Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saryaǵash aýdanynyń Abaı aýylynda Eshan atany eske túsirýge arnalǵan jıyn bolyp ótti. Shara barysynda aty búkil ońtústik óńirine tanymal din qaıratkeri, emshi, kóripkel bolǵan áýlıeniń ómir jolyn sıpattaıtyn kórme qoıyldy. Keıin «Eshan» atanyp ketetin Ishan Shadmanqojauly 1833 jyly Tashkent mańyndaǵy qazaq aýyldarynyń birinde dúnıege kelgen. Jasynan dinı saýatty bolǵan. Zamanyndaǵy asa joǵary bilimdi ustazdarǵa shákirttik jasap, arnaıy dáris alǵan. Dinge aıryqsha berilgeni sondaı, 1600 kún jer asty meshitinde turyp, Allaǵa minájat etken. Al orazany ómir boıy úzbegen. Kóbinese jemis-jıdek, kókónispen qorektengen, et jemegen. Osydan keıin «et jemes Eshan ata» atanyp ketken. 1866 jyly Keles óńiriniń ıgi jaqsylary Ishan atany ortalaryna aldyryp, elde bas-kóz bolýǵa qolqa salady. Keles ózeniniń jaǵasynan aq qanatty kıiz úı tigip berip, barlyq jaǵdaıyn jasaǵan. Osyǵan oraı áýlıe ata jergilikti halyqty alǵash ret eginshilikke, baǵbandyq pen saýda-sattyqqa baýlyǵan. Qanshama baý-baqsha ekkizgen. Buǵan qosa jurtty jol, kópir, turǵyn úı salýǵa úıretip, otyryqshyldyqqa beıimdegen. Sol eńbeginiń nátıjesinde bir jyldyń ishinde osy alaptan qazirgi Abaı aýyly irge kótergen. Bul eldi meken 1934 jylǵa deıin óziniń negizin qalaýshy qaıratkerdiń esimimen «Ishan bazar» dep atalyp keldi. Sonyń yńǵaıymen óńirdegi jamaǵat áli kúnge deıin aýyldy aýyz eki tilde «Abaı bazar» dep te atap jatady. Qalaı degende de, bul óńirdiń jurtshylyǵy ózderiniń ata-babalarynyń erterek otyryqshy elge aınalyp, dıqanshylyqty kásip ete bastaǵandary úshin atalmysh tulǵaǵa qaryzdar. Eshan atanyń emshilik qasıetiniń ózi bir tóbe. Onyń qasıda oqýyn meńgerý arqyly jasaıtyn shıpasynyń syryn áli kúnge deıin eshkim túsindirip bere alǵan emes. Osynyń bári bilimmen, ilimmen kelse kerek. Bir ǵajaby, 1867-1882 jyldarda búkil Túrkistan ólkesin ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda ustaǵan general-gýbernator Konstantın Kaýfmanǵa ıslamdy moıyndatyp, musylman dinin qabyldatqan da osy «et jemes Eshan ata» eken. Sol áýlıe kisiniń jurtqa jasaǵan qaıyrymdylyǵy da halyqtyń jadynda. Ol Keles óńirinde bir mezgilde 3000 adam namaz oqı alatyn 6 kúmbezdi meshit saldyrtqan. О́kinishke qaraı, ol quthana keńes kezeńinde qoldan buzdyrylǵan. Qýanarlyǵy sol, 1978 jyly namazhan jamaǵattyń bastamasymen burynǵydan góri shaǵynyraq «Eshan baba» meshiti qalpyna keltirildi. – Eshan ata Haqqa qyzmet etýdi halyqqa qyzmet etý dep bildi. Hanafı mazhabynyń basty qaǵıdattaryn saqtaı otyryp, jartylaı kóshpeli halyqtyń ıslam talaptaryna sáıkes musylmanshylyqty ustanýyna tıimdi aqyl-keńesterin berdi. Sonyń nátıjesi men sharapaty bolar, ońtústik óńirindegi halyq búginde «álimsaqtan beri musylmanbyz» dep yntymaq, birlikte bir-birine dos-baýyr bolyp ósip-ónip jatyr, – deıdi jýrnalıst Ońǵar Isaev.
Jeńisbek SERIKULY.
Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saryaǵash aýdany.