Sol qaıystaı qara bala qaıda eken? Qaıda júr eken? Búginde boıy ósip, buǵanasy qatyp, nán jigit bolǵan shyǵar. El táýelsizdigimen birge eseıip, erjetip, at jalyn tartyp mingen shyǵar...
...Iá, bul sonaý 2001 jyl edi. Kúntizbede – jeltoqsan aıy. Táýelsizdik merekesi qarsańyndaǵy qarbalas kúnderdiń biri. Bir kezde Qasym aqyn jyrǵa qosqan Oral qalasyndaǵy Dostyq dańǵylyn (Qasymnyń zamanynda ol Sovet kóshesi dep atalatyn) kezip kele jatqan edim. Jolshybaı osy dańǵyldyń boıynda ornalasqan Batys Qazaqstan oblysy boıynsha Quqyqtyq statıstıka jáne aqparat ortalyǵynyń ǵımaratyna, osy ortalyqtyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Prokýratýrasynyń úzdigi Baqtııar Baımyrzaǵa soǵa ketkendi jón kórdim. Mundaǵy maqsat – ony táýelsizdiktiń on jyldyq merekesimen quttyqtap shyǵý bolatyn.
Qabyldaý bólmesine engenimde, baldyrǵandarǵa arnalǵan sý jańa velosıped kózime ottaı basyldy. Jarqyrap tur. Bastyqtyń kabınetine aıaq basqanym sol edi, qashan da elgezek, kishipeıil, júzi jarqyn da jaıdary ortalyq basshysy Baqtııar Jaqsyǵalıuly ornynan ushyp túregelip, qol alysyp amandasty.
– О́te jaqsy keldińiz. Bas gazetimizdiń ókilin mundaıda izdesek taba almaspyz. Másele mynada. Ujymda eńbek etip júrgen ata-analarǵa táýelsizdik alǵan jyly dúnıege kelgen perzentteri bar-joq ekendigi jóninde saýal salǵanbyz. Qyzmetkerimiz Aıman Ońaevanyń uly Ernar 1991 jyly dúnıege kelgen bolyp shyqty. Mine, sol balaǵa velosıped syılaǵaly otyrmyz, – dedi ol.
... Qara balanyń qýanyshynda shek bolǵan joq, árıne. Júzi alaýlap, kózi kúlim qaǵyp, sý jańa velosıpedtiń bel temirin sıpaı berdi. Rahmet, aǵa deýdi de umytqan joq. Osy bir jaǵymdy jáıt jóninde gazetimizge «Berseń balaǵa ber, aıtyp júredi» degen keńeıtilgen aqparat jarııalaǵan edik.
Keshegi kúngi úlken oljam arada on jyl ótken soń sol qara balany taýyp alyp kezdesip, áńgimeleskenim dep bilemin. Taralyp ósipti. Janaryndaǵy baıaǵy uıań da uıalshaq, baldáýren balalyqtyń alańsyz da aıshyqty izderi aqylǵa oryn bere bastaǵany baıqalady. Ernar qazir Jáńgir han atyndaǵy agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtettiń máshıne jasaý fakýltetinde oqyp júr eken. Ol memlekettik grant ıegeri, ári oqý úzdigi bolyp shyqty. Budan keıingi áńgime onymen suraq-jaýap túrinde órbidi.
– Ernar, osydan on jyl buryn saǵan Baqtııar aǵań velosıped syılaǵan kezde qandaı kóńil-kúıde bolyp ediń?
– Shynymdy aıtqanda, ol kisi meniń oıymdaǵy balalyq arman-tilegimdi dóp basty. Shirkin, bir jaqsy velosıpedim bolsa dep oılaýshy edim. Alaıda bul oıymdy ákem Maratqa da, anam Aımanǵa da aıtpaı, ishimde saqtap keldim. Biz otbasynda bir qyz, eki ul tárbıelenip óstik. Men solardyń kenjesimin. Atalǵan syılyqty syndyrmaı uqypty paıdalanýǵa tyrystym. Ony bes-alty jyldaı teptim.
– Táýelsizdikpen bir jyly dúnıege kelgen tólsiń sen, Ernar. Bul jóninde ne aıtar ediń?
