Áleýmettik qamsyzdandyrýdy damytýdaǵy aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardyń róli

Táýelsizdik jyldary Qazaqstanda áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń strategııalyq baǵyttaryn júzege asyrý nátıjeleri elimizdiń áleýmettik qorǵaý júıesin ozyq áleýmettik progress modeline ótýiniń ózektiligin jáne mańyzdylyǵyn kórsetti. Kez kelgen memleket áleýmettik salany damytýdyń tıimdi modelin qurýǵa tyrysady jáne memlekettiń básekege qabilettiliginiń mańyzdy kórsetkishteriniń biri – sol eldiń joǵary ómir súrý standarttarynyń qarqyndy damýy bolyp tabylady. Laıyqty ómir súrýdi qoldaýǵa qajetti qoǵam damýynyń sharttary árbir adamnyń óziniń fızıologııalyq, áleýmettik jáne rýhanı qajettilikterin qanaǵattandyrý múmkindikteri qandaı da bir kólemde áleýmettik qamsyzdandyrý júıesimen tyǵyz baılanysty. Qazaqstanda qurylǵan áleý­mettik qorǵaý modeli eńbek qaty­nastary salasyndaǵy áleýmettik kepildikterdi júzege asyrýdy, ónimdi eńbekpen qamtýdy yntalandyrýdy, mindetti áleýmettik saqtandyrýdy, halyqtyń az qamtylǵan toptaryn áleýmettik qoldaýdy, turǵyndarǵa qajetti áleýmettik qyzmetterdi berýdi qamtamasyz etedi. Búginde elimiz halyqqa qyzmet kórsetý úshin qoldanylatyn aq­­­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­­nologııalar (AKT) salasyn­da naqty jetistikterge qol jet­kiz­di. Elek­trondy úkimetti damytý deńgeıi jónindegi BUU reıtıngisiniń 2014 jylǵy qory­tyndysy boıynsha 193 mem­lekettiń ishinde Qazaqstan 28 oryn­dy ıelendi jáne elektrondy úkimetti damytýǵa arnalǵan BUU Jahandyq forýmy 2014 jyl­dyń qazan aıynda bizdiń eli­mizde ótkizildi. Sondyqtan, Halyqaralyq áleý­mettik qamsyzdandyrý qa­ý­y­m­­dastyǵynyń (HÁQQ), Den­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń jáne «Mem­lekettik áleýmettik saqtan­dy­rý qory» AQ bastamasymen As­tana qalasynyń Táýelsizdik saraıynda bıylǵy jylǵy qyr­kúıek aıynyń basynda «Áleý­mettik qamsyzdandyrýdyń maq­sattaryna jetýdegi AKT sala­synyń standarttary men bir­yńǵaı sheshimderin qabyldaý joldary» taqyrybynda áleý­mettik qamsyzdandyrý sala­syndaǵy aqparattyq jáne kom­mýnıkasııalyq tehnologııalar boıynsha HÁQQ XIV halyqaralyq konferensııasy ótkizilýi zańdy. HÁQQ músheleriniń áleý­mettik qamsyzdandyrýdy uıym­dastyrýdyń aldynda turǵan asa mańyzdy máselelerdi joǵary deńgeıde talqylaýǵa jáne táji­rıbe almasýǵa múmkindik alatyn osyndaı jahandyq forým áleýmettik qamsyzdandyrý salasynyń mamandary úshin mańyzdy baǵyt bolatyny anyq. Múshe uıymdarǵa ǵana ót­ki­zilgen mundaı pikir almasý alańdary ózderiniń kásibı bilimderin keńeıtýge kelgen qatysýshylardyń joǵary baǵa­syna ıe boldy. Zamanaýı AKT qoldaný ar­qyly memlekettik qyzmetterdi kórsetý standarttaryn engizý jónindegi HÁQQ nusqaýlyqtary Qazaqstanda da keńinen qol­da­nylýda, sondyqtan da konferensııany bizde ótkizý uıǵaryldy. Alqaly basqosýǵa álemniń 50 elinen 300-ge jýyq adam keldi. Onyń jumysyna qatysýshylardyń ishinde Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Memlekettik hatshysy, Parlament depýtattary, memlekettik organdar men uı­ym­dardyń jetekshileri, AKT jónindegi menedjerler men sarapshylar, HÁQQ basshylary men múshe uıymdardyń aǵa personaldary, sonymen qatar halyqaralyq uıymdardan delegattar men táýelsiz sarapshylar boldy. Aýqymdy jıynda áleýmettik baǵdarlamalardy ázirleý kezin­de AKT sheshimderiniń maqsat­tary men qaǵıdattary sııaq­ty mańyzdy máseleler, áleý­mettik qamsyzdandyrý sala­syn­­daǵy baǵdarlamalyq qam­syz­dandyrýdyń korporatıvtik jáne iri aýqymdy júıelerin qol­danýdaǵy aǵymdaǵy tájirıbeler talqylandy. Álemniń