...Bir sáttik sáýle

Bizdiń býyn jazýshy Nıkolaı Ostrovskııdiń «Qurysh qalaı shy­nyqty» romanynyń rýhynda tár­bıelenip ósti. Men jambyldyq jýrnalıst Ábdilda Sársenbıev týraly oılaǵanda, eń aldymen osy ól­mes týyndyny eske alamyn. Sebebi, Ábekeńniń sol shyǵarma avtor-keıip­kerine uqsas jerleri óte kóp. Eń túıin­disi, bizdiń keıipkerimiz de sondaǵy Pavel Korchagın sııaqty jasyndaı jar­qyldap júrgen kezinde kóz janarynan aıyrylyp qaldy. Biraq onyń roman geroıynan bir artyqshylyǵy, Ábdilda óziniń ómirge qushtarlyǵy men qazirgi medısınanyń jetilgendiginiń arqasynda, talaı jylǵy kúres pen emdelýdiń nátıjesinde jaryq dúnıeni qaıta kóre alatyndaı qýanyshty kúnge qaıta jetti. Bylaıynsha Ábdilda Sársenbıevtiń búkil ómir joly ózimen tustas kóp jýrnalıstiń taǵdyryna kóp uqsas. Ol da sol zamandaǵy ózi qatarly qa­lamgerlerdiń kópshiligi sekildi ózi dit­tegen oqýyna birden baryp túse almady. Buǵan eń aldymen óz atasynyń muny mal dárigeri retinde kórgisi kelgendigi sebep bolǵan tárizdi. Sondyqtan, onyń sózin jerge tastaı almaǵan Ábdilda mek­tep bitirgen 1972 jyly Almaty maldárigerlik-zootehnıkalyq ınstıtý­tyna oqýǵa tústi. Biraq óziniń janyna jaqyn uıalamaǵan oqý ony ózine tar­ta almady. Bar shydamy jarty jyl­ǵa jetken ol qysqy birinshi sessııadan keıin-aq oqýyn tastap, úıine qaıtyp keledi. Sodan sovhozǵa jumysqa kirip, ózi quralyptas jastarmen birge sha­rýashylyqtyń san-sapalaq jumystaryna aralasyp kete bardy. Sol aýyldastarymen birge birde sheńgel shap­sa, endi birde qa­mys ordy, taǵy birde mal qorasyn salyp, qoı qyrqýǵa atsalys­ty. Sonda ǵana baryp, atasynyń qabaǵy jy­lyp: «Qandaı oqýǵa barǵyń keledi, tańdaý ózińde, aman júrseń boldy», dep batasyn beredi. Al qaıda júrse de «jýrnalıst bolam» degen talabyn ushtaýynan tanbaǵan armanshyl jas keler jyldyń jazynda taǵy Almaty asyp, QazMÝ-diń jýrnalıs­tıka fakýltetine qujat tapsyrady. Biraq birinshi joly talaby ońǵarylmaı, aýylǵa qurqol oralady. Osy tusta taǵy bir jyl aýdandyq mádenıet bólimine ádiskerlik qyzmet atqaryp, birqatar spektaklderde jetekshi rólderdi somdaıdy. Endi bolmaǵanda, ártis te bolyp keter me edi, biraq kelesi jyly kózdegen oqýyna túsip, jýrnalıstıkadaǵy ilki qadamyna qanat qaǵady. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynda baspasóz salasynda, onyń ishinde oblystyq gazette qyzmet etý ekiniń biriniń qoly jete bermeıtin mansap-tuǵyn. Qazirgideı buqaralyq aqparat quraldary da kóp emes. Oblysta búkil óńir jurty be­tine qaraǵan bir-aq gazet. Jýrnalıst jaz­ǵandardyń orynnyń bosaýyn, bolmasa ke­ze­gin kútýine týra ke­ledi. Osyndaı mináıi sebep­termen Ábdilda S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnı­versıtetiniń jýrnalıs­tıka fakýltetinde bes jyl oqyp, jýrnalıst mamandyǵyn alyp shyq­qannan keıin de ga­zet redaksııalaryna bir­den bas suǵa almaǵan. Aılyq jalaqysy da táýir, bir jaǵynan oblys ortalyǵynan kezeksiz úı alý jeńildigi baryn eskerip, boıynda kúshi bulqynǵan jalyndy jas bir janashyrlarynyń aqylymen «Jambylstroı» tresiniń «Promstroı» qurylys basqarmasynda birer jyl betonshy-tas qalaýshy bolyp jumys istegendi jón kóredi. Jýrnalıstiń naǵyz ómir maıdanynda shyńdalýy degenimiz, sirá, osy bolar-aý! Keıin Ábdildanyń óndiris pen qurylys salasynda saýatty jazylǵan maqalalar toptamalarymen tanylyp, kósile qalam terbeýine bul mekteptiń de oń yqpaly bolǵany daýsyz. О́z basym Taraz qalasyndaǵy «tóbesi kók tiregen» alǵashqy monolıtti ǵı­marattardyń paıda bolýy kezinen bastap, óndiristi shahar «epopeıasyn» egjeı-tegjeıli jazyp, elge jetkizgen de Ábekeń eke­nin jaqsy bilemin. 