tady. Osy 24 bilim berý baǵy­tyna sáıkes Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńinde alty basymdyq negizinde joǵary dárejeli tehnıkalyq mamandar daıyndalmaq. Máselen, M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ hımııa, munaı, tamaq ónerkásibi, sondaı-aq qurylys ındýstrııasy úshin magıstrler daıyndaý boıynsha baǵdarlamalar ázirleý ústinde. Osy arada mynany aıtqan jón, atalmysh baǵyttar Qazaqstannyń ońtústik óńiriniń ınnovasııalyq damý josparyna tolyǵymen saı keledi. Ýnıversıtet rektory, akademık Jumahan Myrhalyqovtyń sózine súıensek, bul irgeli oqý orny buǵan deıin de ózin elimizdiń ońtústik aımaǵyna, ıaǵnı Shymkent óńirimen qatar Jambyl jáne Qy­zylorda oblystary úshin de teh­nıkalyq mamandar daıyndaýǵa qabilettiligin daýsyz dáleldep keldi. Naqtyraǵyna kóshsek, «Mıneraldyq tyńaıtqyshtar sıntezi» baǵdarlamasy Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy hımııalyq ónerkásipterimen qatar, «Taraz hımııalyq parkin» de bilikti mamandarmen qamtamasyz etpek. Al «Sılıkattyq materıaldar tehnologııasy» magıstrlik baǵdarlamasy boıynsha daıyndalǵan maman­dar joǵaryda atalǵan úsh oblys­tyń qurylys ındýstrııasy salasyndaǵy mamandarǵa týyn­daǵan qajettilikti 90 paıyzǵa jabady. Demek, bul salada taǵy da 50-den astam nysan ashylmaq. Tamaq ónerkásibi – ońtústik óńirdiń negizgi basymdyqtarynyń biri. Sondyqtan, OQMÝ «Tamaq ınjenerııasy jáne azyq-túlik qaýipsizdigi» atty arnaıy baǵ­dar­lama ázirledi. Búginde osy baǵ­darlama negizinde maman daıyn­daýǵa 200-den astam óti­nim tústi. Jańa magıstrlik baǵdarlamany ázirleýge arnaıy «Jol kartasy» jasaldy. Endi soǵan baılanysty bul magıstrlik baǵdarlamanyń ar­­tyqshylyǵy nede degen saý­a­­l týyn­daıtyndyǵy anyq. Oǵan jaý­ap – eń mańyzdysy, en­di­rilip jatqan jobalardyń tehnologııasyna basa nazar aýda­rylady. Alǵashqy kezeńde kásip­oryndardyń aldynda turǵan min­detter zerttelip, eksheldi. Mysaly, qurylys materıaldary ónerkásibinde – sementti qurǵaq tásilmen óndirý, sondaı-aq, sementtiń arnaıy túrlerin shyǵarý búgingi kúnniń arqaýyna  aınalyp otyr. Al munaıdy qaıta óńdeý salasynda katalıkalyq krekıng qondyrǵylaryn jańǵyrtý, dızeldi deparafınızasııalaý, Eýro-4,5 markaly benzın shyǵarý tehnologııasyn engizý qazirgi tańda kókeıkesti bolyp tur. Hımııa ónerkásibinde qysh­qylsyz tehnologııalardy endirý, uzaq ýaqyt kúsh beretin keshendi mıneraldyq tyńaıtqyshtardy óndirý ózekti máselege aınalyp keledi. Túrli sala aldyndaǵy osy kúrdeli mindetter bilim berý baǵdarlamalarynyń negizi men sıpatyn qurap otyr. Ýnıversıtet basshylyǵy uzaq ýaqyt boıy ónerkásip oryndarymen jáne aımaqtyq kásipkerler palatasymen birlese otyryp, oqý ornyna qandaı bitirýshi túlek kerek degen máseleni jiti talqylaǵan. Sol