kóptegen elderindegi AKT korporatıvtik qoldaný naqty úderisterdi avtomattandyryp qana qoımaı, sonymen birge operasııalar men qyzmetterdi tolyqtaı ózger­tý­di júzege asyrýǵa múm­kin­dik berdi. Sonymen qa­tar, teh­nologııalardyń jo­ǵa­ry qar­qynmen damýy uıym­dar­­dyń aldyna kúrdeli min­detterdi de qoıdy. Mysaly, stan­dart­talǵan sheshimderdiń kóp­rettik qoldanylýyn júzege asy­rý­dyń bazalyq tehnologııalary halyqtyń qajettilikteriniń ar­týy nátıjesinde týyndaıtyn mindettermen toǵysty. Qol­da­­nystaǵy tehnologııalardyń qar­qyndy damýyn eskere otyryp, búginde áleýmettik qam­syzdandyrý uıymdary qajetti talaptarǵa jaýap bere alatyn, sonymen birge quny qoljetimdi jáne táýekel deńgeıi qolaıly AKT-júıeleriniń laıyqty ádis-tásilderin izdestirý maqsatynda jumys atqarýda. Konferensııa barysynda my­nadaı máseleler boıynsha aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalar jónindegi HÁQQ basshylyǵynyń: áleýmettik qam­syzdandyrýdyń maqsaty úshin negizgi derekterdi basqarý; áleýmettik qamsyzdandyrý sala­syndaǵy AKT bazasynda ha­lyqaralyq kelisimderdi oryn­daýǵa qatysty jańa eki bólimi talqylandy. Atalǵan bólimder halyq­ara­lyq ozyq tájirıbelerdi es­kere otyryp, áleýmettik qam­syzdandyrýdy uıymdastyrý úshin biryńǵaı sheshimderdi ázirleýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Mysaly, áleýmettik qam­­syzdandyrý, onyń ishinde, mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshylardyń derbes derekterin qorǵaý, sondaı-aq azamattar basqa elderge kóshken kezde olarǵa zeınetaqy men jár­demaqy tóleý máseleleri qa­raldy. Konferensııaǵa shet­el­dik qatysýshylar «Qazaq­stan­daǵy aqparattyq-kommý­nı­ka­sııalyq tehnologııalar» kór­mesin tamashalaǵannan keıin óz sózderinde AKT salasyndaǵy jet­ken jetistikter men nátı­je­lerden alǵan áserlerimen bólisti. Kórmede Qazaqstandaǵy mem­lekettik organdar men uıym­dardyń aqparattyq júıeleri (AJ) onlaın-rejimde kórsetildi. Konferensııada qonaqtardyń eń kóp tamashalaǵany respýblıkamyzda alǵash ret jasalǵan Kinect sensorly beıne-stendi bol­dy, onda qoldanýshy adam qozǵalys arqyly baǵdarlamalyq qamsyzdandyrýmen jumys isteı alady. Sharaǵa qatysýshylar Qazaqstan azamatynyń múshel jas aralyǵy boıynsha (bala, jigit/qyz, azamat/azamatsha, aǵa/apa, ata/áje) barlyq ómirindegi áleýmettik qyzmetter týraly aqparat aldy. Ekranda árbir ómirlik kezeńde halyqqa kórsetiletin qyzmetter týraly aqparattyq júıeler kórsetiledi. HÁQQ prezıdenti Errol Frank Stýve Qazaqstannyń áleý­mettik qamsyzdandyrýdaǵy jetken jetistikterin, onyń ishinde áleýmettik salaǵa AKT engizý bo­ıyn­sha baǵdarlamalardy erekshe atap ótti. Qazaqstanda bastalǵan áleýmettik qamsyzdandyrý qyz­metterin mobıldik qosymshalar arqyly paıdalaný konferen­sııada talqylanǵan basty má­selelerdiń biri boldy. Halyqqa qyzmet kórsetýde jańa tehnologııalardy qoldaný áleýmettik qamsyzdandyrýdyń evolıýsııalyq damýynda basty ról atqarady jáne el azamattaryn osyndaı qyzmettermen keńinen qamtymaq. HÁQQ bas hatshysy Hans-Horst Konkolevskı áleýmettik sala­daǵy AKT damýyndaǵy Qa­zaq­­stannyń jetken jetis­tikterin joǵary baǵalady. Onyń pikiri boıynsha, Astanada ótken kon­ferensııa qaýymdastyq tarı­hyndaǵy erekshe oqıǵaǵa aınaldy. Konferensııanyń negizgi qorytyndysy qaýymdastyqqa múshe elder arasyndaǵy keli­simder aıasynda ártúrli elderdegi AKT júıeleriniń qaýipsizdigi men úılesimdiligi máselelerine basty nazar aýdaryldy jáne negizgi derekterdi basqarý jó­nindegi qaýym­dastyqtyń eki ja­ńa bas­shylyǵynyń qabyl­danýy boldy. Aqparattyq tehnologııa­lar­dyń jahandanýy qoǵamdy ózgertti, oǵan