Vıka men Mısha qazaqsha saırap tur

Meńdiǵara aýdany ortalyǵyndaǵy «Balaýsa» qazaq balabaqshasyna baratyn búldirshinderdiń  70 paıyzy ózge ult ókilderiniń balalary Olesıa Svıbovıch tańerteń qyzy Iýlıanany «Balaýsa» balabaqsha­syna ákelip, odan ári jumysqa ketedi. Balabaqshanyń tóbesi kó­rin­gen soń-aq qyzy byldyrlap qa­zaq­sha sóıleı bastaıdy.  Úıde stol ba­synda otyrǵanda da Iýlıana ata-anasyna  «mama, papanyń » ornyna «apaı» dep qalatyny bar. Al­ǵash­qy kezde  oǵan úıdegilerdiń bári de ishegi qata kúlip júrdi. Keıinnen  balanyń qazaqsha  sóılegenine qu­la­ǵy úırenip, qaıta oǵan ózderi de qazaqsha jaýap qaıtarýǵa tyry­sady. Úsh jastaǵy Iýlıana óziniń «Altyn kún» tobynda ekenin de úıde aıtyp otyrady. Balabaqshaǵa kirisimen búl­dir­shinder tárbıeshilerine qazaq­sha amandasady. Tárbıeshiler de  olardy «Sálámatsyń ba?» dep qarsy alady. Balabaqsha tabal­dyryǵynan bastap, olar oı­naı­tyn, demalatyn, tamaq­tana­tyn ból­melerdiń barlyǵy da qazaq tilinde bezendirilgen. Balabaq­sha tárbıeshileriniń barlyǵy da qa­zaq tildi, qarym-qatynas, balalarmen jumys,  barlyǵy da qazaqsha júredi. – Men qyzymdy qazaq tildi balabaqshaǵa bergenime ókinbeı­min. О́ıtkeni, men balanyń bola­shaǵyn kóbirek oılaımyn. Qazaq­standa  memlekettik tildi bilmegen adam keleshekte  elimizdiń to­lyq­qandy  azamaty bola almaı­dy. Bul qazaq tilin bilmeseń Qa­zaqstanda tura almaısyń degen sóz emes, árıne. Balam bola­shaq­ta memlekettik tildi saırap, bilip tursa jaman ba? Ol qandaı jumysqa bolsa da irkilmeı kirisetin bolady. Sonymen qatar eliniń patrıoty bolyp óssin degen de tilegim bar, – deıdi Olesıa Svıbovıch. Meńdiǵara aýdany ortaly­ǵyn­daǵy «Balaýsa» balabaqsha­synda búginde 8 top bar. Sonyń bireýi ǵana oryssha, al qalǵan jeti topta tárbıe qazaq tilinde júr­giziledi. Al ondaǵy búldir­shin­derdiń  70 paıyzǵa jýy­ǵy  qazaq emes, ózge  ult ókil­deri­niń balalary. 90-shy jyldary ob­lys­tyń ózge shalǵaılary sııaqty Meńdiǵara aýdanynda da balabaq­shalar jabylyp qalǵan bola­tyn. Ju­myssyzdyq jaılap, áıel­der­diń  kópshiligi úıde otyrǵan­dyq­tan, balabaqsha ornyna kele qoı­mady. Qazir aýyldaǵylardyń áleý­mettik turmysy  áldeqaıda jaqsarǵan.  Qar­­manǵan  janǵa jumys ta joq emes. Aýyldy jerde «alma pis, aýzyma tús» dep, eńsesin  tómen salyp, eshkim qarap otyrmaıdy. Al sábıin balabaqshaǵa bermeı, jumys isteý, úıden uzap shyǵý  múmkin emes. Osydan tórt jyl buryn aýdan basshylary  bıýdjet qorjynyn qaǵystyryp, burynǵy qırap qalǵan balabaqsha ǵımara­tyn qalpyna keltirdi. Burynǵy balabaqshany ta­nymastaı etip jóndep, daıyn etkennen keıin ondaǵy tárbıe qaı tilde júrý kerek degen suraq tur­dy. Al Meńdiǵara tarıhynda  qazaq tildi balabaqsha bolǵan emes. «Biz orys bola turyp, qalaı­sha  