Halyq qalaýlylary úmit artady

Keshe Parlament Senaty óziniń jańa jyldan keıingi alǵashqy jalpy otyrysyn ótkizdi. Kún tártibine tórt másele shyǵarylsa, sonyń barlyǵy derlik qoldaý tapty. Otyrysty ashqan sózinde Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev «bıylǵy alǵashqy otyrysty el taǵdyry úshin erekshe mańyzdy másele – Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ókilettigin uzartý týraly bir top depýtattyń usynysyn qaraýdan bastaǵaly otyrmyz»,  dep, atalǵan máselege erekshe toqtaldy. – Elimizdiń qazirgi tańdaǵy barlyq jetistikteri Elbasynyń esimimen tikeleı baılanysty. Tarıh turǵysynan alǵanda az ǵana merzim ishinde Qazaqstan naryq­tyq ekonomıkasy qalyptasqan jáne halyqaralyq qoǵam­das­tyq­ta bıik bedelge ıe qýatty da dáýletti memleketke aınaldy, – dedi Qa­sym-Jomart Kemeluly. – О́r­ken­deýdiń bul modeli «Qazaq­stan joly» dep tanyldy. Prezıdent Nursultan Nazarbaev kóshimizdi bastap, ózi baǵdar bermese, osy model dúnıege kelip, búgingideı tolaǵaı tabystarǵa jol ashylýy múmkin bolmas edi. Bul – búkil álem moıyndaǵan aqıqat. Táýelsiz memlekettiń negizi qalanǵan, aýmaly-tókpeli ke­zeńde Prezıdent Nursultan Nazarbaev asa kórnekti reformator jáne álemdik aýqymdaǵy iri saıasatker retinde búkil álem ge ta­ny­mal boldy. Qazaqstanda batyl da teńdessiz reformalar júzege asty. Qarjy-ekonomıkalyq daǵ­da­rystar eńse­ri­lip, ornyqty saıası júıe túzildi. Sondaı-aq, ult­ara­lyq jáne din­aralyq kelisimdi qamtamasyz etip, azamattyq qo­ǵam quryldy. Tóraǵa osy rette «ómirsheń­di­gin dáleldegen táýelsizdik, báse­kege qabilettilik, jańǵyrtý jáne ıntegrasııa ıdeıalary «uly tul­ǵa­lardy tarıhtyń ózi týdyrady. Alaıda, tarıhty kóshbas­shy­lar­dyń ózderi de jasaıdy» degen aqı­qatty taǵy da rastap bergendigine erekshe den qoıa sóıledi. Elimiz syrtqy saıasaty sala­syn­daǵy ta­bys­tary, eń aldymen, Pre­zıdent qaıratkerliginiń naq­ty kórinisi. Dúnıejúzilik qoǵam­dastyqta Qa­zaq­stan jaýapkershiligi zor memleket retinde belgili. О́zekti halyq­aralyq problemalar boıynsha, meı­li qarýsyzdaný bolsyn, qaýip­siz­dik nemese ıntegrasııa másele­leri bolsyn, bedelimiz bıik, dedi Q.Toqaev. О́tken jyly Qazaqstan TMD-nyń, túrki jáne ıslam álemi­niń ishinde tuń­ǵysh ret Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etý quqyǵyna qol jetkizdi. On bir jyldyq úzilisten keıin Uıym Sammıtiniń Astanada ótkizilýi osy mıssııanyń tabys­ty júzege asqanyn dáleldeı tú­se­di. Astana Deklarasııasynyń qabyldanýynda Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaev sheshýshi ról at­qardy jáne bul onyń álemdegi jo­ǵary bedeliniń kórsetkishi boldy. Parlament depýtattary Kons­tı­týsııaǵa Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń ókilettigin respýb­lıkalyq referendýmda uzar­­tý múmkindigin qarastyratyn ózgeris engizý týraly usynystar aıtyp, sóz sóılegen bolatyn. Osyǵan baılanysty Q.Toqaev Ne­gizgi Zańǵa tıisti ózgeris qa­byl­daý týraly Májilis depýtattarynyń bastama­syn Senat depýtattary biraýyzdan qoldaıtynyna senim bildirdi. Konstıtýsııaǵa ózgeris engizý máselesi boıynsha Prezıdenttiń respýblıkalyq referendým ta­ǵaı­yndaýy týraly Parlament de­pýtattarynyń usynysy boıyn­sha túsinik bere ketken Zańnama jáne quqyqtyq máseleler komı­tetiniń tóraǵasy Berik Imashev osynaý