Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Halyqqa esep beretin qazirgi zamanǵy memleket» dep atalatyn, 100 qadamnan turatyn Ult jospary búkil qazaqstandyqtardan biraýyzdan qoldaý tapqany málim. Atalǵan jospardyń bir taraýy elimizde zańnyń ústemdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan 19 qadamnan turady. Bul oraıda atqarýshy organdarǵa jáne qoǵamdastyqqa esep beretin Jergilikti polısııa qyzmetin qurý kózdelgen. Ishki ister mınıstrliginiń quramyna eleýli ózgeris engizetin bul zań jobasy búginde Parlamenttiń eki palatasynda da qaralyp jatyr.
Elimizde qoǵamdyq tártipti nyǵaıtýda, qylmysqa qarsy turýda, usaq quqyq buzýshylyqty joıýda jergilikti polısııa qyzmeti negizgi ról atqarady. Al meniń aıtpaǵym, osy máseleniń ekinshi jaǵy, ıaǵnı polısııa qyzmetkerleriniń ózderin zańmen qorǵaý máselesi. Bul máseledegi jeke óz qózqarasymdy jetkizer bolsam, sońǵy jyldary zańnyń ústemdigine qyzmet etip, jer-jerde oryn alyp jatqan tártipsizdikti tyıýǵa is-áreketter qoldanyp júrgen, qoǵamnyń tynyshtyǵyn kúni-túni kúzetip, qajet bolsa, sol úshin óz densaýlyǵyn, tipti, ómirin de qıyp júrgen tómengi dárejedegi polısııa qyzmetkerlerin jalpy jurtshylyqqa jaǵymsyz etip kórsetýge baǵyttalǵan áreketter elimizde keńinen oryn alyp bara jatyr.
Mundaı jaǵdaı óz qyzmetterin adal atqaryp júrgen polısııa qyzmetkerlerine qarsy qoldanatyn nebir zańsyz áreketterdiń kóbeıýine ákelip soǵýda. Eki kúnniń birinde ondaı soraqy kórinisterdi estip-bilip júrmiz. Sózime negiz retinde mynadaı statıstıkalyq derekterdi keltireıin:
– qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýge baılanysty polısııa qyzmetkerleriniń zańdy talaptaryna baǵynbaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan azamattardyń sany sońǵy bes jylda 10 eseden astam artqan (2011 jyly – 78 adam; 2015 jyldyń 1 jarty jylynyń ózinde – 804 adam);
– óz qyzmettik ókilin atqaryp júrgen polısııa qyzmetkerlerine qorlaý kórsetkendigi úshin qylmystyq jaýapqa tartylǵan azamattardyń sany sońǵy bes jylda tórt eseden asqan (2011 jyl – 118 adam; 2015 jyldyń 1 jartysy – 414).
Ákimshilik nemese qylmystyq jaýapqa tartylǵandardyń ózderiniń qatań jaza kórgenderi shamaly. Al bul statıstıkalyq derekter qoldanystaǵy zańnyń tıimdiligi tómen ekendigin kórsetedi. Eger elimizdegi polısııa qyzmetkerleriniń basym bóligi Jergilikti polıseılik qyzmet júıesine enip, turǵyndarmen olardyń ara qatynasy barynsha jaqyndatylatyn bolsa, onda olardyń zańdy ókilettiligi de kúsheıtilýi kerek. О́ıtpese, kóshede kóringen áıeldiń tepkisinde qalyp, pogony julynyp, jaǵasy jyrtylyp jatqan polısııa qyzmetkerleri zańnyń ústemdigine qalaı qorǵan bolmaq?
Ata Zańymyzda atalǵan quqyqtyq memlekettiń myzǵymas negizi eń aldymen qatań tártipten bastaý alady. Olaı bolsa, osy qatań tártipti qorǵaýshy polısııa qyzmetkerlerine qarsy jasalyp jatqan zańsyz áreketterdiń barlyǵy boıynsha kináli adamdar tıisti jaýapkershilikke tartylyp, olar qoǵamnyń synyna ushyraýy kerek.
Osy oraıda, Úkimet aldynda myna máselelerdiń sheshilýi kezegin kútip tur dep esepteımin:
Birinshiden, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýge qatysatyn adamnyń zańdy talabyna baǵynbaýǵa jaýapkershilikti kózdeıtin Qazaqstan Respýblıkasy Ákimshilik kodeksiniń 443-baby sanksııasyn kúsheıtý máselesin tereńirek zerdelep, Parlamentke jańa redaksııasyn usyný qajet.
Ekinshiden, Qazaqstan Respýblıkasy Ákimshilik kodeksiniń osy atalǵan babyndaǵy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 378, 379, 380-baptaryndaǵy bılik ókilin qorlaý, oǵan baǵynbaý jáne oǵan qatysty kúsh qoldanǵany úshin jaýapkershilikti kózdeıtin normalaryn zerdelep, polısııa qyzmetkerlerine kórsetiletin qarsylyq úshin jaýapkershilikti ózge bılik ókilderi sanatynan bólek bekitý qajet.
Zańnyń mundaı naqty normasynda óz qyzmet talaptaryn oryndaıtyn polısııa qyzmetkerleriniń mindeti men jaýapkershiligi ózge bılik ókilderinen múlde basqa ekendigi belgilenetin bolsa, mundaı normalar polısııa qyzmetkerleriniń zań buzýshylyqty tyıýǵa eshqandaı jaltaqsyz, erkin ári batyl kıligýine múmkindik beredi.
Úshinshiden, aıdyń, kúnniń amanynda talaı polıseılerdi ajal qushtyryp, taǵy da talaı adamnyń ómirine qaýip tóndirgen qaskóı terrorısti onyń beline baılaǵan jarylǵysh qarýlarymen birge óz denesimen basyp, qyrshyn ómirin qıǵan tarazdyq polısııa kyzmetkeri Ǵazız Baıtasovtyń erligi Elbasy tarapynan qandaı úlken baǵa alǵanyn bárimiz bilemiz. Úlkendi-kishili eren isterimen, nebir erlikterimen ózgelerge úlgi bolar mundaı polısııa qyzmetkerleri elimizde az emes.
Al endi osyndaı jandardy ózgelerge úlgi etetin, erligin dáripteıtin, erlik pen órlik rýhqa basqalardy baýlyp, tártipke tárbıeleıtin ıdeologııalyq jumystar elimizde joqtyń qasy. Polısııa týraly ekrannan kúnde kóretinimiz kórshi Reseı, Amerıka men Eýropa elderiniń fılmderi, oqıtynymyz da ózge elderdiń shyǵarmalary. Sonda óz elimiz Qazaqstanda osy tıptes fılmder men ózge de ádebı shyǵarmalar qashan dúnıege kelmek? Zań saqshylarynyń qıyn da qaterli, jaýapty da abyroıly qyzmetin dáripteý ardaqty jazýshy aǵamyz Kemel Toqaevtyń kezeńimen aıaqtalǵan sııaqty.
Sondyqtan, Úkimet polısııa qyzmetkerleriniń elimizde zań ústemdigin qamtamasyz etýdegi úlgili isterin dáripteıtin, sóıtip, azamattardy zańdy qurmetteýge baǵyttaıtyn ıdeologııalyq jumystardyń josparyn jasaqtap, ony oryndaýǵa kirisýi qajet. Bul atalǵan máselelerdiń júıeli túrde sheshilýi elimizde zań ústemdigin qamtamasyz etýge zor yqpal etedi dep esepteımin.
Bektas BEKNAZAROV,
Senat depýtaty.