talqylaýlar nátıjesinde bilikti bitirýshiniń kelbeti somdalypty. Iаǵnı, basty maqsat áıteýir, qolynda dıplomy bar mamandy daıarlap shyǵý emes, ol mamannyń qarym-qabileti nege jetedi, oı-órisi, tájirıbesi qaı deńgeıde bolý tıistigi kúni buryn anyqtalady. «Mundaı tásil kásiporyndardyń bizge degen senimin arttyryp, bolashaq magıstrlerdi jumyspen qamtamasyz etý kepildigin berdi. Jalpy, biz 500 magıstr daıyn­daýǵa ótinim (tapsyrys) alyp, kelisimshartqa qol qoıdyq. Bıyl­dyń ózinde magıstrlik baǵdar­lamasy boıynsha 210 adamdy qabyldamaqpyz», deıdi ýnıversıtet basshysy. Mundaǵy mańyzdy artyq­shylyq – magıstrlik baǵdar­lamalary Germanııanyń akkredıtteý agenttiginde (ASIIN) akkredıttelgen, ıaǵnı tirkelgen ma­mandyqtar boıynsha ázirlengen. Bul – baǵdarlamalardyń joǵary deńgeıiniń aıǵaǵy. Sebebi, magıstranttar jarty jyl boıy ón­diristik tájirıbeden ótedi. Son­dyqtan, ázirlenip jatqan ma­gıstrlik baǵdarlamalardy naq­ty óndirispen ushtasqan biregeı bilim berý ónimi deýge bolady. Árı­ne, mundaı bilikti mamandarǵa eńbek naryǵynda suranys úlken ekendigi sózsiz. Jumahan Myrhalyqovtyń aıtýynsha, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha bastalǵan jobaǵa elimizdiń aıtýly joǵary oqý oryndarymen qatar óndirisshiler de keńinen tartylady. Árıne oqý baǵdarlamalaryn tek ýnıver­sıtettiń bir ózi qalyptastyryp jatyr deý artyqtaý bolar edi. – Jalpy, meniń basqarý stı­limdegi qaǵıdam – oqý ornyndaǵy bir salaǵa arnaıy kóńil bólip, ár jyldy tek sol salany tere­ńirek damytýǵa tyrysamyn. Má­selen, ótken jyldy pedagogıka mamandyqtaryna qyrýar qarjy bólip, kem-ketikterin túzep, ka­fedralardyń jaǵdaıyn jasap, stýdentterge sapaly bilim berýdiń túrli joldaryn usynyp, ustazdardy tájirıbe jınaqtaý úshin issaparlarǵa, semınarlarǵa jiberýdi úrdiske aınaldyrdyq. Sol sekildi bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyna den qoıyp, ony damy­týdyń, naǵyz kásibı mamandar daıarlaýǵa barynsha kúsh salýdamyn. Bizdiń bızneste, óziniń tıisti salasynda úzdik sanalatyn sheteldik ýnıversıtetter arasynda strategııalyq áriptesterimiz bar. Bul baǵdarlamaǵa Ońtústiq Qazaqstan oblysynyń óńirlik kásipkerler palatasy tikeleı qatysyp otyr. Árbir baǵdarlama boıynsha salalyq keńes qurylǵan. Atalǵan keńes kadrlardy daıyndaý baǵdarlamasynyń mazmuny men tájirıbelik kontentin, sondaı-aq oqytý ádistemesi men baǵalaý júıesin anyqtaıdy. Biz aldymyzǵa oqytý baǵdarlamasyn óńirdiń ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasyna barynsha kiriktirý maqsatyn qoıdyq. Bul turǵyda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń basshylyǵy bizdi tolyq qoldap otyr. Mynany umytpaýymyz kerek, zertteý jumystary magıs­tratýranyń quramdas bóligi bolyp tabylady. Bizdiń óndiriske barǵan túlegimiz