Alańdaýǵa negiz joq

Jarııalanbaǵan hattyń deregi

Aýyldy órkendetý tetigi –  ınvestısııa tartý, deıdi kásipker Dúısen Nurlanov Qazirgi kezde alys aýyl­dar­dy kórkeıtý men halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyn kóterý­diń bir kózi – ınvestısııa tartý. Bul týraly kóregen Kósh­basshy – Tuń­ǵysh Prezıdentimiz Nur­sul­tan Nazarbaev aýyl sha­rýa­shy­lyǵy qyzmet­ker­leri­men kez­deskende jergilikti at­qarý­shy bılik aldyna naqty tap­­syrma qoıdy. Onsyz aýyl­dy órkendetý men san-salaly sha­­rýa­shylyq jumystaryn búgingi órkenıet talaptaryna saı júr­gizý qıyn. Ony Baqanas aýy­ly­nyń irgesine ornalasqan «Aq­da­la-О́tes» agro­fır­masynyń bú­gin­gi tynys-tir­shi­liginen baıqaýǵa bolady. Agrofırma tizginin ta­nymal kásipker Dúısen Nurlanov ustaǵanda, ha­lyq qýanǵan. Aıt­qandaı, eldiń jaǵdaıy alǵashqy jyldary jedel jaqsaryp, kóp­shi­liktiń tileýi oryndalǵandaı edi. Bertin kele sharýa jaıy qo­jy­raı bastady. Qarjy tap­shy­ly­ǵy qolbaılaý bolyp, jumys­shy­lar birneshe aı taban aqy, mań­daı terlerin ala almady. Son­dyqtan bolar, agorfırmada uzaq jyl istegen tájirıbeli mamandar tabys kózin izdep, kete bastady. Osy sátte eldi alań­dat­qany – ulty qytaı onshaqty ma­man­nyń agrofırmaǵa kelip, ju­mys istegeni. Eldiń arasynda «Dúı­sen sha­rýashylyqty qytaı­lar­ǵa jalǵa beredi eken» degen qaýeset osy­laı órbip, birden-bir­ge jetken. Bıylǵy erte kóktemde jer óńdep, tuqym sebetin qytaı teh­­nıkalary sharýashylyqqa jet­kilikti ákelindi. Bes-alty qytaı azamaty egis basynda, tórt-bes qytaı azamaty agrofırma prezıdenti Dúısenniń týǵan inisi Ǵabıttiń úıiniń janyndaǵy shaǵyn jer teliminde jaz boıy jumys istedi. Qolmen soıa, kúrish ekti. Kúrish, soıa ósirýdiń sheberleri bolý kerek, jańa tásilmen egilgen egin bitik shyqty. Aqdalalyqtar men baqanastyqtar oǵan kýá boldy. Olar Baqanas aýyly tur­ǵyn­darynyń baqshasyna sý jet­kizetin aryqty baılap qoı­yp, jergilikti halyqtyń renishin týǵyzǵan. Baılanǵan aryq­ta biraz ýaqyt sý bolmady. Selolyq okrýg ákimi Dúısebaı Uıqas­baev aptap ystyqta el qamyn oı­lap, máseleni sheshý úshin aryqtyń boıynda júrgenin de aıtady. – Qytaı azamattaryna aryq­­taǵy sýdy eki kún alsań, bir kún halyqqa jiber degen sózdi túsindire almaı qoıdym. Til bilmeıdi eken. Ǵabıt bolmaǵan kúnderi halyq úshin men de qatty qınaldym. Úlken sharýa­shylyq ıesiniń «eksperıment» retinde paıdalanǵan ýchaskesine selo turǵyndaryna arnalǵan aryqtyń sýyn paıdalanǵany kóńilime qonbady,– dedi ol. Ekinshiden, «Aqdala-О́tes» agro­fırmasy jumysshylaryna aılyq jalaqyny keshigińkirep berýdi daǵdyǵa aınaldyrdy. Naý­qandyq jumystar da al­ǵash­qy kezderdegideı ýaqy­tyn­da júr­gizilmeı, qojy­raı bas­tady. Onyń ústine joǵaryda aıtyl­ǵan­daı, qytaı azamat­ta­ry agrofır­maǵa kelip, jumys istep, kózge túsetin sý jańa teh­nıkalaryn da ala keldi. Osy­dan soń «Dúısen inileriniń sha­rýashylyqty bas­qara almaı­tynyna kózi jetkennen keıin jerdi qytaılarǵa jalǵa beredi» degen sózdiń odan ári óris­teýine negiz bolǵandaı. Osy derekterdi zerttegende aýdanda joǵarydaǵydaı daqpyrttyń óristeýine agrofırmany bas­qar­ǵan Dúısenniń inisi Ǵa­bıttiń de eptep kinási bar deýge bolady. Ol jergilikti halyqty jınap, aýyl qarııalary men bedeldi azamat­tardyń basyn qosyp, atqarylǵan jumystar, onyń bo­lashaǵy tý­raly qulaǵdar etkende bálkim, mundaı áńgime taramas pa edi. Ol týraly agrofırma prezıdenti D.Nurlanovqa aıtqanda, ol ony moıyndady. Shynynda da bul bizdiń jibergen kemshiligimiz. Syrttan ınvestısııa tartýǵa kúsh sala júrip, jergilikti halyqqa túsindirý ju­mys­ta­ryn júrgizýdi oıymyzdan shyǵaryp alyppyz, deıdi. Keler jyly agrofırma qytaılardy alyp kelip, otyz myń gektarǵa soıa, kúrish egedi, degen