qoıylatyn talaptar burynǵydan da artýda. Kórsetilgen osyndaı ózgerister halyqqa qyzmet kórsetýdiń jańa modelderine ótýdi aıqyndady. Qoǵamdyq ózgeristerge jaý­a­p retinde áleýmettik qam­syz­­­­­dan­dyrý uıymdary júıe­ler­­di jańǵyrtý boıynsha óz­de­riniń kúshterin biriktirýi qa­jet. Bul rette, áleýmettik qor­­ǵaý sa­lasyndaǵy aqparattyq teh­nologııalardyń kómegimen be­riletin qyzmetter kórsetý múm­kindiginiń artýyn eskergen óte ma­ńyzdy. Mundaı múmkindikter ınfraqurylym, sapa, qarjylyq qoljetimdilik sııaqty negizgi faktorlar eskerile otyryp, res­pýblıka turǵyndary úshin aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalardyń qoljetimdiligimen sıpattalady. Qazaqstandaǵy zamanaýı aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalardyń qarqyndy damýymen jáne qoldanylýymen sharttalǵan qoǵamdyq ómirdegi ekonomıkalyq, áleýmettik-saıası jáne rýhanı ózgerister qoǵamdy aqparattandyrýǵa – damýdyń jańa kezeńine qaraı qadam basýyn bildiredi. Halyqty áleýmettik qorǵaý salasynda ınnovasııalyq teh­nologııalardyń odan ári damýy qoǵam damýynyń turaqtylyǵyn, elimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa, azamattardyń ál-aý­qaty men ómir súrý sapasyn jaq­sartýǵa baǵyttalǵan. Osy­laısha, memlekettik qyzmetter kórsetý salasynda engiziletin barlyq ınnovasııalar, eń aldymen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan 2050 jylǵa deıingi strategııalyq mindetteri aıasyn­da Qazaqstannyń álemniń damy­ǵan 30 eliniń qataryna enýine jeteleıtin halyqtyń qa­jet­tiligine baǵdarlanady. Áleýmettik salada aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy qoldanýda odan ári júrgiziletin reformalar halyqqa barabar jáne ataýly qyzmet kórsetýdegi mindetterdi tabysty sheshýge múmkindik beredi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2011 jylǵy 20 qazandaǵy Jarlyǵymen qazan aıynyń sońǵy jeksenbisinde atalyp ótiletin Áleýmettik qorǵaý júıesi qyzmetkerleriniń de kúni engizilgeni belgili. Osyǵan oraı Qazaqstanda bastalǵan áleýmettik qorǵaý júıesin jańǵyrtý áleý­mettik qorǵaý júıesiniń qyz­metkerlerine erekshe mártebe berilgenin rastady. Búginde el azamattaryn áleýmettik qor­ǵaý­dyń memlekettik júıesinde te­lekommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyndaǵy sońǵy jetistikterdi belsendi túrde en­gizip jáne qoldana otyryp, ha­­lyqqa tıesili barlyq áleý­met­tik kómek túrlerin qysqa mer­zimde resimdeýge daıyn 50 myń­ǵa jýyq qyzmetker eńbek etýde. Sondyqtan, jańa ınteraktıvti quraldardy qarqyndy túrde meńgerýmen baılanysty týyndaıtyn jańa mindetterge qaramastan, áleýmettik qyzmetkerlerdiń ká­sibı mártebesi áli de joǵary. Al olardyń qamqorlyǵymen myń­­daǵan adamnyń máselesi she­shiletindikten, áleýmettik sala qyzmetkerleriniń eńbekteri oń nátıjelerin kórsetýde. Memlekettik organdar men áleýmettik qamsyzdandyrý uı­ym­darynyń qyzmetkerleri ózde­riniń kásibı merekeleri qar­sańynda jetken jańa jetis­tikterine álem­dik saraptama qaýym­das­tyǵyn moıyndatyp qana qoı­maı, sonymen birge azamattar men el arasyndaǵy qatynasty túbirinen jeńildetetin, áleý­mettik qyzmetterdiń sapasy men jedeldigin edáýir ózgertýdi kóz­deıtin jańa mindetter de qoıyp otyr. Áleýmettik qorǵaý júıesiniń qyzmetkerleri Qazaqstan azamattary tarapynan úlken se­nim men qurmetke ıe. Bul salada joǵary deńgeıli kásibı ma­mandar jumys isteıtinin to­lyq senimmen aıta alamyz. Osyn­daı aıtýly kúni barlyq áleý­mettik qyzmetkerlerdi kásibı mere­kelerimen shyn jú­rekten quttyqtaımyn. Marat JÁNIBEKOV, «Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ vıse-prezıdenti.