Keıingi jyldary qoǵamda óńirlerdiń Tilderdi damytý basqarmalary óz mindetin jóndi atqarmaı, ákimdikterdiń aýdarma bólimderine aınalyp ketti degen syn jıi aıtylyp keldi. Munyń aıaǵy birqatar óńirde atalǵan memlekettik organnyń jabylyp, Ishki saıasat jáne Mádenıet basqarmalaryna shaǵyn bólimder retinde qosylýyna ákeldi. Alaıda mundaı sheshim elimizdiń orystildi turǵyndarynyń qatary qalyń oblystarda qazaq tiliniń is júzindegi mártebesin burynǵydan da tómendete túskenin arada ótken ýaqyt aıǵaqtap berdi.
Buǵan jýyrda Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy birqatar qazaq mektebinde bolǵanymyzda kóz jetkizdik. Jergilikti muǵalimderdiń aıtýynsha, uly Maǵjan aqynnyń elinde qazaq tili óziniń burynǵy pozısııasynan da aırylyp qalyp otyr. Sebebi sońǵy kezde memlekettik organdarda resmı qujattar mektepterge bir-aq tilde keletin bolypty. Qaı tilde ekeni aıtpasa da túsinikti: teriskeıde orys tiliniń aıdarynan jel esip turǵany ámbege aıan. Munyń birden-bir sebebi – burynǵy oblys basshysynyń kezinde óńirdiń Tilderdi damytý basqarmasy jabylyp, Mádenıet basqarmasyna qosylǵanynda. Sonyń saldarynan memlekettik mekemelerde til zańnamasynyń oryndalýyn qadaǵalaý isi aqsap ketken. Sóıtip, oblystyń Tilderdi damytý basqarmasyn qaıtadan ashý qajettigi aıdan anyq bolyp tur. Bul – oblys ákimdiginiń quzyretindegi másele. Jergilikti til janashyrlary óńirdiń jańa basshysy durys sheshim qabyldaıdy dep úmittenip otyr.
Ras, byltyrdan beri «Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń óńirlik fılıaldarynyń qyzmeti birshama jandana bastaǵan sııaqty. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy fılıal memlekettik tapsyrys alýǵa qol jetkizip, memlekettik tilimizdi úırený qajettigi jóninde jurtshylyq arasynda qyrýar jumys atqaryp keledi. Áıtkenmen, mundaı qoǵamdyq uıymnyń til zańnamasynyń oryndalýyn qadaǵalaý fýnksııasy joq. Sondyqtan ol memlekettik organdarda is qaǵazdaryn qazaq tilinde júrgizýge esh yqpalyn tıgize almaıdy. Bul sharýamen oblystyń Mádenıet basqarmasynyń tilderdi damytý bólimi aınalysýǵa tıis. Alaıda onyń burynǵy Tilderdi damytý basqarmasyna júktelgen aýqymdy jumysty tolyqqandy atqarýǵa múmkindigi jetkiliksiz.
Jalpy, búgingi tańda elimizdiń 20 óńiriniń toǵyzynda ǵana – Aqtóbe, Almaty, Atyraý, Batys Qazaqstan, Jambyl, Jetisý, Qaraǵandy, Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda ǵana Tilderdi damytý basqarmalary jumys isteıdi. Osyndaı burynǵy memlekettik organdar qazir Aqmola, Qyzylorda oblystarynda Ishki saıasat basqarmalarynyń, Abaı, Mańǵystaý, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Túrkistan, Ulytaý oblystarynda, Shymkent qalasynda Mádenıet basqarmalarynyń bólimderine aınalǵan. Astana qalasynda Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmalary biriktirilgen. Almaty qalasy ákiminiń apparaty janynda Tilderdi damytý jáne latyn grafıkasyna kóshý ortalyǵy ǵana bar. Bul derekterden óńirlerdegi memlekettik til saıasatyn júrgizý óńirlik ákimdikterdiń quzyretine berilgendigi jáne ortalyqtan biryńǵaı tásil usynylmaǵandyǵy kórinip tur. Muny quptaý qıyn. Sebebi Tilderdi damytý basqarmalary qazaǵy qalyń Almaty, Atyraý, Jambyl, Jetisý oblystarynda derbes jumys istep, orystildi azamattardyń úles salmaǵy áli de basym, ári memlekettik tildiń qoldanylý aıasy kóńil kónshitpeıtin Soltústik Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynda Mádenıet basqarmalarynyń quramyndaǵy bólimder bolyp qalǵany qandaı qısynǵa keledi? Eń bastysy – osyndaı ońtaılandyrýdan memlekettik tilimizdiń mártebesi ósip, qoldanylý aıasy keńeıdi me? Is júzinde olaı bolmaǵanyn búginde qalyptasyp otyrǵan ahýal kórsetip otyr.
Shyntýaıtynda, teriskeı óńirlerde ómir súrip jatqan kóptegen etnostyń eshqaısysy qazaq tiliniń damýyna, ony úırenýge qarsy emes. Bul rette Soltústik Qazaqstan oblysynda bir kezde óńir basshysynyń bastamasymen barlyq balabaqshada qazaq tilin úıretý batyl qolǵa alynyp, qazaq toptary kóbeıtilgenin aıtýǵa bolady. О́kinishke qaraı, osy sııaqty talaı ıgi is oblys basshylyǵy aýystyrylǵannan keıin júıeli jalǵasyn tappaı qaldy. Demek, qazirgi jaǵdaıda soltústik oblystarda memlekettik tilimizdiń mártebesin nyǵaıtý – ákimderdiń ultqa janashyrlyǵyna syn.