1983 jyldan bastap ózi tilshilik qyz­met etken on jeti jyl bederinde ol oblystyq «Aq jol» gazetiniń betinde aıqyn da aı­shyqty qoltańbasyn qaldyrdy. Onyń jýrnalıstıkanyń maqala, esse, sýretteme, reportaj, ocherk, syn sekildi túrli janrlarynda jazǵan týyndylary oqyrmandar kóńilin alýan-alýan áserlerge bólep, óz kezindegi óńir tynys-tirshiliginiń qantamyr búlkilin tap basýymen de erekshelenetin edi. «Biz de, mine, dáp osylaı jazsaq», degen arman talaı óndir jastyń kókireginde búr jaryp, bulyqsyǵany anyq. De­mek, Ábekeń óz zamanyndaǵy ekiniń biriniń «tisi bata» bermeıtin óndiris taqyrybyn qopara jazyp, elge, jurtqa jetkizýshilerdiń izashary, ózine qarap ósip, sózin túzer tutas bir býynnyń tý ustaýshysy, tárbıeshisi de bola bildi. О́zimnen birer «ıt kóılekti» buryn tozdyrǵan Ábekeń bozbala kezinen-aq aqyl-parasatymen, oılylyǵymen tustastarynan erekshelenip turýshy edi. Basyna qandaı qıyndyq tússe de, ony qatepti qara nardaı kótere al­­ǵany, ásirese, jaısań jany men jo­mart júregine, jaıdarylyǵyna kirbeń de túsirmeı, áli kúnge deıin sol sulý-sypa, syrbaz qalpyn buzbaı saq­taýy úlgi eterlik-aq ónege. Onyń jan balasymen júz shaıyspaı, óziniń ádemi álemin taza da tunyq kúıinde aldyńa jaıyp salýmen júretini, elgezektigi, erekshe baýyrmaldyǵy, adal­dyǵy dos-jarandary men jana­shyrlary qataryn kóbeıtýmen keledi. Ábdilda Sársenbıev keıingi on jyl kóleminde janary tómendeýine baı­­la­nys­­ty jýrnalıstıkanyń qat­ty-qaıyrym jumystarynan bas tar­tyńqyrap, ob­lystyq til basqar­ma­­­­­synda bas maman, Jambyl te­mir­­jol bólimshesinde já­ne lokomotıv deposynda aýdarmashy bolyp qyzmet etip densaýlyǵyn kútýmen shy­ǵar­ma­shylyq salasynda ónikti jumys isteıtin biraz jylyn ótkizip aldy. Osy ýaqyt aralyǵynda janaryna elimizdiń, Ýkraınanyń maman­dandyrylǵan emhanalarynda áldeneshe márte ota jasatyp, basyna túsken aýyrtpalyqty naǵyz er aza­matsha moıymaı kóterdi. Qyrýar qarjyǵa túsken, kezeń-kezeńimen júzege asyrylǵan hırýrgııalyq aralasýlardy, tózim men shydamdylyqty qajet etetin synaqtarǵa toly aýyr kúnder artta qal­dy. Memleket tarapynan qoldaý kórsetilýiniń, aǵaıyn-týys, janashyrlary yqylasynyń arqasynda jaryq dúnıeni qaıta kórý baqytyna ıe boldy. Janary jaryq dúnıeni kórgen sol alǵashqy sátterde qalamyn qolyna qaıta alyp, munyń barlyǵy jóninde ózi egjeı-tegjeıli jazǵan kólemdi dúnıeni tebirenbeı oqý tipti múmkin emes. Bul da taǵdyrymen taı­talasqa túsken qa­lam qaıratkeriniń ómir súrý jolynda qaısarlyq kórsetip, tabandylyqpen kúresken ǵajaıyp erligi bolyp jurt jadyna uıalap qaldy. Eń bastysy, Ábekeń qýatty qalamymen qaıta qaýyshty! Osy jyldary ocherkter men esseler kitaptary jaryq kórip, oqyrmandaryna jol tartty. Al buǵan deıin birqatar ujymdyq jınaqtarda óleńderi men jýrnalıstıkanyń túrli janrlarynda jazylǵan maqalalary jarııalanǵan-dy. Onyń basyna qanshama qıyndyq tússe de, jazýdan tyıylmaǵany mamandyǵyna adaldyǵynan, shyǵarmashylyǵyna shynaıy súıispenshilikpen qaraýdan ekeni anyq. Baımahanbet AHMET, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Jambyl oblysy.