mańyzdy qoǵamdyq-saıası shara­nyń zańdyq negizderine árip­testeriniń nazaryn aýdardy. Depýtat óz sózinde «quqyq teo­rııa­syna sáıkes, tıimdilikke um­tylatyn konstıtýsııalyq erejeler qoǵamda qalyptasqan jaǵdaı men kóńil-kúıdi eskerýi, tipti, oǵan sáıkes bolýy tıis» degendi erekshe atap ótti. Olaı bolsa, qazaq­stan­dyqtar Ata Zańnyń 3-babyna sáıkes, óz tańdaýyn jasap, qu­qyq­tyq sheshim qabyldaı alady. Atalǵan bastamany qoldap sóz sóılegen senatorlar Anatolıı Bashmakov, Muhtar Altyn­baev, Aleksandr Savchenko, Iýrıı Shaı, Mıhaıl Bortnık, Tasbaı Sımambaev, Qýanysh Aıtahanov jáne Baqbergen Dosmanbetov onyń el úshin qanshalyqty ma­ńyz­dy ekendigin jan-jaqty ashyp kórsetti. Keshegi ótpeli ke­zeńniń ótkelegine sheginis ja­sa­ǵan senatorlar bú­gingi tolaǵaı tabystar barysyna da ekpin bere sóıledi. Senator Qýanysh Sul­ta­nov óz sózinde saılaý men referendým – ekeýi de demokratııalyq tásilder ekenin, ekeýiniń de mártebesi bizdiń Kons­tı­týsııa­myz­da, basqa zańdary­myzda kór­setilgenin atap ótti. Prezıdent bekitken jedel ın­novasııalyq-ın­dýstrııalyq baǵ­darlama – bú­kil halyqtyń áleý­met­tik múdde­si­ne jaýap bere alatyn ulttyq ıdeıa dárejesindegi óte iri joba. Biz Prezıdenttiń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzar­tý arqyly ózi­mizdiń áleýmettik-turmystyq qýa­tymyzdy kúsheıte­miz, eldiń birligin órkenıetti maq­satqa, múddege jumyldyramyz, halyq­tyń, qoǵam­nyń sapasyn art­ty­ramyz, bola­sha­ǵymyzǵa degen senimdi turaq­tan­dyryp, jas órken – urpaǵymyzǵa jol ashamyz. Sol úshin de men Prezıdenttiń óki­lettigin 2020 jylǵa deıin uzartý usynysyn qoldaımyn. Sózim jeter jerde osy bir maqsatqa ju­mylýǵa shaqyramyn, dedi Q.Sul­tanov. Al Bolat Jylqyshıev El­ba­synyń bastamasymen qabyl­dan­ǵan baǵdarlamalardyń kóptigin aı­typ, sózin bylaı qorytty: «Qazirgi daǵdarystyq jaǵdaıda elimizge turaqtylyq kerek. Memleketimizdi odan ári nyǵaıtý úshin Nursultan Ábishuly ózi bastaǵan barlyq baǵdarlamany iske asy­rýǵa basshylyq jasaýy tıis. Osy sebepti de Prezıdent ókilettigin uzartý elimiz bolashaǵy úshin asa tıimdi». Nátıjesinde depýtattar Kons­tı­týsııaǵa Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń prezıdenttik ókilettigin respýb­lıkalyq referendýmda uzartý múmkindigi kózdeletin ózgeris engizý máselesi boıynsha Prezı­denttiń respýblıkalyq referendým taǵaıyndaýy týraly usy­nys­ty qoldap, Elbasyna Parlament Úndeýi men Negizgi Zańǵa usy­nylyp otyrǵan ózgeristiń mátinin maquldady. Sondaı-aq kún tártibinde elimiz ben Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy Qa­ryz týraly kelisimdi (Salyqtyq ákimshilendirýdi reformalaý jó­nin­degi joba) ratıfıkasııalaýǵa qatysty zań jobasy qaraldy. Bel­gili bolǵandaı, salyqtyq ákim­shilendirýdi reformalaý jo­ba­sy boıynsha shyǵynnyń so­ma­sy 56,7 mıllıon AQSh dollaryn qu­raıdy. Onyń ishinde 17 mıllıon dollary Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki qaryzy bolsa, respýblıkalyq bıýdjetten qosa qarjylandyrý qaryzy 39,7 mıllıon AQSh dollary kóle­min­de belgilenip otyr. Sonymen qa­tar, depýtattar Keden odaǵynyń ósim­dikter karantıni týraly jáne sanıtarııalyq sharalar jó­nin­degi kelisimderine ózgerister engizý týraly hattamalardy ra­tı­fıkasııalaýǵa qatysty zań jo­ba­laryn qabyldady. Asqar TURAPBAIULY.