ǵylymdy qajet­siný deńgeıin arttyryp, tek atqarýshylyqpen shektelmeı, tehnologııalyq úderisterdi uıymdastyryp, ınnovasııany basqaratyn dárejege jetýi tıis. Al mundaı maqsattardy óndirisshilersiz baǵyndyrý múmkin emes. Bıznes-seriktesterimiz re­tinde «QazFosfat» JShS, «Petro­KazahstanOılprodakt» JShS, «Hill Corporation» JShS, «StandartSement» JShS, «Fýd­master» JShS, «Shymkent sút» JShS, taǵy basqa da mekeme, kásiporyndardy iltıpatpen ataýǵa bolady, – deıdi J. Myrhalyqov. Osy óndiris oryndarynyń ókilderi magıstrlik jumystarǵa basshylyq etip, oqý modýlderin júrgizedi eken. Buǵan qosymsha OQMÝ-dyń bastamasymen Ba­varııa hımııa klasteri jáne Bir­lesken hımııalyq kompanııa­sy­men áriptestik ornatylǵan. Ýnıversıtet basshylyǵy bas­ty jetistikter osy turǵydaǵy otan­dyq jáne halyqaralyq yq­paldastyq pen birlestik aıasynda jatyr dep sanaıdy. OQMÝ-dyń aıtarlyqtaı jo­ǵary pozısııasy (orny, bedeli, mártebesi) álemdik reıtıng­tegi úzdik ýnıversıtet­ter – Mıýnhen tehnıkalyq ýnıversıtetimen (Germanııa) jáne Genta ýnıver­sıtetimen (Belgııa) magıstrlik baǵdarlamalardy birlesip ázirleý boıynsha kelisimshartqa otyrýǵa múmkindik berdi. Bul eki ýnıversıtet te «TOP-100» álemdik reı­tıngine engen joǵary oqý oryndary. Genta ýnıversıteti joǵary deńgeıdegi zertteýlermen shuǵyldanatyn JOO-nyń klassıkalyq úlgisi. Al Mıýnhen tehnıkalyq ýnıversıteti óziniń kásipkerlik tıptegi strategııasy turǵysynan OQMÝ-ǵa edáýir uqsas. Olar da OQMÝ sııaqty stýdentterge kásipkerlik daǵdylaryn úıretýge basymdyq beredi. Bekitilgen baǵdarlamalar arqaýynda stýdentter bir semestrdi Mıýnhen tehnıkalyq ýnıversıtetinde, al «Tamaq ınjenerııasy» boıynsha zertteý tájirıbesin Belgııanyń belgili «Package4Food» kásipor­nynda ótkizedi. Atalǵan ýnıversıtetter magıstrlik baǵ­dar­lamalardy ázirleýmen birge sol baǵdarlamalardy oryn­daýǵa da qatysady. Rektor J.Myr­ha­lyqovtyń áńgimesine nazar aýdarsaq, munda birqatar kúrdeli máseleler bar. Eýropanyń aıtýly ýnıversıtetteriniń professorlaryn bir semestrge aldyrý ońaı sharýa emes. Olardyń jalaqylary da bizben salystyrǵanda birneshe ese kóp. Bul turǵyda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qarjylyq qoldaýy ýnıversıtetke eýropalyq áriptesterdi tek keńesshiler retin­de emes, oqý modýlderin júr­gizý­shiler retinde tartýǵa da múm­kindik berip otyr. – Biz aldymen otandyq óndi­ristiń erekshelikterin eskere oty­ryp, múldem (zatymen) ja­ńa bilim baǵdarlamalaryn ázir­leý­di maqsat etip qoıǵanbyz, alaı­da eýropalyq tájirıbeni kó­shirý nemese beıimdeýdi maqsat tut­paǵanbyz. Osyǵan oraı ma­gıstrlerdi daıyndaýdyń negizgi baǵ­darlamalarynyń 30 paıyzyn ózimizdiń ýnıversıtettiń us­tazdary, tájirıbe negizinde daıyn­daýdy – bul jalpy daıyn­dyq­tyń 30 paıy­zyn