– Ata-babalarymyz ǵasyrlar boıy armandap kelgen táýelsizdiktiń aq tańy atqan jyly dúnıege kelgenim úshin, árıne, ózimdi sheksiz baqytty sanaımyn. Ári bizdermen birge táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhy bastalady eken. Bul ekeýi bir-birimen úndes, maǵynalas, ajyraǵysyz uǵymdar dep sanaımyn. Oılap qarasam, taǵy bir otyz jyl ótken soń táýelsizdiktiń elý jyldyǵy atalyp óter tusta biz de elýge keledi ekenbiz. Osyndaı bolashaqqa barlaý men úshin úlken oı týǵyzady. Iаǵnı, bizdiń urpaqqa, onyń mańdaıyna táýelsizdikti tuǵyrly, baıandy etý mindeti jazylǵan dep túsinemin. Endi bir bes jylda biz sekildi táýelsizdik tustastary qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasyna belseńdi túrde aralasa bastaıdy. Bizdiń ómirimizdiń máni de, sáni de táýelsizdik. Biz soǵan qyzmet jasaýǵa jaraı alsaq, táýelsizdik tustastary retindegi bir paryzymyzdyń ótelgeni bolmaq. Qazirgi stýdenttik shaq sol uly isterge ázirlik, alǵashqy baspaldaq, ilim-bilimmen jan-jaqty qarýlaný kezeńi degen oıdamyn.
Bizdiń búgingi keıipkerimiz Ernar Ońaevtyń oıy ornyqty, pikiri baıypty. Onyń búgingi maqsaty – ketigin taýyp, táýelsizdiktiń bir kirpishi bolyp qalaný. Ol óziniń barlyq jetistikteri men tabystaryn tek táýelsizdikke ǵana arnaýdy murat tutatynyn jetkizdi. Táýelsizdik urpaqtaryna jan-jaqtylyq, sergektik, salamatty ómir salty jarasar bolar. Osy oraıda Ernardyń bala kezinen beri sportpen shuǵyldanyp, tıisti nátıjelerge jetip kele jatqany da súısindiredi. Ásirese, ol fýtbol men hokkeı dese ishken asyn jerge qoıady. Ol ótken jyly, táýelsizdiktiń on toǵyz jyldyǵy qarsańynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Qazaqstan stýdentteri Alıansy respýblıkalyq stýdenttik qozǵalysy» uıymdastyrǵan saıysta «Eń úzdik qorǵaýshy» dıplomyn jeńip alypty. Ol – fýtboldan ýnıversıtettegi stýdentterdiń qurama komandasynyń múshesi.
Bar bol, qara bala! Iá, sen búginde qara bala emes, jalyn atqan jıyrmadaǵy jas jigit ekensiń-aý. Aldyńnan aq kún týsyn seniń, táýelsizdik tustasy.
Temir QUSAIYN.
Oral.
--------------------------
Sýrette: táýelsizdik tustasy Ernar OŃAEV.
Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV.
* * *
DAÝYS
(Táýelsizdik týraly oı)
Táýelsizdik bizge ońaı kelgen joq,
Atalarym ony qoldan bergen joq.
Otan úshin qurban bolǵan bozdaqtar,
El esinde deımiz olar ólgen joq.
Shýaq shashqan ashyq aspan kúnimiz,
Tátti uıqy, tynysh jáne túnimiz.
Keshe ǵana bodan bolsaq basqa elge,
Búgin mine irilerdiń birimiz!
Shekaraǵa qadamyz da qaǵyldy,
Polıgony Semeıimniń jabyldy.
Bar baılyǵy qazaǵymnyń joǵalǵan,
Táýelsizdik alǵannan soń tabyldy.
Qazaqstan, ózge elmen teń isiń,
Jasaýdamyz kóp eldermen kelisim.
Bekerge erler qurban bolyp ketken joq,
Sol kúrester berdi búgin jemisin!
Alaýym bar eshkim ony sóndirmes,
Bul ǵalamda Qazaq elin kim bilmes!
Qonaqjaıly, qazynaly, aýqatty,
Qazaqstan eline eshkim teń kelmes!
Altyn ordam aq besigim Astanam,
Kózdi tartar ádemisiń jas qalam!
Otanymdy kúlli álemge tanytqan,
Kók baıraqty bıik ustap, shattanam!
Elim tynysh, jaqsy ómir súreıik,
Jerimizdi aman basyp júreıik.
Bar adamǵa sálem joldap aıtarym:
Beıbitshilik qasıetin bileıik!
Merýert BARMAQOVA, Kýrchatov qalasyndaǵy №1 qazaq orta mektebiniń 11-shi synyp oqýshysy.
Shyǵys Qazaqstan oblysy.