Qazaqtan shyqqan tuńǵysh rejısser qyz

Ǵaını Haırollaqyzynyń esimi keıbir derekterde «Ǵaı­nı­jamal» dep te atalady. 1914 jyly Atyraý oblysy, Qurmanǵazy aýdanynda (burynǵy Teńiz aýdany – avt.) dúnıege kelgen. Ǵaı­nı­jamal­dyń óner álemine qadam basýyna túrtki bolǵany ákesi Haırollanyń ulttyq aspabymyz – dombyranyń qulaǵynda oınaýy edi. Ákesiniń qanymen daryǵan qasıet qarshadaı qa­zaq qyzynyń Reseıdegi jo­ǵa­ry oqý oryndarynda bilim alýyna jol ashty.

Alǵashqy baspaldaǵy Lenıngrad óner teh­nı­kýmyn­da­ǵy qazaq stýdııasynan bas­ta­lady. Qazaq stýdııasynda qyzmet etetin «Shyǵys úıi» atty uıymynda Orta Azııadan kelgen jastar óner kórsetip, sonyń ishinde Ǵaınıjamaldyń ult­tyq aspabymyz – dom­by­ranyń qulaǵynda oınap, halyq kúılerinen tartý jasaýy, sol bir mezette kýá bolǵan jas­tardy eleń etkizedi.

1938 jyly dıplomdyq jumysyn qorǵap, arman saparyna attanady.1947 – 1949 jyldary Jambyl oblystyq qazaq drama teatrynyń re­jıs­seri qyzmetin atqarady. Rejısserlik bilimin shyńdaý maqsatynda 1956 jyly Más­keý qalasyndaǵy óner ıns­tıtý­tyna oqýǵa túsedi.

Qazaqstannyń Halyq ártisi Aısha Abdýllına (1916 – 2019) 2017 jyly 8 naýryzda,  «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Meniń baǵymdy ashqan – Kúlásh Baıseıitova» atty suhbatynda: «Halyq ártisi ataǵyn alýyma qazaq­tan shyqqan alǵashqy áıel-rejısserlerdiń biri Ǵaını­jamal Haırýllına qomaqty úles qosty. Ǵaınıjamaldyń 1958 jyly ázirlegen tórt qoıylymy úzdik shyǵyp, Más­keý­­degi sahna maıtalmandary mo­ıyndady», dep óz esteligin aıtady. О́ner zertteýshisi Borıs Erzakovıchtiń «Qazaq halqynyń ǵashyqtyq án­de­­ri» atty antologııasynda (qu­rastyrǵan ónertaný ǵy­­­lymynyń kandıdaty Q.Júzbasov) Ǵaınıjamalmen júz­­des­ken sátterinen epızodtar usy­nady.

Ǵaınıjamal Haırol­la­qy­zy­nyń shyǵar­ma­shy­ly­ǵy­na aýqymdy taldaý teatrtanýshy, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty Baqyt Kákıqyzy Nurpeıistiń «Qazaq teatr rejıssýrasynyń qalyptasýy men damý kezeńi (1915-2005 jj.)» atty 520-betten turatyn monografııada jasalǵan.

Ǵaınıjamal Haırol­la­qyzynyń shyǵar­ma­shy­ly­ǵy­nyń 1-kezeńi: 1938-1961 jyldardy, 2-kezeńi: 1961 jyldan ómiriniń sońyna deıingi ýaqytty qamtıdy. Balalar men jasóspirimder teatrynda, keıin Almaty memlekettik óner ınstıtýtynda (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konservatorııada) ustazdyq qyzmet atqarady. 1967 jyly 53 jasynda kenetten dúnıeden ozdy.

Ulttyq ónerimizdiń órken­de­ýine súbeli úles qosqan qa­zaq­tan shyqqan tuńǵysh rejısser qyz Ǵaınıjamal Haı­rol­laqyzynyń esimi ar­daq­talyp, týǵan jeri Atyraý oblysy, Qurmanǵazy aýdanyn­da eńseli eskertkishi ornatylsa degen tilek bar.

Ádilbek О́MIRZAQOV,

Jýrnalıster odaǵynyń múshesi

Atyraý