«Alash kósemsózi» 10 tomdyǵynyń alǵashqy 4 tomy jaryqqa shyqty

Baılanys jáne aqparat mı­nıs­tr­liginiń «Ádebıettiń áleýmettik ma­ńyz­dy túrlerin basyp shyǵarý» baǵdar­la­masy boıynsha jaryq kór­gen atalmysh jobanyń jetekshisi jáne jalpy redaksııasyn basqarǵan – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýl­tetiniń dekany, Jýrnalıstıka má­se­­le­lerin zertteý ınstıtýtynyń dı­rek­tory, professor Namazaly Oma­shev ekenin de aıta ketsek deımiz. 10 tomdyq eńbektiń alǵashqy 4 tomynda buryn esh jerde jarııa­lan­ba­ǵan «Sholpan», «Jas Túr­kistan» jýr­naldaryndaǵy jarııa­la­nymdar toptas­ty­rylǵan. Tuń­ǵysh ret kópshilik naza­ryna usy­nylyp otyrǵan ár tomnyń kólemi 22 baspa tabaqtan turady. «Alash kósemsózi» serııasymen jaryq kór­gen 4 tomdyqtyń 3-4-tomynda, son­daı-aq Alash qaıratkeri Mustafa Shoqaı­dyń bas redaktorlyǵymen 1929-1939 jyldary Fransııada, Berlınde shyqqan «Jas Túrkistan» jýrnalynda jarııalanǵan ulttyq táýelsizdik, el men jer máselesi, ǵylym-bilim, til týraly jáne taǵy basqalar jaıly kósemsózder engizilgen. Osyǵan deıin Mustafa Shoqaıdyń jeke-dara maqalalary ǵana qarastyrylsa, bul tomdardy shyǵarýshylar «Jas Túrkis­tandaǵy» jarııalanymdardy tutas jaryqqa shyǵarýdy maqsat etipti desek, sol kezdegi túrki halyqtaryna ortaq sha­ǵataı tilinen materıaldardy kırıl­lısaǵa aýdarý úshin de talaı eńbektiń sińgeni belgili. Nama­za­ly Omashev óz sózinde: «Osyǵan deıin Alash ádebıeti, Alash tarıhy, Alash­tyń saıası kózqarasy biraz zerttelgen. Al endi Alashtyń pýblısıstıkasy, Alash kósemsózi osyǵan deıin úlken eńbek bolyp shyqqan joq. Iаǵnı, búginge deıin Alash baspasózi jýrnalıstıka turǵysynan zerttelmegen. Jýr­nalıstıka máselelerin zertteý ınstıtýty ashylǵannan keıin, osy iske bel sheship kirisýge týra keldi. Jalpy, «Jas Túrkistan» – birtutas Túrkistan táýelsizdigi ıdeıasyn kóterip, búkil túrki jurtynyń azattyǵy úshin kúres­ken basylym. Bar ǵumyryn «azat jáne birtutas Túrkistan qurý» ıdeıasyna ar­na­ǵan jáne sol jolda tynbaı kúresken alashtyń ardaqty azamaty Mustafa Shoqaıdyń ómiri men saıası qyzmeti osyǵan deıin birshama zerttelgen. Dese de, Mustafa Shoqaıdyń mol muralarynyń arasy­nan osy ýa­qyt­qa deıin qaltarysta qalyp kele jat­qan bir másele bar bolatyn. Ol – emıgrasııadaǵy Mustafa Shoqaı­dyń Parıj ben Berlınde 1929 jyldyń jeltoqsanynan 1939 jyl­dyń qyrkúıegine deıin, ıaǵnı 10 jyl boıyna shyǵaryp turǵan «Jas Túr­kis­tan» jýrnaly. Onyń túp­nus­qasy elimizdiń birde-bir kitap­ha­nalary men muraǵattarynda joq. Bizge belgilisi – «Jas Túrkistan» ba­sylymynyń bar­lyq sandary Nıý-Iorktegi Kolýmbııa ýnıversıtetinde, Ankaradaǵy Aıaz-Tahır Túrkistan Edil-Oral qoǵamynyń kitaphanasynda saqtalǵan. Amerı­ka­daǵy nusqasyna aıtarymyz – Mustafa qazasynan keıin onyń kitaptary Parıjdegi mýzeıde satylymǵa shy­ǵary­lady. Mine, osy kezde keıbir jeke ki­taptarymen birge osy «Jas Túrkis­tan­nyń» Mus­tafa qolyndaǵy saqtalǵan 10 tomdyq túpnusqasyn da Kolýmbııa ýnıversıteti satyp alǵan. «Jas Túrkis­tan­nyń» bul sandarynda Mus­tafanyń arab jazýyndaǵy qol­tańbalary, kerek jerine jasaǵan túsiniktemeleri men jazbalary bar», – dep oıyn túıindedi. Sondaı-aq 1922-1923 jyldary Tashkentte jaryq kórgen «Sholpan» jýrnaly О́zbekstan­nyń memlekettik muraǵattarynan kóshirilip alynǵandyǵy aıtyldy. Araı ÚIRENIShBEKQYZY.