quraıdy, ony óndirisshiler ózderiniń jaýap­kershiligine alady, al ázirleý baǵ­darlamasynyń qalǵan 40 paıyzy (bul zertteý modýlderi) shetel­dik JOO professorlarynyń enshi­sine tıip otyr. Árbir modýl boıynsha derbes ári top quramynda zertteýler júrgiziledi. Negizinen bul árbir magıstrdiń derbes jáne top quramynda matematıkalyq modýlderdi ázirlep, jobalyq sheshimderdi qabyldaýyn maqsat tutady. Mıýnhen qalasynda eki ret boldym. Ondaǵy ýnıversıtettegi bilim berý júıesi tańǵalarlyq. Stýdentter tek aýdıtorııamen shek­telip qalmaı, óz kásibiniń na­ǵyz mamandary bolyp shyǵady. О́ıtkeni, oqý ornyndaǵy ár kafe­dranyń óz zaýyty, fabrıkasy, laboratorııasy bar. Al kafedra sol zaýyttyń ishinde ornalasqan. Kabınetteri men aýdıtorııalary da osynda. Shákirtter sol jerde bilim alady   ári zaýyttaǵy qaınaǵan jumysty óz kózimen kórip, qurylǵylarmen jumys istep, tájirıbe arttyrady. Dıplomdaryn da sol jerde qorǵap qalyptasady. Teorııa men óndiristi qatar meńgergen stýdent naǵyz maman bolyp túlep ushady. Bizdegi oqý júıesine osy tájirıbeni keńinen tartý qajet. Jasyratyny joq, keıbir jekemenshik oqý oryndarynda stýdentter jyl boıy bir-eki kitappen bilim alyp shyǵady. Is-tájirıbe kórmeı óndiriske kelgende biliksizdigin baıqatady. Sol sebepti mundaı tájirıbesiz maman daıarlaýdy toqtatý úshin stýdentke oqý men tájirıbeni ushtastyra bilim berý júıesin jetildirip jatyrmyz. О́zderińizge belgili, OQMÝ Qazaqstandaǵy úzdik úshtikke kiretin oqý orny. Demek, ol óziniń mártebesine laıyqty bolýy qajet. Bizdiń túlekter óz isiniń sheberi bolýy kerek. Sol úshin dýaldy oqytý júıesine biz de kóship jatyrmyz. Mysaly, osy jyly oblys ákimdigi bizge arnaıy 100 gektar jer bólip berdi. Qazir onda úsh jylyjaı jumys isteýde. Jylyjaıǵa kókónis, jemisterdi egip, ony baptap, ósirip otyrǵan ózimizdiń oqytýshylar men stýdentter. Qazirdiń ózinde stýdentter álgi jerde jumys istep, tájirıbe jınaqtaýda. О́zimizdiń mamandar olarǵa jerdi qalaı óńdeý kerektigin, aryqtardy qazý, egindi egý, sýarý, shóbin shabý, dárileýdiń barlyǵyn úıretýde. Jyljaılarǵa 50-ge jýyq kókónis, dándi daqyldardy ektik. Onyń ishinde elimizde joq daqyldardyń tuqymyn Kalıfornııa sekildi aýyl sharýshylyǵy damyǵan aımaqtardan aldyrttyq. Stý­dentter daqyldardy ósirip, zertteý ústinde. Bir jyldyń ishinde kerekti tehnıkalyq quraldardyń, kólikterdiń barlyǵy alynyp berildi. О́ndirilgen ónimniń 70 paıyzyn qyzmet etkender alsa, qalǵan 30 paıyzdyq paıdasyn ýnıversıtettiń bıýdjetine quıady. Mıýnhen ýnıversıtetinde osyndaı júıe qalyptasqan. Jyljaıdan bólek gazdy-beton ónimderin shyǵaratyn zaýyttyń qurylysyn júrgizýdemiz. Oǵan da jergilikti ákimdik jer bólip, ınfraqurylymdaryn tartyp berdi. Ýnıversıtettegi qurylys kafedrasynyń stýdentteri