qaýeset jergilikti jurt­shy­lyq arasynda órship tur. Ol jaıly ne aıtasyz degen saýalǵa da tómendegideı jaýap aldyq. Dál sizder sııaqty atamekenge qytaılardy alyp kelýge qarsy adamdardyń birimin. Biraq, Elbasy aıtqandaı aýyl sharýashylyǵyna syrttan ınvestısııa tartpaı, órkendetý múmkin bolmaı tur. Men aýdanǵa qytaı aza­mattaryn alyp kelýdi emes, ol elden ınvestısııa tartýdy kózdep júrmin. Ol úshin bizde óndiriletin ónimniń ekologııalyq talaptarǵa saı taza bolatynyna qaltaly shet el azamattarynyń kózin jetkizý kerek. Osyndaı maqsatpen aldyn-ala kelisim-shart jasasyp, bıyl aýdan­ǵa Qytaıdan onshaqty maman alyp kelip, ózderine kúrish, soıa ekkizdim. Alynǵan ónimderin olar ózderimen birge alyp ketti. Ol ónimderdi arnaıy saraptamadan ótkizedi. Aıt­qandaı, ekologııalyq jaǵynan taza bolsa, ınvestısııa salatyndyqta­ryn aıtyp otyr. Kúrish, soıany qytaılyq­tar­syz ózimiz de ósire alamyz. Biraq óndirilgen ónimdi ótkizý qıyn­nyń-qıyny. «Birlik» agro­fır­ma­sy aqtalǵan kúrishterin alý­shy­larǵa jarty baǵasynan da tómen, elý teńgeden ótkizip jatyr. Ju­mysshylarǵa eńbekaqy berý úshin Ábdýjapar Qystaýbaev amalsyz osyndaı qadamdarǵa barǵan. Eger qaltaly qytaı kásip­ker­leriniń tilin tabatyn bolsaq, olar ınvestısııa salady. Budan biz ut­pa­saq, utylmaımyz. Tehnıka men qa­ra­jatty solar beredi. Egistik al­qap­qa kúrish, soıa egip, ony kútip, bap­taıtyn jergilikti adamdar bo­lady. Biraq óndirilgen ónimdi ózderi satyp alady. Bizge qajeti de osy. Qytaılyqtarǵa ekologııalyq taza kúrish qajet. Al biz jergilikti ha­lyqty ju­mys­pen qamtımyz ári múm­­kin­di­gin­she paıda tabýǵa tyrysamyz. Qytaı azamattarynyń elimizge kirip, shyǵýy elimizdegi zań talaptary boıynsha qatań qada­ǵa­lanatyny tú­sinikti. Olar berilgen kvota boıynsha belgili bir ýaqytqa ǵana keledi. Elimizde bolýǵa ruqsaty bitken kúnnen keshikpeı shyǵarylady. Ony qy­taı­lyq azamattar jaqsy biledi, dedi Dúısen Nurlanov aǵynan jarylyp. Elimiz boıynsha 2008 jyly jarııalanǵan serpindi baǵdar­la­ma­lardyń birin osy «Aqdala-О́tes» agrofırmasy utyp alyp, onyń tusaýkeserine Úkimet bas­shysy K.Másimov qatysqan-dy. Serpindi jobada bes myń basqa arnalǵan mal bordaqylaý kesheni, et kom­bı­naty jáne basqa da mal ónimderin uqsatýǵa baǵyttalǵan keshendi baǵ­darlamany júzege asyrý máselesi qaralǵan-dy. D.Nur­lanov aıtqan­daı, aýdanǵa jáne qosymsha ınvestısııa tartylatyn bolsa, onda «Aqdala-О́tes» agrofırmasynyń ǵana emes basqa da kóptegen serik­tes­tikterdiń tamyryna qan jú­giretini anyq. Agrofırma prezıdenti Dúı­sen Nurlanovtyń aldaǵy jos­par­lary, bolashaqty zerdeleı biletin iskerligi, patrıottyǵy qýant­ty. Biraq halqymyzdyń kóńilge túıip ustaıtyn «Kóńil­degi ba­ǵa­ny bazar narqy bu­zady» degen támsilin áste jadymyzdan shyǵarmaǵany­myz jón. Kelisim-shart jasasýdan aspan asty eli eshqashan uty­lyp kórgen emes. Múmkin eko­nomı­kadaǵy ýa­qyt­sha daǵda­rys­ty paı­da­lanyp, al­ǵashqy jú­risterin shahmat taq­tasyndaǵy «atpen» júrip, aılalaryn asyr­ǵaly otyrǵan shyǵar. Desek te, «shegirtkeden qoryqqan egin ek­peıdiniń» kebin kıip, qorqaqtap, ár nárse­den tartynshaqtaı bersek, kórshi elderge esemizdi jiberip alarymyz anyq. Eń durysy, suńǵyla saıasatker, ult kósh­basshysy, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazar­baev­tyń us­tanǵan sara jolynan aı­ny­ma­saq, týǵan el, qasıetti je­ri­mizdiń aldynda adal bolyp, izdenip, aıanbaı eńbek etsek, qane. Bul eldiń erteńin oıla­ǵan, ja­ńashyl kásipker, «Aq­adal-О́tes» agrofırmasynyń pre­zıdenti Dúısen Nur­la­nov­tyń ustanǵan ustanymy. Árıne, biz osy másele jaıly zerdelegende, oǵan osy­laısha kóz jetkizdik, qýandyq. Marat Qashqynbaev, jýrnalıst, Kúmisjan Baıjan. Almaty oblysy, Balqash aýdany.