Taıaýda Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń bastamasymen jaryq kórgen «Qazynaly Ońtústik» jobasy – Elbasynyń Máńgilik El, Uly Dala eli ıdeıasymen úndesip otyrǵan kóptomdyǵynyń tusaýkeseri ótti.
Atalmysh kóptomdyq kitap Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń bastamasymen bes jyl boıy jaryq kórip keledi. «Túrkistan kitaphanasy» serııasymen Almaty qalasynda «Nurly álem» baspasynan qazirgi tańda 311 tomy jaryq kórdi. Jalpy, kitap 500 tomdy quraıdy eken. «Qazynaly Ońtústik» kóptomdyǵyn shyǵarýdaǵy maqsat – Ońtústik Qazaqstan oblysynyń tarıhy men mádenıetin, saıası-ekonomıkalyq jaǵdaıyn nasıhattaý. Sonymen qatar, ultqa qajet mádenı muralardy jınaqtap, urpaqqa amanattaý jumystary tuńǵysh ret ońtústik óńirde bastaý alyp otyr.
Atalǵan serııanyń ekinshi tomy ertegilerge, taǵy bir tomy tolyǵymen maıdannan kelgen hattarǵa arnalǵan. Aıtalyq, áıgili folklorıst ári etnograf Á.Dıvaev pen Tashkent muǵalimder semınarııasynyń oqytýshysy bolǵan Iа.Lıýshtiń buryn baspa betin kórmegen ertegileri alǵash jarııalanyp otyrǵanyn aıta ketsek deımiz. Sol sekildi «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń tarıhı-mádenı eskertkishteri», «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń tabıǵaty», «A.Iаsaýı kesenesi», «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ekonomıkasy» sekildi taqyryptar da qamtylǵan.
Atalǵan sharany «Nur Otan» partııasy tóraǵasynyń birinshi orynbasarynyń keńesshisi Berik Qurmanǵalı ashyp, júrgizip otyrdy. Ol óz sózinde «Prezıdentimizdiń «Biz óz tarıhymyzdy ózgeler turmaq, ózimizge de tolyq tanyta almaı kele jatqan halyqpyz. Zerttemesek, jazbasaq, jarııalamasaq kim, ne dep tanıdy?» degen sóz bar. Osyǵan oraı, mine, búgin «Qazynaly Ońtústik» kitabynyń 311-shi tomynyń tusaýkeseri bolyp otyr. Ult tutastyǵynyń kilti – týǵan tarıh, din, mádenıet, til, ádet, dástúrdi qasterleý men baǵalaýǵa baǵyttalǵan kitaptar serııasy búginde oqyrmanǵa jol tartty. Tarıhı folklor men jarııalanbaı qalǵan jyrlardy jáne aqyndardyń shyǵarmalaryn zerttep, urpaqqa amanat etetin bul jınaqty shyǵarý Asqar Isabekulynyń bastamasy bolyp tabylady», – dedi. Sosyn kóptomdyqtyń redaksııalyq alqa tóraǵasy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mekemtas Myrzahmetov kitap tarıhyna sheginis jasap, osyndaı ıgi istiń basy-qasynda júrgen ǵalymdarǵa, zııaly qaýym ókilderi men oǵan qoldaý bildirgen azamattarǵa óziniń júrekjardy rızashylyǵyn jetkizdi.
Shara sheńberinde Parlament Senatynyń depýtaty Álı Bektaev: «Elbasymyzdyń «Mádenı mura» baǵdarlamasy kóp nársege túrtki boldy. «Qazynaly Ońtústik» kóptomdyǵy da sol baǵdarlama aıasynda oqyrmanǵa jol tartyp otyr. Negizi bul qundy dúnıelerdiń jaryq kórýine bastamashy bolyp júrgen fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mekemtas Myrzahmetov aǵamyz.
Alǵashynda 200 tom etip shyǵarýdy josparlaǵan edik, biraq, taqyrypqa kirgen soń bul 200 tommen shektelmeıtinine kózimiz jetti. Ǵalymdardan, ustazdardan quralǵan 5 baǵytqa arnaıy ekspedısııa uıymdastyrylyp, ońtústiktegi barlyq eldi meken, aýyldardaǵy murajaılar, keseneler, tipti kónekózder de nazardan tys qalǵan joq. Keıbir azamattardyń mynaý meniń atamnan qalǵan Quran kitap dep saqtap júrgenderi XIV-XV ǵasyrlarda arab tilinde jáne tóte jazýmen jazylǵan shyǵarmalar bolyp shyqty. Osy 311 tomnyń 221 tomy osy kúnge deıin múldem jaryq kórmegen rýhanı qundylyqtar.
Mysaly, «Qobylandy batyr», «Alpamys batyrdyń», «Qyz Jibek» pen «Muńlyq-Zarlyqtyń» jańa nusqalary engizildi. Jınaqqa kirgen Nuráli aqynnyń termeleri túgeldeı ıslam taqyrybyna arnalǵan. Bekasyl áýlıeniń kitabyn oqysańyzdar qazirgi zamandaǵy emdik qaǵıdalar aıtylǵan eken. Men osyny zerttep, zerdelep jatqan ǵalymdarymyzǵa úlken alǵysymdy aıtqym keledi. Osy kisiler bolmaǵanda bizdiń bar qundylyǵymyz qabat-qabat tarıhtyń astynda qalar edi. Sondyqtan da Ońtústik Qazaqstannyń tarıhy Qazaqstannyń tarıhymen túbegeıli baılanysty», – dedi.
Sonymen qosa, taqyryp aıasynda professor Baqtııar Smanov, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Sattar О́mirzaqov, jazýshy-jýrnalıst Shoıbek Orynbaı, redaksııalyq alqa músheleri men ǵalymdar tushymdy oı-pikirlerin aıtyp, kitapty shyǵarý jolyndaǵy biraz qyzyǵy men qıyndyq-kedergilerge kezikken jaǵdaılarmen bólisip, ótkendi bir sholyp ótti.
Raýshan TÁÝIRHANQYZY,
jýrnalıst.