zaýytty ózderi turǵyzýda. Keıingi jyldary qaıta jańǵyrǵan stýdenttik qurylys jasaqtarynyń da kóp kómegi tııýde. Bolashaqta zaý­yt­­ta stýdentter is-tájirıbe jı­­naq­taıdy. Máselen, ınjener, ekonomıst, ekolog sekildi bir­ne­she mamandyqtyń stýdentteri zaýyttyń jumysyna óz úlesin tıgizbek. Munymen toqtap qalmaı veterınarlyq klınıkanyń ju­mysyn da bastamaqpyz. Veterınar mamandar maldy býdandastyryp, emdeý jumystarymen aınalysady. Shyndyǵyna kelsek, qazir maldy emdemek túgili janyna jolap kórmegen mamandar tabylady. Mine, bolashaqta sondaı túk bilmes shala veterınarlardy daıarlaýdan, qoldaryna dıplom berýden saqtanýymyz kerek. Klınıkamyz ashylǵan boıda shákirtterimizge tájirıbe júrgizý úshin 100 bas mal satyp alýdy kózdep otyrǵan jaıymyz bar. Sonymen birge, elektr qýatyn únemdegish shamdardy shyǵarý josparyn da túzip qoıdyq. Jalpy, elektr únemdeýge kóshýdi Elbasynyń ózi de tapsyryp otyr. Bul júzege asqan jaǵdaıda elektr qýatyna ketetin shyǵyndy birneshe esege deıin qysqartýǵa bolady. Búkil álem qazir osyǵan kele ja­tyr. Biz de kóshten qalmaýǵa tıispiz. Sondyqtan, mundaı tıimdi joǵary jobany qoldaý maqsatynda oblys ákimdigi Indýstrııalyq karta sheńberinde jer bólip berdi, – deıdi J.Myrhalyqov. Atalǵan jobanyń negizgi maq­saty – joǵary dárejeli mamandar daıyndaý. Bul – óte mańyzdy má­sele. Mine, soǵan sáıkes, másele­niń mánisine ár­bir oqý  bitirý­shiniń básekege tózimdiligi turǵy­synan qaraý kerek. Oqýdy aıaq­taǵan jas mamannyń biliktiligi sertıfıkattalǵan bolýy mindetti. О́kinishke qaraı, Qazaqstanda joǵary oqý ornyn aıaqtaǵannan keıingi alǵan bilimdi sertıfıkattaý júıesi endi ǵana qalyptasyp keledi. Osy jaǵdaıdy eskerip-ekshegen ýnı­versıtet atqaratyn isine asa zor mindet qoıyp otyr. Aldaǵy ýaqytta bitirýshilerdiń Eýropa ınjenerleri qaýymdastyǵy federasııasynyń (FEANI) kásibı sertıfıkatyn alýy josparlanǵan. Osylaısha ýnıversıtet bitirý­shileri Eýropalyq ınjenerler reestrine enedi, sol arqyly halyq­aralyq eńbek naryǵyna jol ashylady. Bul mindetti sheshý úshin OQMÝ Eýropada ınjenerlik bilimdi akkredıtteý jelisiniń (ENAEE) standarttaryn is júzine asyryp, baǵdarlamalar quramyna engizdi.  Baǵdarlamalar boıynsha daıyndalǵan magıstrler EUR-ACE belgisin, al sońynan «Eýroınjener» ataǵyn alady. Bul standarttar tehnologııalyq jobalaý men ekologııalyq qaǵı­dalardyń qatań saqtalýyn talap etedi. Ýnıversıtet osy tá­sildi oryndy dep sanaıdy. Sebebi, aımaqtyq kásiporyndardyń kóp­shiligi sheteldik tehnologııalarmen jáne tıisti qondyrǵylarmen jumys isteıdi. Buǵan qosa kadrlar daıyndaý prosesiniń hımııalyq baǵyty eskerilip, aldaǵy tamyz aıynda oqý baǵdarlamalary Eýropalyq hımııa jelisiniń (ECTN) saraptaýynan ótedi. Bul hımııa salasynda bilim beretin 170-ke jýyq