Biz tarıhy tonalǵan, jadysy joǵalǵan jurttyń birimiz. Bordaı tozdyrǵan bodandyq pen almaǵaıyp alasapyran jyldarda halqymyz sanynan ǵana aıyrylyp qoıǵan joq, sanasy da sansyryp, jadysy «jaraqat» aldy.
Bul rette tonalǵan tarıhty túgendeýge bolady, al joǵalǵan jadyny qaıta qalpyna keltirý úshin jyldarǵa jalǵasatyn júıeli jumystar júrýi kerek ekeni belgili. Sondyqtan azattyqtyń araıly tańynan bastap Elbasy bastamasymen tarıhymyzǵa aıryqsha kóńil bólinip, «Halyq – tarıh tolqynynda», «Mádenı mura», «Rýhanı jańǵyrý» syndy baǵdarlamalar halyqtyń jadyn jańǵyrtyp, ulttyń maqtanyshyn oıatty, eldiń sanasyn saýyqtyrýǵa yqpal etti. Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy men Ulyq ulys – Altyn ordanyń 750 jyldyǵy memlekettigimizdiń tamyryn tereńdete tústi. Bul oraıda el Prezıdentiniń saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jóninde memlekettik komıssııa quryp, ashtyq alapatyn jan-jaqty zertteý týraly bastamalaryn ulttyq tarıhymyzǵa janashyrlyq dep qabyldaımyz.
Tarıh – ótkenmen kektesý úshin emes, shyndyqpen bettesý úshin qajet. Keshegi keńestik kezeńde tarıhtyń mindeti Keńes adamyn qalyptastyrý boldy. Jetpis jyl júıeli júrgizilgen solaqaı saıasattyń saldarynan tolyq aıyǵý, arylý úshin ulttyq tarıhqa bet burýymyz kerek. Bizdiń ulttyq kodymyz sol qatpar-qatpar ult tarıhynyń qoınaýynda jatyr. Bul jóninde «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqalasynda keńinen aıtyldy.Taıaýda el gazeti «Egemende» jaryq kórgen maqalasynda Memleket basshysy táýelsizdik jyldarynda ulttyq múddemizge saı keletin kóptomdyq jańa tarıhymyzdyń tolyq jazylmaǵanyna nazar aýdardy. Olqylyqty kórsetken oryndy eskertý. Onyń ústine biz joǵary oqý oryndarynda dúnıejúzi tarıhyna qatysty áli kúnge deıin keńestik kezeńde nemese ózge memlekette jazylǵan oqýlyqtardy qoldanyp kelemiz. Demek bizdiń jas urpaqtyń álem tarıhy týraly túsinigi bóten memlekettiń kózqarasy turǵysynan qalyptasady. Sol sııaqty jas urpaqtyń tarıhı sanasyn qalyptastyratyn orta mektepterdegi tarıh oqýlyqtaryndaǵy olqylyqtar týraly da aıtýǵa bolady. Jalpyulttyq biregeıliktiń negizi retinde memleket tarıhyn elimizdegi barlyq bilim berý mekemelerinde memlekettik tilde oqytýdyń ýaqyty jetken sııaqty.
Elimizde Reseı, Eýropa, Amerıka, Azııa tarıhyn zertteıtin, shet tilderin jetik meńgergen mamandar joqtyń qasy. Naýqanshyldyq saldarynan irgeli taqyryptardy júıeli zertteýge bara almaı jatyrmyz. Bul oraıda granttar men dıssertasııalardyń taqyryptary proporsııalyq túrde barlyq kezeńderdi qamtıtyndaı bólinse, oń bolar edi. Sonymen qatar memlekettik mańyzy zor, táýelsizdik pen ulttyq ıdeıaǵa qyzmet etetin taqyryptardy júıeli túrde, memlekettik tapsyrys negizinde qarjylandyrý tıis dep oılaımyz.
О́tkendi taný – tamyrdy tabýdan bastalady. Halyqtyń tarıhı sanasy kórkem fılmder men tarıhı romandar arqyly qalyptasady desek, kınogerlerimiz áli kúnge deıin keńestik kezeńde jazylyp, sovettik sosrealızm súzgisinen ótken shyǵarmalarǵa súıenip keledi. О́kinishke qaraı, budan tarıhshylarymyz tys qalyp jatady.
Arhıv – ulttyń jadysy, ol sherli shejiremizdiń shynaıy aıǵaq-aınasy ǵana emes, bolashaǵymyzǵa da bátýaly baǵdar beretin baılyǵymyz. Olardy urpaqqa amanattaı bilý úshin jaqsy saqtaý qajet. Bul oraıda oılandyratyn másele az emes. Ásirese repressııa jáne ashtyq jyldaryn aıǵaqtaıtyn qundy qujattardy saqtaıtyn keıbir arhıvter zaman talabyna saı kelmeıdi: onda mamandar jetispeıdi, qujattar júıelenbegen. Kónergen, tozyǵy jetken arhıv materıaldaryn qalpyna keltiretin restavratorlar da joqtyń qasy. Sondyqtan qujattardy sandyq-sıfrly júıege kóshirip saqtaı almasaq, tarıhymyzdan kóz jazyp qalýymyz múmkin.
Búginde tarıhqa hobbı retinde qaraıtyndar, jalǵan tarıh jazýmen aınalysatyndar kóbeıdi. Keıbiri túpnusqa qujattarmen jumys istemeı, zertteýdiń metodologııasyn bilmeı jatyp tarıhqa kirisip, arzan upaı jınaǵysy keledi. Olarǵa kóbine tarıhshylar tarapynan baǵa da berilmeıdi. Al tarıhqa haıp emes, baıyp kerek. Kásibı tarıhshylarymyzdyń da keıde osy haıpqa urynyp jatatyny qynjyltady. Bul oraıda bizge kóptegen mıften arylý qajet. Mıf qashanda balań túsinikti bildiredi. Sodan kelip shatasý, adasý týady, sóıtip tarıhymyz burmalanyp, ájýaǵa aınalyp jatady. Aqıqattan alshaq aqparat adastyrady, jalǵan tarıh jarǵa jyǵady. Al jalǵan, jasandy tarıh jazý – jalǵan aqsha jasaýmen birdeı qylmys ekenin qaperden shyǵarmaǵan abzal.