«Qazaqstan men Japonııaǵa arnalǵan kompozısııamdy alyp keldim»

Japonııadan Qazaqstanǵa atbasyn tiregen qonaǵymyz – belgili skrıpkashy Ken Aıso II «Jibek Joly» halyqaralyq festıvaliniń aıasynda «Astana Opera» teatrynyń Kameralyq zalynda óner kórsetti. Tómende osy saparǵa oraı skrıpkashymen bolǵan shaǵyn áńgimeni jarııalap otyrmyz. – Qazaqstan halqyna qan­daı tartý-taralǵylarmen kel­dińiz? – Japondyq mekteptiń biregeı shyǵarmalary – Koıchı Kıshıdiń «Aıdahar bıi» men skrıpkanyń jeke oryndaýyna arnalǵan ózim­niń «Kaze» atty kompozısııam elordalyq tyńdarman nazaryna usynyldy. Sonymen qatar, keshte eýropalyq klassıkterdiń týyndylary – Sezar Franktyń Lıa major sonatasy, Frıs Kreıslerdiń Kirispesi men Allegrosy, I.S.Bah­tyń №1 sol mınor sonata­sy oryndaldy. Sondaı-aq, qazaqtyń kórnekti kompozıtory Muqan Tólebaevtyń «Poema» atty kame­ralyq-aspaptyq shyǵarmasyn óz naqyshynda jetkizýge tyrysyp baqtym. – Koıchı Kıshı dep esi­min aıryqsha bólip aıtyp otyr­ǵanyńyzǵa qaraǵanda, ol kisiniń japon halqyna sińirgen eńbegi orasan zor bolsa kerek-ti? – Tarıhqa sál shegine kóz júgirtsek, kompozıtor Koıchı Kıshı 1920 jyldary Eýropaǵa baryp, mýzykanyń batysqa tán baǵytyn meńgerýge bet alǵan alǵashqy japondyq mýzykanttyń biri bolyp tabylady. Onyń je­ke týyndylary ózi basqarǵan Ber­lınniń fılarmonııalyq or­kestri súıemeldeýimen oryndalyp otyrǵan. Al kompozıtordyń «Aıdahar bıi» bir mezgilde únde­setin ekpindi ári alýan saryndy kompozısııa sanalady. Ol jurtqa eski Japonııanyń atmosferasyn jetkizedi. – Al ózińiz ónerdiń osy túri boıynsha qaı janrdaǵy shyǵar­malardy oryndaısyz? – Men negizinen klassıkalyq hám barokkolyq skrıpkany meń­gergen janmyn. Biraq, zamanaýı úlgini jatsynbaımyn. Jekelegen konsertterim Londondaǵy Vıgmor-holl, Parıjdegi «Pleıel» zaly, Tokıolyq opera, Mılandaǵy Verdı zaly, Karlo Felıche teatry, Amsterdamdaǵy Konsertgebaý, Sankt-Peterbýrgtik fılarmonııa jáne basqa da kóptegen bedeldi sahnalarda orasan zor tabyspen ótken edi. Ishki túısik pen mýzykalyq aspaptyń bir ıdeıaǵa jumyla qyz­met etip ketýin sheber kelistire alý aspapshy úshin ońaı sharýa emes. О́z oryndaýymda kóbine-kóp soǵan mán beremin... Al «Astana Opera» ǵımaratynyń ǵajaıyp sáýleti men mundaǵy ótetin qyzyqty kon­serttik baǵdarlamalarǵa kelsek, maǵan erekshe áser qaldyrdy. Ke­remet sezimge bólegen jarqyn júz­d­esýlerdiń ózi ne turady? – Astanaǵa alǵash ret taban tirep otyrsyz ba? – «Men buǵan deıin Qazaqstanda 2009 jyly bolǵanmyn, ıaǵnı maǵan bul jer sonshalyq jat, bolmasa beıtanys dep aıta