bilim ordasy men 37 eldiń kásiporyndarynyń basyn biriktirgen bedeldi uıym. Al Qazaqstanda tek OQMÝ ǵana osy uıymnyń tolyqqandy múshesi ekendigin atap aıtqan jón. Akademık Jumahan Myr­halyqovtyń paıymdaýynsha, zert­hanalardy jaraqtandyrý – qolǵa alǵan jobalardyń tabysty bolýynyń alǵysharty ispetti. «Bul turǵyda Elbasy joǵary mek­tepke buryn-sońdy bolmaǵan qoldaý kórsetti. Osy maqsat úshin Ulttyq qordan arnaıy qarjy bólindi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jabdyqtardy satyp alý tártibin bekitti. Al bizder ózimiz úshin ınjenerlik baǵyttaǵy aımaqtyq zerthana aınalasynda iri ǵylymı-zertteý keshenin qurýdy josparlap qoıdyq. Aımaqtyq zerthana akkredıtteýden ótken, sondaı-aq «ilac-MRA» belgisi bar. Jańa zerthana keshenderi úshin bizge qosymsha qarjy bólingen. Bul qarajat sheteldiń jetekshi kompanııalarynyń qural-saımandaryn satyp alýǵa múmkindik beredi. Elimizdiń ońtústiginde alǵash ret tamaq qaýip­sizdigi zerthanasy, gerbısıdter men ınsektofýngısılderdi sıntezdeý, jańa qurylys materıaldaryn zertteý-synaý orta­lyǵy ashylady. Qurylǵaly jatqan ǵylymı-zertteý kesheni aımaqtyń búkil kásiporyndary men zertteýshilerine esigi ashyq bolady. Keshen Qazaqstannyń ońtústigindegi ınnovasııalyq damýdyń negizgi tuǵyrnamasyna aınalady degen úmittemiz», deıdi akademık J. Myrhalyqov aldaǵy kezde atqarylatyn isterdiń mán-jaıyn jiliktep. Nesi bar, keleshegi keń bolatyndyǵyna senim mol. Jobanyń birinshi kezeńi aıaqtalyp keledi. Eki aıdan soń magıstranttardy qabyldaý bas­talady. Osy ýaqyt aralyǵynda alǵashqy zertteý laboratorııalary iske qosylýy kerek. Qıyn mindetterdiń biri – magıstranttar kontıngentin jasaqtaý. Magıs­tranttar irgeli bilim men zertteýge beıimdilikpen qatar jetkilikti deńgeıde shet tilin bilýi kerek. Mańyzdy máseleniń taǵy biri – aldyn ala ustazdardyń ózin ózi daıyndaýy. Bul rette «Tamaq ınjenerııasy» magıstranttarynyń ustazdary Genta ýnıversıtetiniń Halyqaralyq trenıng-baǵdar­lama ortalyǵynda (ITP Food Safety) 4 aılyq oqý kýrsynan ótedi. «Tamaq qaýipsizdigi jáne tamaq ónerkásibindegi sapa men táýekel taldamasy» taqyry­byndaǵy biliktilikti arttyrý baǵdarlamasynan ótýdi álemniń tamaq qaýipsizdigi salasynyń árbir mamany ózine úlken mártebe sanaıdy. Árıne, bul úlken ulttyq jobanyń ıdeologııalyq jaǵy da qashanda nazarymyzda bolýy kerek. Memleket basshysy eldiń bolashaǵy yntaly jáne zııatker jastardyń qolynda ekenin únemi aıtyp keledi. Sondyqtan, ýnı­versıtettiń basty baǵdary men nysany – tek bilikti mamandar daıyndaý emes, ári jan-jaqty damyǵan, Otan ıgiligi úshin jasampaz eńbekke daıyn tulǵalardy qalyptastyrý ekendigine shúbásiz se­nemiz. Al solaı bolýy – ýaqyt talaby. Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan». ShYMKENT.