balalarymyzdy qazaq  bala- baq­shasyna berýimiz kerek? Biz­diń quqymyz aıaqqa taptaldy» degendi aıtqandar bolmaı qalǵan joq. Biraq  ata-analarǵa  bala­lary­myz memlekettik tildi bilýi úshin isti balabaqshadan bas­taýy­myz kerek degen túsinik ju­mysyn júrgizgennen keıin, olar­dyń basym kópshiligi  balalaryn qazaq toptaryna ózderi ákelip tapsyrdy», – deıdi Meńdiǵara aý­dany ákiminiń orynbasary Sáń­kibaı Kıikbaev. Meńdiǵara – Qostanaı obly­sy óńirindegi jerdiń sulýy. To­py­raǵy qunarly, qaıyńy men qara­ǵaıyn, móldiregen kólderin  jer­d­iń jannaty dersiń.  «Túlki terisinen, úki júninen jazady» degen ǵoı qazekem. Aldyńǵy ǵasyrda Re­seıden qara shekpendiler toǵy­tylǵanda ózimizdiń aǵa­ıyn Meńdi­ǵaradaǵy ata qony­synan shól-shóleıt jerlerge yǵys­tyrylǵan ǵoı.  Meńdiǵara­nyń dál ortaly­ǵyn­da  salyn­ǵa­nyna  ǵasyrdan asyp ketken, sán-sáýleti kelisken shirkeýdiń ózi istiń dál osylaı bolǵanynan habar bergendeı. Al Keńes Odaǵy jyldarynda bul seloda negizinen  ózge ult ókilderi tur­dy, al aýdan jáne ondaǵy sha­rýashylyqtar bas­shylyǵyna  jer­gilikti ult ókil­derin qoımaı­tyn­dyǵy týraly ja­zylmaǵan zań «jumys istedi». Mine, endi osyndaı  «tarı­hy» bar aýdan ortalyǵynda  qa­zaq jerin syrtqy jaýlardan qor­ǵaǵan Tursynbaı batyrdyń  aýyzdyǵy­men alysqan  tul­pary­nyń ús­tin­de, naızasyn qolyna qysa usta­ǵan eskertkishi orna­tyl­dy. Elimiz Táýelsizdigin alǵa­ly aýdan óńi­rinde tuńǵysh or­natylǵan eńseli eskertkish te osy. Al Táýel­siz­diktiń  jemisi – «Balaýsa» balabaqshasy  bola­shaq­qa eskertkish. – Búldirshinder tildi tez úırenedi. Balalarǵa arnalǵan sha­ǵyn óleńderdi kóp úıretemiz. Vıka, Mısha, qane,  Aıaz ata týraly taqpaqty aıtyp berińdershi! – Tárbıeshi  Gúlzeınep  Hasenova apaıy suraǵan  óleńdi Vıktorııa Shteıner degen úsh jastaǵy  qyz bala aıta jóneldi. Tilinde múkis bilinbeıdi. Oǵan Mısha Ivahnenko ilesti. – Bizdiń balabaqshada  tárbıe jumysynyń barlyǵy qazaq tilinde júrgenimen, ózge tildi shettetýge jol berilip otyrǵan joq. Bizdiń baǵytymyz – úsh tuǵyrly tildi qalyptastyrý. Sondyqtan bala­lar­ǵa  aptasyna  eki ret aǵyl­­shyn jáne orys tilderi oqyty­lady. Mamandarymyzdy oblys­taǵy  pedagogıka kolledjderi men Qos­tanaı pedagogıka ıns­tıtýty tú­lek­terinen jasaqtap aldyq. Ujym­nyń barlyǵy derlik jastar. Olar­ǵa degen senimim zor, – deıdi balabaqsha meń­gerýshisi  Oldaı Sú­leımenova. Meńdiǵara aýylynda bala- baqsha kezeginde turǵandar áli de  jetkilikti. Aýdan ákimi Bazyl Ja­qypov 2011 jyly  taǵy bir  mektepke deıingi mekemeniń qal­pyna keltiriletindigin  aıtty. Al onda da tárbıe jumysynyń memlekettik tilde júretindigi basy ashyq másele bolyp otyr. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı oblysy, Meńdiǵara aýdany.