almaımyn. Álem kartasy arqyly bilýimshe, Qazaqstan jer kólemi jaǵynan alǵanda, oǵan bes Fransııa syıyp ketetin kórinedi. Sondyqtan, mundaı ulan-ǵaıyr úlken memleketke kelip, óner kórsetý árbir óner ada­mynyń asqaq armany bolsa kerek. Meniń osy maqsatqa qolym erterek jetkeni úshin qýanamyn. Osyǵan oraı gastroldik saparymnan jańa áserler kútemin. Mundaǵy mýzykaǵa jany qushtar jurtshylyqqa kesh barysynda japondyq mýzykamen qatar qazaqtyń áýenin de áýeletkim keledi». – Skrıpkanyń jeke oryndaý­yna arnalǵan biregeı «Kaze» kom­pozısııasy týraly qysqasha aıtyp beresiz be? – Qysqa tujyrymdaǵanda, bul – Japonııa men Qazaqstannyń dástúrli án­deriniń saryny negi­zinde týǵan meniń qııalymdaǵy dúnıe. «Kaze» japon tilinde «jel» degen uǵymdy bildiredi. Álginde Astanany osydan biraz jyldar buryn kórgenimdi aıttym. Sol saparymda osyndaǵy órekpı soqqan qatty jel esimde qalyp qoıypty, sodan keıin aýa­nyń elementi baılanystyrǵan qos memleket jaıynda bir týyn­dy shyǵarǵym kelgen edi. Qazaq­stan­dyq kórermenmen kezdesetin kúndi taǵatsyzdana kútýimniń se­bebi sodan, olardyń da mýzy­kanyń ǵajaıyp záý bıigine ózimmen birge samǵaýyn tileımin. – Skrıpkashyǵa qoıylatyn eń basty talap ne dep oılaısyz? – Mýzyka ónerinde biz ben siz dep arajikti ajyrata aıtarlyqtaı aıyrmashylyq joq. Bárimizge qoıylatyn talap ortaq dep sanaımyz. Áýeli óz kásibińe degen súıispenshilik pen jaýapkershilik bolmaı, jaqsy nátıjelerge jetý qıyn. Soǵan qosa tabysqa kenelýdiń taǵy bir syry – erinbeı eńbektenýde dep túsinemin. Iаǵnı Qudaı bergen talantty bilimmen shegelegen abzal. Sol úshin óz basym ómirdiń qanshama synynan óttim. Londondyq Koroldiktiń mýzyka akademııasynyń, Ońtústik Kalıfornııa ýnıversıtetiniń, Tokıodaǵy ásem óner men mýzyka ulttyq ýnıversıtetiniń tú­legimin jáne Londondyq ýnı­ver­sıtettiń magıstrimin. Kóptegen halyqaralyq baıqaýlarǵa qa­tysyp, laýreat atandym. So­nyń ishinde Tokıodaǵy ha­lyq­aralyq mý­zykalyq, Parıj­degi M.Long jáne J.Tıbo atyn­daǵy baıqaýlardy, To­kıo­daǵy «Stradıvarıýs» jáne bas­qalaryn aıryqsha ataǵym ke­ledi. Ulybrıtanııa men Eý­ropa­nyń áıgili orkestrlerimen jıi óner kórsetýime týra keldi, solardyń ishinen Londonnyń fı­larmonııalyq, Shotlandııanyń kameralyq, Edınbýrgtiń, Kelnniń akademııalyq, Ulybrıtanııanyń kameralyq, Aǵartý zamanynyń orkestrlerin atap ótken oryndy. Bir sózben aıtqanda, bizde bir sát te damyldaýǵa ýaqyt joq. Jáne mundaǵy tirshilikten ómi­rińdi túbegeıli bólip eshqaıda kete almaı­syń. О́ıtkeni, ol – ózim tańdaǵan álem ǵoı. Qarshyǵa KÚLEN. ASTANA.